VII SA/Wa 1997/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Machlejd po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.A. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2007 r. nr : [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić Z.A. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Pismem z dnia 13 lutego 2008 r. /12 lutego 2008 r. – data nadania pisma w UP/ skarżąca Z.A. wniosła sprzeciw od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2008 r. odmawiającego przyznania Z.A. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy w/w postanowienie traci moc, a wniosek podlega ponownemu rozpatrzeniu. Wnioskodawczyni sprzeciw uzasadniła tym, iż w niedługim czasie będzie kończyć działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu sklepu upominkowo – jubilerskiego, ponieważ nie przynosi on dochodu, a jedynie straty. Dołączyła również wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że stan na koniec stycznia wynosi 311,48 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy /por. post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl/. Zwolnienie od kosztów sądowych ma zatem charakter wyjątkowy i jest odstępstwem od zasady ich ponoszenia przez stronę postępowania. Obejmuje osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową /rzeczywiście ubogie/, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy zawsze zwrócić uwagę, czy wnioskodawca wraz z rodziną oprócz stałych dochodów posiada także majątek nieruchomy. Sposób zaś, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orz. z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia. Strona, biorąca udział w postępowaniu sądowym, winna więc liczyć się z kosztami z tym związanymi i gromadzić środki z dochodów uzyskiwanych w dłuższym czasie. Orzecznictwo sądowe stoi na stanowisku, iż strona powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach i nie może być nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Z wniosku skarżącej złożonego na urzędowym formularzu wynika, że posiada ona dom o powierzchni 110 m2, jest współwłaścicielką nieruchomości przy ul. [...] w K. i posiada dochód stały w postaci emerytury w wysokości 1160 zł miesięcznie. Na wezwanie Sądu do udzielenia dodatkowych informacji, skarżąca odpowiedziała, iż prowadzi sklep upominkowo – jubilerski i zatrudnia w nim trzech pracowników. Skarżąca wskazała również, iż gospodarstwo domowe prowadzi sama. Z tytułu podatku od nieruchomości ponosi opłatę roczną w wysokości 2000 zł oraz miesięczne opłaty na utrzymanie w wysokości: gaz – 300 zł, prąd – 150 zł, telefon – 160 zł. Nie posiada żadnego innego majątku ani oszczędności. Nie nadesłała wymaganego przez Sąd wyciągu bankowego z ostatnich trzech miesięcy. Wnioskodawczyni zasygnalizowała, iż w niedługim czasie będzie kończyć działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu sklepu upominkowo – jubilerskiego, ponieważ nie przynosi on dochodu, a jedynie straty. Na poparcie tego nadesłała wyrywkowy wyciąg z rachunku bankowego za okres od 22 stycznia 2008 r. do 31 stycznia 2008 r. Rzeczywiście wynika z niego, że posiadane w tym czasie na rachunku środki finansowe są niewielkie. Jednak wyciąg z rachunku za okres 10 dni nie obrazuje sytuacji majątkowej skarżącej i nie potwierdza sytuacji, o której skarżąca pisze we wniosku. Z zawartych we wniosku skarżącej oraz dodatkowych pismach wyjaśniających informacji, wynika, iż oświadczenie Z.A. jest niewiarygodne /zwłaszcza biorąc pod uwagę przedłożoną deklarację na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za listopad 2007 r., oraz wyciąg z rachunku bankowego za okres ostatnich 10 dni w styczniu 2008 r./. Nadmienić należy, iż udowodnienie wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej spoczywa na stronie skarżącej i to skarżącej winno zależeć na jak najdokładniejszym podaniu informacji z nią związanych, aby oceniając sytuację na ich podstawie Sąd nie miał żadnych wątpliwości. Wnioskodawczyni dysponuje stałym miesięcznym dochodem, jest zatem w stanie gromadzić środki niezbędne do prowadzenia postępowania sądowego. W ocenie Sądu nie są to koszty tak wysokie by uniemożliwiały wnioskodawczyni wniesienie jednorazowej opłaty z tytułu wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 200,00 zł. Jest to wydatek, który wnioskodawczyni może ponieść osiągając wskazany dochód. Podobnie pozostałe koszty sądowe – ewentualne opłaty kancelaryjne – mogące wystąpić w trakcie prowadzenia sprawy są w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawczyni. Z tych względów i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec, jak w sentencji.