VII SA/Wa 1995/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 16 marca 2017 r. odmawiającego zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2016 r. odmawiającego G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1), oraz odmawiającego G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu (pkt 2) w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] czerwca 2016 r. znak: [....] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 17 października 2016 r. do Sądu wpłynął na uzupełnionym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy G. M. w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Strona podała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 2244 zł. Posiada dom o pow. 100 m² oraz mieszkanie o pow. 50 m² i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Nie wskazała posiadania majątku, ani oszczędności. Skarżąca podała, że całość dochodu przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem własnym, lokali i leczeniem. W piśmie z dnia 14 listopada 2016r. wnioskodawczyni wskazała, że jej średnie miesięczne wydatki to: gaz, energia elektryczna, kanalizacja, wywóz śmieci, woda 350 zł, opał 100 zł, telefon 100 zł, środki higieny 60 zł, żywność 800 zł, podatki i opłaty 64 zł, odzież 100 zł, leki i leczenie 400 zł, remont mieszkania 250 zł, opłaty sądowe 20 zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie uzyskuje dochodu z posiadanej nieruchomości rolnej, z wynajmu mieszkania, nie otrzymuje pomocy od rodziny, osób trzecich instytucji społecznych oraz dopłat z funduszy Unii Europejskiej. Do ww. pisma załączyła historię z rachunku bankowego za okres od dnia 26 października 2016 r. do dnia 14 listopada 2016 r. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw. W sprzeciwie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zwolnienie z wpisu sądowego w części ponad kwotę 20,00 złotych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu zarzuciła, że błędnie ustalono, że posiada dom o pow. 100 m² oraz mieszkanie o pow. 50 m² bowiem dom i mieszkanie stanowią tę samą nieruchomość. Ponadto wyjaśniła, że drugie mieszkanie znajdujące się w tym domu, zajmuje córka wraz z rodziną (prowadzi odrębne gospodarstwo domowe) zatem nie ma możliwości wynajmu tego mieszkania. Zaś nieruchomość rolna została zajęta w części pod inwestycję drogową i skarżąca nie otrzymała rekompensaty, czy odszkodowania. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 22 listopada 2016 r. Jednocześnie Sąd w uzasadnieniu wskazał, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu rozpoznawany będzie w odrębnym postępowaniu. W dniu 16 lutego 2017 r. wpłynął wypełniony przez skarżącą formularz PPF. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 2244 zł. Posiada dom o pow. 100 m² oraz mieszkanie o pow. 50 m² i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności, akcji, obligacji, udziałów oraz żadnych wartościowych ruchomości. Wskazała, że całość dochodu przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem własnym, nieruchomości i leczeniem. Postanowieniem z dnia 16 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2016 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1), oraz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu (pkt 2). W uzasadnieniu starszy referendarz sądowy podał, że skarżąca nie podała żadnych nowych, istotnych okoliczności przemawiających za zmianą postanowienia w przedmiocie udzielenia jej prawa pomocy w tym zakresie. W ponownie złożonym wniosku skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa i finansowa uległa istotnej zmianie (pogorszeniu) w stosunku do tej, jaka była przedmiotem oceny zawartej w ww. postanowieniu. Nie wskazała żadnych zmian w zakresie posiadanego majątku oraz uzyskiwanego dochodu. W szczególności wnioskodawczyni nie wykazała, aby przy deklarowanym przychodzie w wysokości 2244 złotych oraz wydatkach z tytułu prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego nie była w stanie ponieść kosztów postępowania. Ponadto, starszy referendarz sądowy podał, że skarżąca uiściła wpis sądowy od wniesionej skargi w należnej wysokości, tj. 500 złotych, a to potwierdza, że skarżąca jest w stanie zgromadzić z uzyskiwanych dochodów środki na ponoszenie pozostałych kosztów sądowych w sprawie. W ocenie referendarza sądowego brak jest również podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, bowiem skarżąca nie wykazała, że nie ma możliwości zdobycia środków na poniesienie jego wynagrodzenia. Referendarz sądowy podkreślił, że wnioskodawczyni uzyskuje stały dochód miesięczny z tytułu emerytury. Z treści wniosku nie wynika, by na skarżącej ciążyły jakieś szczególne zobowiązania finansowe, nie ma ona nikogo na