VII SA/Wa 2002/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Iwona Ścieszka Sędziowie: sędzia WSA Mirosław Montowski (spr.) asesor WSA Lucyna Staniszewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia 23 czerwca 2025 r. znak: NK-OL.025.39.2025.AT w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie ponaglenia I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Głównego Geodety Kraju na rzecz skarżącego P. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Główny Geodeta Kraju (dalej także: "organ II instancji"), postanowieniem z 23 czerwca 2025 r., znak: NK-OL.025.39.2025.AT, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako: "k.p.a."), po rozpoznaniu zażalenia P. S. z [...] maja 2025 r. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej także: "Mazowiecki WINGiK", "organ wojewódzki") z 16 maja 2025 r. nr 45/2025 o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie ponaglenia P. S. z [...] kwietnia 2025 r. na działanie Prezydenta W. – utrzymał w mocy ww. postanowienie Mazowieckiego WINGiK. Do wydania postanowienia organu II instancji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych wskazanych przez ten organ. Podaniem z dnia [...] kwietnia 2025 r. P. S. wniósł do Mazowieckiego WINGiK (za pośrednictwem Prezydenta W.) (tu cyt.): "ponaglenie w sprawie aktualizacji czynnością materialno techniczną, w sposób prawidłowy: danych ewidencji gruntów i budynków dla działek wskazanych w załączniku NR 3 Decyzji ZRID z [...] listopada 2018 r. znak: [...], w oparciu o artykuł 12 ust 3 specustawy drogowej z roku 2003, nie wykonano od roku 2018, działu I Ksiąg wieczystych wskazanych w załączniku NR 3 Decyzji ZRID z [...].11.2018, w oparciu o artykuł 12 ust 3 specustawy drogowej z roku 2003, nie wykonano od roku 2018, dokonanie zawiadomień właścicieli i Sądu Rejonowego dla W. M. o działkach z załącznika NR 3 Decyzji ZRID z [...].11.2018 w sposób określony w paragraf 49 rozporządzenie w sprawie egib, po faktycznym ujawnieniu danych załącznika NR 3 Decyzji ZRID z [...].11.2018 w ewidencji gruntów i budynków". W uzasadnieniu przedmiotowego ponaglenia P. S. podniósł m.in., że (tu cyt.): "właściciele ujawnieni w [...] i Sąd Rejonowy dla W. M. IX Wydział Ksiąg Wieczystych nie otrzymali zawiadomienia o zmianie danych ewidencyjnych w dniu [...].12.2018 określanych jako DEZ [...] dla działek z załącznik NR 3 Decyzji ZRID z [...].11.2018, co jest dowodem że takich zmian w ewidencji nie było. (...). Zamiast poprawnie zaktualizować dane ewidencyjne gruntów i budynków w oparciu o wykaz zmian gruntowych z załącznika NR 3 zdecydowano się wydać Decyzje administracyjna Prezydenta [...] z [...] marca 2019 zmieniona Decyzja MWINGIK NR [...] zmieniona Postanowieniem MWINGIK NR [...] z [...].101.2019. Obecnie Postanowienie i Decyzja MWINGIK są uchylone. (...). Właściciel ujawniony w [...] nigdy nie otrzymał zawiadomienia o zmianach danych ewidencyjnych dla działek [...], [...], [...] z obrębu [...] w W. w ramach zmiany [...] z [...].12.2018 w związku z wydaniem Decyzji ZRID i koniecznością jej wykonania dla załącznika NR 3 gdyż organ jest z bezczynności i przewlekłości w wykonaniu Decyzji ZRID z [...].11.2018 czynnością materialno techniczna w oparciu o załącznik NR 3 Decyzji, jej integralna część". Postanowieniem z 16 maja 2025 r., nr 45/2025, Mazowiecki WINGiK orzekł na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie rozpatrzenia tego ponaglenia. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wojewódzki, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podkreślił, że merytoryczne rozpoznanie ponaglenia jest możliwe tylko w sytuacji toczącego się postępowania w danej sprawie, natomiast, jak wskazał Mazowiecki WINGiK, na poziomie organu I instancji, którego dotyczy ponaglenie, nie jest obecnie prowadzone postępowanie administracyjne w zakresie poruszanych przez P. S. kwestii, w toku którego mógłby skutecznie wnieść ponaglenie. Wobec tego, w ocenie organu wojewódzkiego powyższe stanowi przesłankę, o której mowa w art. 61 a § 1 k.p.a., tj. inną uzasadnioną przyczynę, wobec której organ administracji publicznej zobowiązany jest wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie ponaglenia. Na powyższe postanowienie Mazowieckiego WINGiK, P. S. wniósł opatrzone datą [...] maja 2025 r. zażalenie. Rozpatrując złożone zażalenie, Główny Geodeta Kraju wspomnianym na wstępie postanowieniem z 23 czerwca 2025 r., znak: NK-OL.025.39.2025.AT, utrzymał w mocy orzeczenie organu wojewódzkiego. W uzasadnieniu tegoż rozstrzygnięcia organ II instancji w pierwszej kolejności przywołał treść art. 37 § 1 k.p.a., regulującego