VII SA/Wa 1996/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec zgłoszonego zamiaru budowy budynku gospodarczego postanawia: odmówić przyznania skarżącej M. W. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. M. W. w skardze wniesionej na decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2017 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, składając następnie wniosek na urzędowym formularzu wniosła ponadto o ustanowienie adwokata. Z wniosku wynika, że M. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie w [...] o powierzchni 70 m2 o wartości 300.000 zł, dom o powierzchni 70 m2 (w złym stanie technicznym) oraz gospodarstwo rolne o powierzchni około 50 ha, o wartości 1.100.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca zwróciła uwagę, że w tym roku na terenie jej gospodarstwa rolnego wystąpiła klęska przymrozków, która spowodowała, że nie było praktycznie dochodów ze zbiorów owoców. M. W. wskazała też na kredyty rolne w kwotach: 350.000 zł, 30.000 zł i 50.000 zł. Skarżąca oświadczyła, że uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 2554 zł netto miesięcznie. Wskazała także na dochody z gospodarstwa rolnego, jednak bez podania ich wysokości, stwierdziła: "w tym roku brak (będzie strata) przychodem w tym roku będą dopłaty około 40 tys. ale koszty są wyższe". Podsumowując łącznie dochody z obu źródeł skarżąca wpisała: "około 30648". Do zobowiązań i stałych wydatków skarżąca zaliczyła: kredyty rolne - około 17.000 zł kwartalnie, podatek rolny - około 1.600 zł kwartalnie, opłaty za prąd – 1.100-1.200 zł kwartalnie, nawozy, środki ochrony roślin - 20.000-22.000 zł rocznie, koszty utrzymania gospodarstwa domowego – 2.000 zł miesięcznie + opłaty za mieszkanie. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Stosownie do art. 245 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że koszty sądowe związane z prowadzonym postępowaniem sądowym zainicjowanym przez stronę nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia. Prawo pomocy przysługuje jedynie w sytuacji, gdy poniesienie kosztów postępowania wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny, a więc gdy skutkowałoby pozbawieniem możliwości zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb. Strona winna zatem w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a tylko wówczas, gdy zgromadzenie w ten sposób środków na koszty postępowania byłoby niemożliwe, może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - LEX nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - LEX nr 1121304, z dnia 12 marca 2009 r. II FZ 80/09 LEX nr 550323). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wniosek M. W. nie zasługuje na uwzględnienie. Jak już wskazano, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, czyli takich, które są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku skarżącej. M. W. posiada znaczny majątek, na który składają się: mieszkanie w [...] o powierzchni 70 m2 o wartości 300.000 zł, dom o powierzchni 70 m2 (w złym stanie technicznym) oraz gospodarstwo rolne o powierzchni około 50 ha, o wartości 1.100.000 zł. Źródłem utrzymania M. W. jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 2554 zł oraz prowadzone gospodarstwo rolne. Skarżąca nie określiła wysokości dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego, zwracając uwagę, że w tym roku na terenie jej gospodarstwa wystąpiła klęska przymrozków, która spowodowała, że "nie było praktycznie dochodów ze zbiorów owoców". Na potwierdzenie powyższego skarżąca przedłożyła protokół nr [...] z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego, z którego wynika, że łączną wysokość oszacowanych szkód określono na kwotę 356.053,55 zł, co stanowi 73,71 % średniej rocznej produkcji w gospodarstwie rolnym. Podkreślenia wymaga, że sama okoliczność, iż klęska przymrozków spowodowała szkody w gospodarstwie rolnym skarżącej nie przemawia automatycznie za przyznaniem prawa pomocy. Dla oceny możliwości płatniczych skarżącej konieczna jest pełna ocena jej sytuacji majątkowej i finansowej. Należy wobec tego zwrócić uwagę na dużą skalę prowadzonej działalności rolniczej skarżącej. Jak wynika z powyższego protokołu nr [...] średnia wartość produkcji z gospodarstwa rolnego skarżącej wynosi 483.017,78 zł. M. W. uzyskuje ponadto dopłaty. W formularzu skarżąca wskazała, że w tym roku wyniosą one 40.000 zł. Z informacji zawartych w wykazie beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej, prowadzonym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl) wynika, że osobie o tym samym imieniu i nazwisku, co skarżąca (M. W., gmina [...]) przyznano w roku budżetowym 2016 płatności w kwocie 77.618,57 zł, natomiast w 2015 r. – w wysokości 97.196,93 zł. Informacje wynikające ze złożonego wniosku oraz przedłożonych dokumentów nie pozwalają uznać skarżącej za osobę ubogą, znajdującą się w trudnej sytuacji, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania w sprawie zainicjowanej przez skarżącą na współobywateli (a do tego sprowadza się przyznanie stronie prawa pomocy). Skoro M. W. uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2554 zł oraz prowadzi gospodarstwo rolne na dużą skalę, nie sposób uznać, aby nie dysponowała środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Za przyznaniem skarżącej prawa pomocy nie przemawia też konieczność spłacania kredytów zaciągniętych na zakup ziemi. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się jednolicie, że zobowiązania kredytowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Pierwszeństwo przed kosztami związanymi z udziałem strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym mają jedynie wydatki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb, a więc koszty zakupu żywności, odzieży, leków, wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych (por. postanowienia NSA z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14 LEX nr 1450831, z dnia 18 października 2012 r. sygn. akt II OZ 919/12 LEX nr 1270362, z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt II OZ 752/12 LEX nr 1327948). Ponadto, w ocenie referendarza sądowego, skoro M. W. jest w stanie spłacać kredyty w wysokości – jak wskazała – 17.000 zł kwartalnie, to brak jest podstaw do stwierdzenia, aby koszty sądowe w niniejszej sprawie oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika przekraczały jej możliwości płatnicze. Oceniając złożony wniosek pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy uznano, iż brak jest podstaw do przyznania M. W. prawa pomocy, zarówno w żądanym zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. W ocenie referendarza sądowego na podstawie udzielonych przez skarżącą informacji nie można stwierdzić, aby znajdowała się w sytuacji, w której poniesienie kosztów postępowania pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.