VII SA/Wa 1985/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Miron, Protokolant st. ref. Jakub Szczepkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2012 r., znak [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz J. G. kwotę 760 zł (siedemset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. znak [...] Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako k.p.a.) utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2012 r., nakazującą J. G. rozbiórkę nieużytkowanych estakad stalowych pozostawionych po rozbiórce rurociągów wody gorącej i przegrzanej relacji M.-K. J., na skrzyżowaniu z torami kolejowymi linii kolejowej nr [...] Ł. K., w km 257.751 i w km 0.226 linii kolejowej nr [...] O.-R., na działce nr ewid. [...] obręb C. i uporządkowanie terenu w terminie od dnia 1 sierpnia 2012 r. do dnia 30 września 2012 r. Z akt postępowania wynika, że podczas kontroli utrzymania obiektów budowlanych przeprowadzonej w kwietniu 2011 r. na terenie kolejowym w rejonie miejscowości C. pracownicy Wojewódzkiego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w R. stwierdzili istnienie zardzewiałych konstrukcji stalowych nad torami czynnych linii kolejowych nr [...] Ł. K.i nr [...] O. – R.. W dniu 29 czerwca 2011 r. przeprowadzono kontrolę utrzymania tych obiektów, podczas której ustalono, że estakady stalowe są nieużytkowane (mają zdemontowane rurociągi) a ich stan techniczny jest zły, są skorodowane. Spisany został protokół oględzin obiektu budowlanego. Uczestniczący w kontroli przedstawiciele przedsiębiorstwa Kopalnie i Zakłady Przetwórcze Siarki "[...]" w likwidacji w T. stwierdzili, że rurociągi i konstrukcje zostały sprzedane w dniu 22 czerwca 1999 r. przedsiębiorstwu "[...]" z siedzibą w S., reprezentowanej przez właściciela J. G.. Zgodnie z umową sprzedaży przedsiębiorstwo "[...] " w T. sprzedało Panu J. G. zespół środków trwałych składających się na trasę rurociągów relacji M. - Kopalnia J. w skład której wchodziły 2 szt. rurociągów wody gorącej i przegrzanej, izolacja termiczna, podpory prefabrykowane i fundamenty wylewane na mokro oraz konstrukcje stalowe (wsporcze, przejścia przez tory, drogi, rzeki itp). Przedmiot umowy został kupującemu wydany. W związku z powyższymi ustaleniami w dniu [...] lipca 2011 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie stanu technicznego estakad stalowych pozostawionych po likwidacji rurociągów wody gorącej i przegrzanej relacji Machów - Kopalnia Jeziórko, podczas którego ustalono, że cały przedmiot sprzedaży obejmował około 15 km trasy rurociągów z podporami i estakadami. Poza będącymi przedmiotem postępowania estakadami nad liniami kolejowymi pozostała część rurociągów została rozebrana w 1999 r. Pełnomocnik [...] SA stwierdził, że estakady stalowe pozostałe po rozbiórce rurociągów na skrzyżowaniu z torami [...] znajdują się nad linią kolejową nr [...] O.-R. w km 0.226 i linią kolejową nr [...] Ł. K. w km 257.751 i nie są własnością PKP, lecz ich fundamenty znajdują się na terenie kolejowym zamkniętym, działka nr ewidencyjny [...] obręb C.. Z uwagi na bezpieczeństwo ruchu pociągów oraz postępującą degradację postulował, by właściciel nieużytkowanej estakady rozebrał ją w uzgodnieniu z kompetentnymi służbami [...]. Decyzją z dnia [...] października 2011 r. znak [...][...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego nałożył na J. G. obowiązek rozebrania nieużytkowanych estakad stalowych w terminie do 31 marca 2012 r. wobec faktu, że przedmiotowe estakady będące częścią zdemontowanych w 1999 r. rurociągów nie są użytkowane, nie nadają się do remontu, wykończenia lub odbudowy a ich stan techniczny jest nieodpowiedni i może stanowić zagrożenie. W wyniku odwołania wniesionego przez pełnomocnika J. G., Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. znak [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że w zaskarżonym rozstrzygnięciu nie przedstawiono podstawy prawnej oraz przesłanek, którymi kierował się organ nakładając obowiązek rozbiórki na J.G.. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nakazał dokonanie rozbiórki nie użytkowanych estakad stalowych pozostawionych po rozbiórce rurociągów wody gorącej i przegrzanej relacji M.-K. J., na skrzyżowaniu z torami kolejowymi linii kolejowej nr [...] Ł. K.w km 257.751 i km 0.226 linii kolejowej nr [...] O.