VII SA/Wa 1995/16

Starszy referendarz sądowy - Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2017r. po rozpoznaniu wniosku G. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] czerwca 2016r., znak: [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: 1. odmówić zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2016r. odmawiającego G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W dniu 17 października 2017r. do Sądu wpłynął na uzupełnionym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy G. M. w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż G. M. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Strona podała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 2 244 zł. Posiada dom o pow. 100 m² oraz mieszkanie o pow. 50 m² i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Nie wskazała posiadania majątku, ani oszczędności. Wskazała, że całość dochodu przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem własnym, lokali i leczeniem. Pismem z dnia 21 października 2017r. w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 20 października 2016r. wezwano wnioskodawczynię do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku. Pismem z dnia 14 listopada 2016r. (data wpływu do Sądu 17 listopada 2016r.) wnioskodawczyni udzieliła odpowiedzi na ww. pismo. W ww. piśmie wnioskodawczyni wskazała, że jej średnie miesięczne wydatki to: gaz, energia elektryczna, kanalizacja, wywóz śmieci, woda 350 zł, opał 100 zł, telefon 100 zł, środki higieny 60 zł, żywność 800 zł, podatki i opłaty 64 zł, odzież 100 zł, leki i leczenie 400 zł, remont mieszkania 250 zł, opłaty sądowe 20 zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie uzyskuje dochodu z posiadanej nieruchomości rolnej, z wynajmu mieszkania, nie otrzymuje pomocy od rodziny, osób trzecich instytucji społecznych oraz dopłat z funduszy Unii Europejskiej. Do ww. pisma załączyła historię z rachunku bankowego za okres 26 października 2016r. do 14 listopada 2016r. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2016r. starszy referendarz sądowy odmówił G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zwolnienie z wpisu sądowego w części ponad kwotę 20,00 złotych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu zarzuciła, że błędnie ustalono, że posiada dom o pow. 100 m² oraz mieszkanie o pow. 50 m² bowiem dom i mieszkanie stanowią tę samą nieruchomość. Ponadto wyjaśniła, że drugie mieszkanie znajdujące się w tym domu, zajmuje córka wraz z rodziną (prowadzi odrębne gospodarstwo domowe) zatem nie ma możliwości wynajmu tego mieszkania. Zaś nieruchomość rolna została zajęta w części pod inwestycję drogową i skarżąca nie otrzymała rekompensaty, czy odszkodowania. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 22 listopada 2016r. Jednocześnie Sąd w uzasadnieniu wskazał, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu rozpoznawany będzie w odrębnym postępowaniu. W piśmie z dnia 4 lutego 2017r. stanowiącym zażalenie na ww. postanowienie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów wpisu sądowego w części ponad kwotę 40,00 złotych oraz ustanowienie pełnomocnika. W dniu 16 lutego 2017r. wpłynął wypełniony przez wnioskodawczynię formularz PPF. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 2 244 zł. Posiada dom o pow. 100 m² oraz mieszkanie o pow. 50 m² i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności, akcji, obligacji, udziałów oraz żadnych wartościowych ruchomości. Wskazała, że całość dochodu przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem własnym, nieruchomości i leczeniem. Rozpoznając wniosek należało zważyć co następuje: Zauważyć przede wszystkim trzeba, że wniosek skarżącej w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, jest kolejnym wnioskiem skarżącej w przedmiotowej sprawie. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2016r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym częściowym zakresie obejmującym koszty sądowe. W takiej sytuacji kolejny wniosek strony w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy traktować jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 22 listopada 2016r. w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Natomiast wniosek w zakresie ustanowienia pełnomocnika rozpoznano jako nowy wniosek. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a). Należy również wskazać, iż zgodnie z art. 165 p.p.s.a postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęte jest, że przez pojęcie ,,zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a., należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Podkreśla się także, że wniosek o zmianę postanowienia musi wprowadzać element nowości do sprawy, tj. wskazywać na nowe okoliczności faktyczne i prawne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (vide: postanowienie NSA z dnia 7 grudnia 2010r., sygn. akt I OZ 1067/10, LEX nr 743589). Nie chodzi przy tym o jakiekolwiek zmiany w sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej wnioskodawcy, ale o wskazanie okoliczności o istotnym znaczeniu dla rozpatrywanej kwestii (vide: postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2011r., sygn. akt I FZ 33/11, LEX nr 783627). Mogłoby się to stać tylko w przypadku zmiany polegającej na pogorszeniu się sytuacji materialnej strony, co wnioskodawca musiałby wykazać, zgodnie z regułami, jakimi rządzi się postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Analizując wniosek skarżącej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała żadnych nowych, istotnych okoliczności przemawiających za zmianą postanowienia w przedmiocie udzielenia jej prawa pomocy w tym zakresie. W ponownie złożonym wniosku skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa i finansowa uległa istotnej zmianie (pogorszeniu) w stosunku do tej, jaka była przedmiotem oceny zawartej w ww. postanowieniu. Nie wskazała żadnych zmian w zakresie posiadanego majątku oraz uzyskiwanego dochodu. W szczególności wnioskodawczyni nie wykazała, aby przy deklarowanym przychodzie w wysokości 2244 złotych oraz wydatkach z tytułu prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego nie była w stanie ponieść kosztów postępowania. Zauważyć należy, że skarżąca uiściła wpis sądowy od wniesionej skargi w należnej wysokości tj. 500,00 złotych. Świadczy to o tym, że jest w stanie zgromadzić z uzyskiwanych dochodów środki na ponoszenie pozostałych kosztów sądowych w sprawie. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005r. I GZ 107/05). Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki finansowe, to powinna partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Wskazać ponadto należy, że strona wnosząc sprawę do Sądu winna w procedurze planowanych wydatków uwzględnić również środki na poniesienie kosztów sądowych i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach oraz poprzez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi do utrzymania. Przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa i finansowa w ponownie złożonym wniosku o zwolnienie od kosztów prowadzi zatem do konkluzji, że skoro skarżąca nie wskazała, aby sytuacja jej uległa pogorszeniu wobec tej, która była przedmiotem rozpoznania przez referendarza sądowego przy wydawaniu postanowienia z dnia 22 listopada 2016r. - to brak jest podstaw do jego zmiany w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego brak jest również podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, nie wykazała bowiem że nie ma możliwości zdobycia środków na poniesienie jego wynagrodzenia. Podkreślić należy, że wnioskodawczyni uzyskuje stały dochód miesięczny z tytułu emerytury. Z treści wniosku nie wynika, by na skarżącej ciążyły jakieś szczególne zobowiązania finansowe, nie ma ona nikogo na utrzymaniu. Nadto posiada nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Skarżąca posiada zatem potencjalne możliwości uzyskiwania dochodu lub czerpania pożytków w związku z posiadaniem nieruchomości. Nieruchomość może być bowiem przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy. Nie wykazała we wniosku, że w całości z posiadanej nieruchomości uzyskiwanie dochodów bądź osiąganie pożytków nie jest możliwe Wyjaśniła, jedynie że część nieruchomości została zajęta pod inwestycję drogową. Nie bez znaczenia jest także przysługujące wnioskodawczyni uprawnienie do otrzymania odszkodowania od Skarbu Państwa za przejętą nieruchomość rolną pod inwestycję drogę. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może być on wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2015r. sygn. I OZ 1409/15, postanowienie NSA sygn. akt II OZ 845/16, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Biorąc pod uwagę powyższe uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, by spełniała ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z powyższych względów na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.