prawo i zasady wniesienia ponaglenia na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji. Dalej Główny Geodeta Kraju wyjaśnił, że w pełni podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym, warunkiem merytorycznego rozpatrzenia ponaglenia jest toczące się postępowanie administracyjne (tak np. NSA w wyrokach z: 20 kwietnia 1999 r., sygn. akt I SAB 161/98, niepubl., 29 września 2010 r., sygn. akt II GSK 827/09, Legalis nr 553866). W sytuacji, w której nie toczy się postępowanie administracyjne w zakresie objętym ponagleniem, nie może być zatem mowy o przewlekłości jego prowadzenia bądź niezałatwieniu sprawy w terminie. Zdaniem organu II instancji, aktualny pozostaje więc pogląd sformułowany w tezie pierwszej wyroku NSA w Gdańsku z 9 grudnia 1998 r., I SA/Gd 89/98 (LEX nr 44181), że jeżeli nie wszczęto postępowania administracyjnego, organ nie jest uprawniony do rozpoznania nie tylko środków odwoławczych od aktów w sprawach indywidualnych wydanych przez organ I instancji, lecz także ponaglenia (wcześniej zażalenia) przewidzianego w art. 37 k.p.a. Powyższe stanowisko znalazło również potwierdzenie w podjętej przez NSA uchwale siedmiu sędziów z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt: II OPS 5/19, w której uzasadnieniu podkreślono m.in., że strona, której sprawa nie została załatwiona w terminie lub której sprawa prowadzona jest przewlekle, może podjęć kroki w kierunku zmobilizowania organu poprzez skorzystanie z prawa do złożenia ponaglenia, przy czym prawo to realizowane jest w toku obciążonego wskazaną wyżej wadą postępowania. Z kolei, w postanowieniu z dnia 2 września 2020 r., sygn. akt: II OSK 3732/18 NSA zaznaczył, że wniesienie ponaglenia ustawodawca łączy ze stanem zawisłości sprawy w danej instancji, skoro konstruując warunki jego wniesienia, wiąże je ze stanem "prowadzenia postępowania" (art. 37 § 1), zaś obowiązek wniesienia ponaglenia do właściwego organu łączy z charakterem (hierarchicznym usytuowaniem) organu "prowadzącego postępowanie" (art. 37 § 3). Mając to na uwadze Główny Geodeta Kraju stwierdził, że po wniesieniu ponaglenia organ je rozpatrujący ma obowiązek w pierwszej kolejności ustalić, czy ponaglenie to zostało wniesione w toku postępowania administracyjnego. Następnie, w zależności od poczynionych ustaleń, winien merytorycznie rozpatrzyć złożone ponaglenie, bądź - na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. - odmówić wszczęcia postępowania w sprawie jego rozpatrzenia (por. np. wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1722/20, LEX nr 3117524) zarówno ze względów przedmiotowych (gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte), jak i podmiotowych (gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną). W ocenie organu II instancji, na aprobatę zasługuje bowiem pogląd wyrażony w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2020 r., V SA/Wa 1842/19 (Legalis nr 2513162), z którego wynika, że jeśli w chwili złożenia ponaglenia nie toczyło się postępowanie, którego ponaglenie mogłoby dotyczyć, wnoszącemu ponaglenie nie służy przymiot strony postępowania administracyjnego. W związku z tym, jeżeli ponaglenie zostanie wniesione przez osobę niebędącą stroną postępowania, którego to ponaglenie dotyczy, to organ administracji publicznej obowiązany jest wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Analizując treści ponaglenia wniesionego przez P. S. i załączonych do niego dokumentów Główny Geodeta Kraju dostrzegł, że dopatruje się On zarówno bezczynności, jak i przewlekłości po stronie Prezydenta W. w zakresie: - aktualizacji w drodze czynności materialno-technicznej informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, prowadzonej dla obrębu ewidencyjnego [...], dzielnica T. m. W. (dalej również jako: "EGiB"), na podstawie mapy z projektami podziału działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], stanowiącej załącznik nr 3 do decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 30 listopada 2018 r., znak: DLI.2.6621.56.2017.MW.34; - zawiadomienia właścicieli działek ewidencyjnych objętych księgą wieczystą o numerze [...] i Sądu Rejonowego dla W. M. w W. - IX Wydział Ksiąg Wieczystych, o powyższej aktualizacji informacji zawartych w EGiB. W tym kontekście organ II instancji zauważył, że czynności materialno-techniczne podejmowane są poza postępowaniem administracyjnym rozumianym jako regulowany przez prawo procesowe ciąg czynności procesowych podejmowanych przez organy administracji publicznej i inne podmioty w celu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w drodze decyzji administracyjnej. Wobec