-R. działka nr ewidencyjny [...] obręb C. i uporządkowanie terenu z zakończeniem robót do dnia 30 września 2012 r. Organ pierwszej instancji uznał, że obowiązku rozbiórki nie można nałożyć na stronę postępowania [...] S.A. w Warszawie władającą działką nr ewidencyjny [...] obręb C., która decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r., nr 62 uznana została za tereny zamknięte kolejowe, a na której zlokalizowane są fundamenty podpór estakad rurociągów i przebiegają tory linii kolejowych nr [...] i nr [...], ponieważ przedsiębiorstwo PKP nigdy nie były właścicielem obcych obiektów i sieci krzyżujących się z terenem kolejowym i torami kolejowymi, w tym przedmiotowych estakad. Fakt posadowienia fundamentów estakad rurociągów na terenie kolejowym zamkniętym nie stanowi podstawy do uznania, że obiekty te stanowią własność [...] S.A. Estakady pod rurociągi do przesyłania wody gorącej i przegrzanej stanowią części urządzeń, o których mowa w art. 49 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem urządzenia takie nie należą do części składowych gruntu ponieważ wchodzą w skład zakładu lub przedsiębiorstwa, w tym konkretnym przypadku stanowiły własność (składniki majątku) przedsiębiorstwa K. i Zakłady Przetwórcze S. "[...] ". Organ pierwszej instancji uznał również, że nie można uczynić adresatem obowiązku wykonania rozbiórki właściciela rurociągów sprzed 22 czerwca 1999 r., obecnie w likwidacji, ponieważ zgodnie z umową sprzedaży zawartą w dniu 22 czerwca 1999 r. pomiędzy [...] i Zakładami Przetwórczymi [...] "[...] " w T. reprezentowanymi przez Zarządcę Komisarycznego a przedsiębiorstwem "[...]" z siedzibą w S. - reprezentowanym przez właściciela J. G., właścicielem rurociągów (w tym między innymi przedmiotowych estakad stalowych) stał się od dnia 28 czerwca 1999 r. kupujący, bowiem właśnie w tym dniu nastąpiło przekazanie obiektów. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. G. argumentując, że nie jest on właścicielem ani zarządcą objętych tym rozstrzygnięciem obiektów, w związku z czym nie jest podmiotem właściwym do wykonania obowiązku. Podniósł ponadto, że organ I instancji przypisując mu własność przedmiotowych estakad i opierając się w tej kwestii wyłącznie na treści umowy z dnia 22 czerwca 1999 r., całkowicie pominął fakt, iż wspomniana umowa nie mogła skutecznie przenieść na skarżącego własności części składowej nieruchomości, jaką są przedmiotowe estakady. Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być bowiem pod rygorem nieważności zawarta w formie aktu notarialnego. Skarżący - na podstawie umowy sprzedaży z dnia 22 czerwca 1999 r. - mógł skutecznie nabyć własność jedynie elementów już zdemontowanych, a tym samym odłączonych od rzeczonej budowli. W pozostałym zaś zakresie, a zwłaszcza w stosunku do estakad będących częścią składową gruntu, skarżący nigdy nie nabył prawa własności. Skarżący za błędne uznał również stanowisko organu, że estakady mogły zostać uznane za urządzenia przesyłowe w rozumieniu art. 49 kc. Zdaniem skarżącego takimi urządzeniami mogą być jedynie urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa, a jak wynika z treści zaskarżonej decyzji przedmiotowe estakady są nieużytkowane i stanowią jedynie pozostałości po rurociągu, który został zdemontowany. Skarżący podał, że skoro jedyny jego związek z przedmiotowym estakadami wynikał z treści umowy z dnia 22 czerwca 1999 r. to wbrew twierdzeniom organu skarżący nigdy nie stał się właścicielem lub zarządcą tej budowli. Zawierając umowę skarżący stał się jedynie właścicielem odłączanych sukcesywnie od tej budowli elementów, zaś pozostała część estakad, jako budowla trwale związana z gruntem stanowi jej część składową, która nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Po rozpoznaniu odwołania Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący nabył zespół środków trwałych składających się na trasę rurociągów relacji [...] (w tym konstrukcje stalowe), zatem jest on właścicielem sieci ciepłowniczej (w tym przedmiotowych estakad). Organ nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego, że estakady stanowią odrębną własność, a z uwagi na ich trwałe związanie z gruntem należą do właściciela (zarządcy) gruntem. Zdaniem organu z uwagi na to, że część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych, a częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego, niezrozumiałym jest dlaczego skarżący – właściciel rurociągów, demontując kilkanaście km sieci w tym estakady nad drogami czy rzekami, nie rozebrał przedmiotowych podpór i ich fundamentów. Organ nie zgodził się również ze stanowiskiem skarżącego, że nie ma możliwości wykonania robót budowlanych polegających na rozbiórce estakad zlokalizowanych na obszarze kolejowym, bowiem zgodnie z przepisami prawa budowlanego, jeżeli do wykonania prac przygotowawczych lub robót budowlanych jest niezbędne wejście do sąsiedniego budynku, lokalu lub na teren sąsiedniej nieruchomości, inwestor obowiązany jest przed rozpoczęciem robót uzyskać zgodę właściciela sąsiedniej nieruchomości, a w razie nieuzgodnienia warunków, organ na wniosek inwestora rozstrzyga, w drodze decyzji o niezbędności wejścia do sąsiedniego budynku, lokalu lub na teren sąsiedniej nieruchomości. J. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W skardze zarzucił naruszenie art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r., nr 243, poz. 1623 ze zm.), poprzez błędne uznanie skarżącego za właściciela budowli, art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego poprzez błędne uznanie, że budowle szczegółowo opisane w treści decyzji stanowią urządzenia przesyłowe, art. 65 § 1 i 2 oraz art. 158 k.c. poprzez błędne uznanie, że na mocy umowy z dnia 22 czerwca 1999 r. skarżący nabył własność budowli oraz art. 191 Kodeksu cywilnego poprzez błędne uznanie, że budowle opisane w decyzji nie stanowią części składowej gruntu, na którym są usytuowane, a stanowią odrębny od tego gruntu przedmiot własności. W ocenie skarżącego nie jest on właścicielem spornej budowli albowiem nigdy nie doszło do nabycia przez niego ich własności. Skarżący ponownie podkreślił, że umowa nie mogła skutecznie przenieść na niego własności części składowej nieruchomości, jaką są estakady, bowiem umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być pod rygorem nieważności zawarta w formie aktu notarialnego. Nadto, zdaniem skarżącego, wydając zaskarżoną decyzję organ błędnie kierował się jedynie tytułem umowy, a nie jej treścią. Forma umowy jak i całokształt jej postanowień stanowią bowiem, że zamiarem stron było powierzenie skarżącemu robót likwidacyjnych określonych tam środków trwałych oraz przeniesienia na niego własności elementów zdemontowanych, a w związku z tym nie dotyczyła ona przeniesienia własności opisanych tam składników w stanie istniejącym w dacie jej zawarcia. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wnosząc o jej oddalenie podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu, do kompetencji sądu administracyjnego należy badanie aktów administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej p.p.s.a.), sąd uwzględnia skargę tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie takie naruszenia i wady wystąpiły, dlatego skarga została uwzględniona. Zaskarżoną decyzją Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2012 r., nakazującą J. G. rozbiórkę nieużytkowanych estakad stalowych pozostawionych po rozbiórce rurociągów wody gorącej i przegrzanej relacji [...]., na skrzyżowaniu z torami kolejowymi linii kolejowej nr [...] Ł. K.-D., w km 257.751 i w km 0.226 linii kolejowej nr [...] O.-R., na działce nr ewid. [...] obręb C. i uporządkowanie terenu w terminie od dnia 1 sierpnia 2012 r. do dnia 30 września 2012 r. Podstawę prawną decyzji rozbiórkowej stanowił art. 67 ust 1 Prawa budowlanego, który ma na celu wyeliminowanie obiektów budowlanych, których stan uniemożliwia doprowadzenie ich do prawidłowego stanu technicznego, niezależne to jest od tego, czy są to przeszkody prawne czy techniczne. Przepis ten wskazuje trzy samodzielne przesłanki rozbiórki obiektu budowlanego, a mianowicie gdy obiekt jest: a) nieużytkowany, b) zniszczony, c) niewykończony i we wszystkich wymienionych przypadkach nie nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia. Przy czym kwalifikacja stanu obiektu, określająca czy obiekt nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia, należy do organu orzekającego. Obowiązek rozbiórki określony w powyższym przepisie może być nałożony wyłącznie na właściciela oraz zarządcę obiektu budowlanego. O ile w sprawie niniejszej przesłanki przedmiotowe zastosowania art. 67 ust 1 Prawa budowlanego nie budzą wątpliwości o tyle problematyczna pozostaje kwestia podmiotu na który obowiązek rozbiórki ma być nałożony. Z niekwestionowanych ustaleń organów nadzoru wynika, iż [...] S.A. w Warszawie jest władającą działką nr ewidencyjny [...] obręb C. na której zlokalizowane są fundamenty podpór estakad rurociągów i przebiegają tory linii kolejowych nr [...] i nr [...]