utrzymaniu. Nadto, posiada nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Skarżąca posiada zatem potencjalne możliwości uzyskiwania dochodu lub czerpania pożytków w związku z posiadaniem nieruchomości. Nieruchomość może być bowiem przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych, np. dzierżawy. Nie wykazała we wniosku, że w całości z posiadanej nieruchomości uzyskiwanie dochodów, bądź osiąganie pożytków nie jest możliwe. Skarżąca wyjaśniła, jedynie że część nieruchomości została zajęta pod inwestycję drogową. Nie bez znaczenia jest także – w ocenie referendarza sądowego - przysługujące wnioskodawczyni uprawnienie do otrzymania odszkodowania od Skarbu Państwa za przejętą nieruchomość rolną pod inwestycję drogę. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 16 marca 2017 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu podniosła, że w zaskarżonym postanowieniu starszy referendarz sądowy nie rozpoznał i nie odniósł się do wniosku o sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej, co stanowi naruszenie prawa, polegające na pominięciu uprawnionej strony w postępowaniu sądowo - administracyjnym. Ponadto, błędnie ustalił stan majątkowy skarżącej, stwierdzając, że skarżąca uiściła wpis sądowy od wniesionej skargi w kwocie 500 zł. Skarżąca podniosła, że opłaca podatki w dotychczasowym wymiarze, zaś zarówno dzierżawa, jak i uprawnienie odszkodowania od Skarbu Państwa nie istnieje na dzień dzisiejszy i nie stanowi realnego dochodu. W związku z powyższym, wobec komplikacji formalno-prawnych oraz braku wykształcenia prawniczego, jak również braku doświadczenia procesowego niezbędnym jest ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę zarówno okoliczności faktycznych, jakie stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2016 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1), oraz przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu (pkt 2). Z kolejnego wniosku PPF z dnia 13 lutego 2017 r. wynika, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 2244 zł. Posiada dom o pow. 100 m² oraz mieszkanie o pow. 50 m² i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Nie posiada żadnych oszczędności, akcji, obligacji, udziałów oraz żadnych wartościowych ruchomości. Całość dochodu przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem własnym, nieruchomości i leczeniem. Przechodząc do rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zmiany prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 22 listopada 2016 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała by spełniała ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu z przedstawionych przez skarżącą okoliczności wynika, że jej obecna sytuacja materialna nie należy do skrajnie trudnych. Skarżąca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek nieruchomy – posiada dom o pow. 100 m² oraz mieszkanie o pow. 50 m² i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 2244 zł. Z powyższych informacji nie przedstawia się zatem obraz skarżącej jako osoby ubogiej, a tylko takim osobom należy przyznawać prawo pomocy. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, że od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiła zmiana jej sytuacji majątkowej, która przemawiałyby za zmianą prawomocnego postanowienia z dnia 22 listopada 2016 r. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie przywołała okoliczności pozwalających stwierdzić, że jej sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do możliwości skarżącej w partycypowaniu w kosztach postępowania w zakresie obowiązku uiszczenia opłat sądowych i dodatkowo ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zatem należało uznać, że w sprawie skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 22 listopada 2016 r. Jednocześnie oceniając sytuację majątkową skarżącej Sąd uznał, że nie jest zasadne przychylenie się do wniosku skarżącej w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, bowiem nie wykazała, że nie ma możliwości zdobycia środków na poniesienie jego wynagrodzenia. Podkreślić należy, że skarżąca uzyskuje stały dochód miesięczny z tytułu emerytury. Z treści wniosku nie wynika, by na skarżącej ciążyły jakieś szczególne zobowiązania finansowe, nie ma ona nikogo na utrzymaniu. Nadto posiada nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy. Wobec tego Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił skarżącej zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2016 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1), oraz przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu (pkt 2). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. art. 165 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.