VII SA/Wa 1995/09

Referendarz sądowy Justyna Wtulich Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Przyrodników z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Przyrodników z siedzibą w K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak : [...] w przedmiocie : udzielenia pozwolenia na budowę postanawia : odmówić Stowarzyszeniu Przyrodników z siedzibą w K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W dniu 1 lutego 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął formularz w którym Stowarzyszenie Przyrodników z siedzibą w K. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Zarządzeniem z dnia 19 lutego 2010 r. wezwano Stowarzyszenie do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie ilu członków liczy Stowarzyszenie, w jakiej wysokości ustalone są składki członkowskie na działalność Stowarzyszenia i jak często są one pobierane (co miesiąc, kwartał), jakie miesięczne koszty związane z prowadzoną działalnością statutową ponosi Stowarzyszenie i co się na te koszty składa, należało je wyszczególnić i udokumentować wydatki. Ponadto, wezwano Stowarzyszenie do nadesłania odpisów bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2009 r. i uchwały określającej wysokość składek członkowskich. Przy piśmie z dnia 8 marca 2010 r. Stowarzyszenie nadesłało dodatkowe wyjaśnienia dotyczące złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś niewypełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 1 ww. ustawy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Ogólną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez strony kosztów sądowych. Jest to obowiązek strony. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie jest organizacją ekologiczną, która zgodnie z punktem 8. Regulaminu realizuje swoje cele m.in. poprzez prowadzenie badań przyrodniczych, interwencje, udział w postępowaniach, przygotowywanie opinii, współpracę z innymi organizacjami, prowadzenie edukacji. Stowarzyszenie oświadczyło, że swoją działalność opiera na pracy społecznej członków, którzy ponoszą także koszty działalności Stowarzyszenia. Zaznaczyło, iż będąc stowarzyszeniem zwykłym nie może ubiegać się o dotację czy darowizny i z tego względu nie posiada jakichkolwiek środków finansowych ani jakiegokolwiek majątku, jak również środków trwałych i rachunku bankowego. Z nadesłanych do sprawy dodatkowych wyjaśnień wynika, że Stowarzyszenie liczy 6 członków i do chwili obecnej nie podjęło uchwały o obowiązkowej składce członkowskiej. Wskazało, iż z uwagi na faktyczne koszty jakie ponoszą członkowie pracując na rzecz Stowarzyszenia, które często przekraczają wysokość typowych składek w innych organizacjach społecznych podjęło decyzję o nie wprowadzaniu obowiązkowych składek członkowskich. Dodało, iż członkowie Stowarzyszenia oprócz kosztów badań, przejazdów i wyjazdów ponoszą także koszty łączności i usług pocztowych. Stowarzyszenie oświadczyło, iż nie jest możliwe nadesłanie finansowego rozliczenia jego działalności za 2009 r., gdyż nie zostało ono jeszcze sporządzone. Przygotowanie stosownych dokumentów zaplanowano bowiem na koniec marca 2010 r. Poinformowało, że nie jest możliwe wskazanie miesięcznych kosztów jakie ponosi z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, gdyż wielkość wydatków wynika z bieżących potrzeb, a te są największe w okresie badań terenowych. Zaznaczyło, iż zredukowało koszty stałe do minimum m.in. dzięki nie ponoszeniu kosztów lokalowych. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym zauważyć należy, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa bądź regulaminowa stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Zgodnie z punktem 8 Regulaminu działalność Stowarzyszenia Przyrodników z siedzibą w K. polega m.in. na występowaniu na prawach strony w postępowaniach sądowych. Chcąc realizować tak określoną działalność regulaminową Stowarzyszenie powinno zatem liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Dodać należy, że także na realizację pozostałych celów regulaminowych takich jak prowadzenie badań przyrodniczych, interwencję, przygotowywanie opinii, współpracę z innymi organizacjami, prowadzenie edukacji, niezbędne jest posiadanie środków finansowych. Stwierdzono zatem, że Stowarzyszenie chcąc realizować jeden ze swoich celów regulaminowych poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, powinno w pierwszej kolejności podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych np. poprzez podjęcie uchwały o pobieraniu składek członkowskich lub też zwiększeniu liczby członków. Uznano, że brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Podkreślić należy, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Uznano zatem, że niepodejmowanie przez Stowarzyszenie żadnych kroków zmierzających do zapewnienia środków niezbędnych do prowadzenia działalności regulaminowej we własnym zakresie nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyć należy, że Stowarzyszenie od momentu założenia liczy tylko sześciu członków a ponadto, do dnia dzisiejszego nie podjęło uchwały o wysokości składek członkowskich. Brak zatem inicjatywy zarządu Stowarzyszenia w zakresie zwiększenia środków operacyjnych świadczy o tym, że Stowarzyszanie nie podejmuje wszelkich niezbędnych kroków w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z jego funkcjonowaniem. Powyższe natomiast, w świetle przesłanek z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy p.p.s.a. należy ocenić jako brak wykazania, że wnioskodawca nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.