. Działka ta decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r., nr [...] uznana została za tereny zamknięte kolejowe .Przedsiębiorstwo [...] nigdy nie były właścicielem obcych obiektów i sieci krzyżujących się z terenem kolejowym i torami kolejowymi, w tym przedmiotowych estakad bowiem stanowiły one własność (składniki majątku) przedsiębiorstwa [...] i Zakłady Przetwórcze [...] "[...]". Należy zgodzić się z organem, iż fakt posadowienia fundamentów estakad rurociągów na terenie kolejowym zamkniętym nie stanowi podstawy do uznania, że obiekty te stanowią własność [...] S.A. Estakady pod rurociągi do przesyłania wody gorącej i przegrzanej stanowią części urządzeń, o których mowa w art. 49 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem urządzenia takie nie należą do części składowych gruntu ponieważ wchodzą w skład zakładu lub przedsiębiorstwa, w tym konkretnym przypadku stanowiły własność (składniki majątku) przedsiębiorstwa [...] i Zakłady Przetwórcze [...] "[...]". Należy także przyjąć ,iż estakady pod rurociągi służące do przesyłania wody gorącej i przegrzanej stanowią część przedsiębiorstwa ciepłowniczego tj. przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się wytwarzaniem ciepła w eksploatowanych przez przedsiębiorstwo źródłach ciepła, przesyłaniem i dystrybucją oraz sprzedażą ciepła wytworzonego w tych źródłach lub zakupionego od innego przedsiębiorstwa energetycznego ( § 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 15 stycznia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemów ciepłowniczych ( Dz.U z 2007r. Nr 16, poz. 92). Nie ulega wątpliwości, iż estakady stalowe pozostałe po rozbiórce rurociągów na skrzyżowaniu z torami [...] znajdują się nad linią kolejową nr [...] O.-R. w km 0.226 i linią kolejową nr [...] Ł. [...] w km 257.751, a ich fundamenty znajdują się na terenie kolejowym zamkniętym, działka nr ewidencyjny [...] obręb C.. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego ,w dniu 22 czerwca 1999r. zawarto umowę sprzedaży pomiędzy [...] i Zakładami Przetwórczymi [...] "[...]" w T. reprezentowanymi przez Zarządcę Komisarycznego a przedsiębiorstwem "[...]" z siedzibą w S. - reprezentowanym przez właściciela J. G., której przedmiotem była między innymi sprzedaż rurociągów (w tym przedmiotowych estakad stalowych). Zgodnie z zapisem umownym w dnia 28 czerwca 1999 r. nastąpiło przekazanie obiektów kupującemu. Ta właśnie umowa stanowiła podstawę działania organów nadzoru budowlanego nakładających obowiązek rozbiórki na skarżącego. Analizując skuteczność omawianej czynności prawnej należy zauważyć, iż przepis art. 751 § 1 kodeksu cywilnego zawiera zastrzeżenie szczególnej formy niektórych, wskazanych w nim czynności prawnych, w przypadku gdy przedmiotem tych czynności jest przedsiębiorstwo. Zgodnie z zawartą w art. 551 kc, definicją, przedsiębiorstwo jest to zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Jednocześnie art. 552 kc stanowi, że czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo przepisów szczególnych. Powyższy przepis przewiduje obowiązek zachowania szczególnej formy w odniesieniu do czynności prawnych polegających na zbyciu lub wydzierżawieniu przedsiębiorstwa albo ustanowieniu na nim użytkowania. Zachowanie szczególnej formy tych czynności prawnych zostało zastrzeżone pod rygorem nieważności (ad solemnitatem). Zgodnie z art. 73 § 2 kc, niezachowanie zastrzeżonej w ustawie szczególnej formy czynności prawnej powoduje jej nieważność, co w odniesieniu do art. 751 § 1 kc oznacza, że nie wywołuje ona skutków prawnych w postaci zbycia, wydzierżawienia lub ustanowienia użytkowania na przedsiębiorstwie. Szczególną formą, zastrzeżoną dla zbycia lub wydzierżawienia przedsiębiorstwa albo ustanowienia na nim użytkowania, jest forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jest to wypadek formy pisemnej z urzędowo poświadczonym podpisem, przy czym poświadczenia podpisów może dokonać wyłącznie notariusz. Zgodnie z art. 96 pkt 1 oraz art. 97 pr. not., notariusz poświadcza własnoręczność podpisu, zaś poświadczenie to powinno zawierać datę i oznaczenie miejsca jego sporządzenia, oznaczenie kancelarii, podpis notariusza i jego pieczęć. Nie ulega wątpliwości, iż umowa z dni 22 czerwca 1999r. nie została zawarta w szczególnej formie określonej w art. 751 § 1 kc co czyni ja nieważną i niewywołującą skutków prawnych w postaci zbycia urządzeń stanowiących części przedsiębiorstwa. W konsekwencji należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zapadły z naruszeniem art. 67 ust 1 Prawa budowlanego w związku z art. 751 § 1 kc i art. 552 kc. Ujawnione naruszenia przepisów prawa materialnego powodują uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270). Na mocy art. 152 ustawy orzeczono jak w punkcie II wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na art. 200 ppsa.