VII SA/Wa 1995/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G.M. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2017 r. odmawiającego zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2017 r. odmawiającego G.M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmawiającego G.M. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi G.M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [....] czerwca 2016 r. znak: [....] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 17 października 2016 r. do Sądu wpłynął na uzupełnionym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy G.M., w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Strona podała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.244 zł. Posiada dom o pow. 100 m² oraz mieszkanie o pow. 50 m² i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Nie wskazała, że posiada majątek i oszczędności. Skarżąca podała, że całość dochodu przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem własnym, lokali i leczeniem. W piśmie z dnia [...] listopada 2016 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, że jej średnie miesięczne wydatki to: gaz, energia elektryczna, kanalizacja, wywóz śmieci, woda 350 zł, opał 100 zł, telefon 100 zł, środki higieny 60 zł, żywność 800 zł, podatki i opłaty 64 zł, odzież 100 zł, leki i leczenie 400 zł, remont mieszkania 250 zł, opłaty sądowe 20 zł. Wnioskodawczyni podała, że nie uzyskuje dochodu z posiadanej nieruchomości rolnej, z wynajmu mieszkania, nie otrzymuje pomocy od rodziny, osób trzecich instytucji społecznych oraz dopłat z funduszy Unii Europejskiej. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 22 listopada 2016 r. Jednocześnie Sąd w uzasadnieniu wskazał, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu rozpoznawany będzie w odrębnym postępowaniu. Postanowieniem z dnia 16 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2016 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1), oraz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu (pkt 2). Postanowieniem z dnia 8 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 16 marca 2017 r. Pismem z dnia 31 sierpnia 2017 r. skarżąca ponownie wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Następnie, w dniu 25 października 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, a pismem z dnia 27 października 2017 r. skarżąca wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Strona podała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.244 zł. Posiada dom o pow. 100 m2 oraz mieszkanie o pow. 50 m2 i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Nie wskazała, że posiada majątek i oszczędności. Podała, że całość dochodu przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem własnym, lokali i leczeniem. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, że cały miesięczny dochód wydatkowany jest na: gaz, energię elektryczną, kanalizację, wywóz śmieci, wodę, opał, telefon, środki higieny, żywność, podatki i opłaty, odzież, leki i leczenie, remont mieszkania oraz opłaty sądowe. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2017 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu referendarz sądowy podał, że wnioskodawczyni nie wykazała okoliczności przemawiających za zmianą postanowienia w przedmiocie udzielenia jej prawa pomocy w tym zakresie. Wnioskodawczyni nie podała żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na wysokość obecnie osiąganych dochodów lub deklarowanych wydatków, w stosunku do jej sytuacji materialno – bytowej nakreślonej przy wniosku złożonym poprzednio. W szczególności nie wykazała, aby przy deklarowanym dochodzie w wysokości 2.244 zł oraz wydatkach ponoszonych z tytułu prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego nie była w stanie ponieść kosztów postępowania. Referendarz sądowy wskazał, że skarżąca dysponuje nie tylko majątkiem nieruchomym, który służy zaspokajaniu jej potrzeb mieszkaniowych, ale posiada dodatkowe mienie nieruchome, które przy odpowiednim zagospodarowaniu (np. dzierżawa nieruchomości rolnej) może stać się źródłem dochodu. Ponadto referendarz sądowy wskazał, że skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury i nie posiada innych osób na utrzymaniu. Dodatkowo wyjaśnił, że rozstrzyganiu w przedmiocie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki, które są niezbędne dla utrzymania, a do nich nie należą koszty bieżących remontów mieszkania oraz wydatki na telefon. W sprzeciwie od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2017 r. skarżąca wniosła o uchylenie ww. postanowienia oraz postanowienia z dnia 16 marca 2017 r. Podniosła, że nie wnosiła o zmianę postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, bowiem jej zdaniem postanowienie z dnia 16 marca 2017 r. nie istnieje w obrocie prawnym, gdyż zapadło przed wydaniem wyroku z dnia 26 lipca 2017 r. Ponadto, skarżąca nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że posiada potencjalne możliwości uzyskiwania dochodu lub czerpania pożytków z nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę zarówno okoliczności faktycznych, jakie stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2017 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z kolejnego wniosku PPF z dnia [...] października 2017 r. wynika, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 2244 zł. Posiada dom o pow. 100 m² oraz mieszkanie o pow. 50 m² i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Nie posiada żadnych oszczędności, akcji, obligacji, udziałów oraz wartościowych ruchomości. Całość dochodu przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem własnym, nieruchomości i leczeniem. Przechodząc do rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zmiany prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 16 marca 2017 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała by spełniała ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, z przedstawionych przez skarżącą okoliczności wynika, że jej obecna sytuacja materialna nie należy do skrajnie trudnych. Skarżąca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek nieruchomy – posiada dom o pow. 100 m² oraz mieszkanie o pow. 50 m² i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 2244 zł. Z powyższych informacji nie przedstawia się zatem obraz skarżącej jako osoby ubogiej, a tylko takim osobom należy przyznawać prawo pomocy. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, że od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiła zmiana jej sytuacji majątkowej, która przemawiałaby za zmianą prawomocnego postanowienia z dnia 16 marca 2017 r. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie przywołała okoliczności pozwalających stwierdzić, że jej sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do możliwości skarżącej w partycypowaniu w kosztach postępowania w zakresie obowiązku uiszczenia opłat sądowych i dodatkowo ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zatem należało uznać, że w sprawie skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 16 marca 2017 r. Jednocześnie oceniając sytuację majątkową skarżącej Sąd uznał, że nie jest zasadne przychylenie się do wniosku skarżącej w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, bowiem nie wykazała, że nie ma możliwości zdobycia środków na poniesienie jego wynagrodzenia. Podkreślić należy, że skarżąca uzyskuje stały dochód miesięczny z tytułu emerytury. Z treści wniosku nie wynika, by na skarżącej ciążyły jakieś szczególne zobowiązania finansowe, nie ma ona nikogo na utrzymaniu. Nadto posiada nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha, dom o pow. 100 m² oraz mieszkanie o pow. 50 m². Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy. Wobec tego Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił skarżącej zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2017 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze argumentację zawartą w sprzeciwie Sąd wskazuje, że postanowienie z dnia 16 marca 2017 r. istnieje w obrocie prawnym, a zatem ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu należało potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 16 marca 2017 r. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. art. 165 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.