tego, zdaniem Głównego Geodety Kraju, już z samego sposobu sformułowania zarzutów rozważanego środka prawnego wprost wynika, że w dacie wniesienia tego ponaglenia nie toczyło się postępowanie aktualizacyjne w powyższym zakresie. P. S. pozostaje w przeświadczeniu, że obowiązkiem Prezydenta W. jest dokonanie opisanej wyżej aktualizacji informacji zawartych w EGiB w trybie czynności materialno-technicznej. Również zawiadomienie właścicieli działek ewidencyjnych oraz sądu wieczystoksięgowego o zmianach dokonanych w ewidencji gruntów i budynków, obejmujących dane dotyczące tych działek, stanowi czynność o charakterze materialno-technicznym. Według Głównego Geodety Kraju, nie można tracić z pola widzenia także tej okoliczności, że w aktach niniejszej sprawy zalega ostateczna decyzja Mazowieckiego WINGiK z 30 sierpnia 2019 r. nr [...], wydana w wyniku rozpatrzenia odwołania od decyzji Prezydenta W. z [...] marca 2019 r. nr [...], którą orzeczono m.in. o aktualizacji w ewidencji gruntów i budynków danych ewidencyjnych dla działek o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] położonych przy ulicy Ł. w Dzielnicy T. W., polegającej na sprostowaniu w EGiB błędnych wpisów właścicieli i numerów ksiąg wieczystych wykazanych w ewidencji zmianą nr [...], z uwzględnieniem zmiany numeracji ww. działek wynikającej ze zmiany nr [...], w sposób opisany w ww. decyzji. W uzasadnieniach obu tych decyzji wskazano, że podstawą wprowadzanych w EGiB zmian była m.in. ostateczna decyzja. Organ II instancji uznał zatem, że w sprawie aktualizacji informacji zawartych w EGiB w oparciu m.in. o decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 30 listopada 2018 r. (zawierającą m.in. powołany przez wnoszącego ponaglenie załącznik nr 3) przeprowadzono postępowanie administracyjne, które zostało zakończone wspomnianą wcześniej ostateczną decyzją Mazowieckiego WINGiK nr [...]. Z uwagi na przedmiot tego postępowania, poza zakresem badania organu II instancji pozostawała natomiast kwestia prawidłowości przeprowadzenia powyższej aktualizacji EGiB. Główny Geodeta Kraju nadmienił przy tym, że dla podjętego rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy bez znaczenia pozostaje okoliczność wydania przez WSA w Warszawie wyroku z dnia 21 marca 2025 r., sygn. akt: VII SA/Wa 1298/22, którym uchylono ww. decyzję Mazowieckiego WINGiK nr [...], a nie decyzję Prezydenta W. z [...] marca 2019 r. nr [...]. Organ II instancji zaznaczył bowiem, że nawet prawomocne uchylenie decyzji organu wojewódzkiego nie powoduje wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczenia organu I instancji, a ponowne postępowanie przed organem odwoławczym jest odrębne od postępowania pierwszoinstancyjnego. W świetle tak poczynionych ustaleń, Główny Geodeta Kraju przyjął, że w dacie wniesienia przez P. S. przedmiotowego ponaglenia nie toczyło się przed Prezydentem W. postępowanie w sprawie, której ponaglenie to dotyczy i w którym stroną byłby wnoszący ponaglenie. Skoro zaś żadne postępowanie się nie toczy, to tym samym nie istnieje postępowanie, w którym można złożyć ponaglenie, co z kolei, w ocenie Głównego Geodety Kraju, przesądzało o konieczności odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Za bezpodstawne Główny Geodeta Kraju uznał poza tym wszystkie zarzuty podnoszone względem postanowienia organu wojewódzkiego we wniesionym zażaleniu. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się P. S. (dalej także: "Skarżący"), wnosząc skargę do tutejszego Sądu. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Głównego Geodety Kraju i poprzedzającego go postanowienia Mazowieckiego WINGiK o odmowie wszczęcia postępowania, a także o zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że działając w oparciu o art. 37 k.p.a. (tu cyt.): "złożył ponaglenie w sprawie wykonania decyzji ZRID dla ulicy Ł. przez Wydział Aktualizacji Ewidencji Biura Geodezji UM W. dla dzielnicy T. poprzez dokonanie aktualizacji czynnością materialno techniczną danych w ewidencji gruntów i budynków dla działek wskazanych w załączniku NR 3 Decyzji ZRID z [...].11.2018 [...] [...] w związku pismem z dnia [...].12.2018 Zarządu Miejskich Inwestycji [...] o pilne dokonanie wpisów w katastrze nieruchomości wynikających z w/w decyzji ZRID - zezwalającej na realizacje inwestycji drogowej (decyzja podziałowa)." Dodatkowo Skarżący zwrócił Wydziałowi Aktualizacji Danych uwagę, że od 2018 r. nie powiadomił Sądu Rejonowego dla W. M. - IX Wydział Ksiąg wieczystych o nowych działkach załącznika Nr 3, czyli jest też w bezczynności i przewlekłości w wykonywaniu swoich obowiązków. Jako podstawę wskazał art. 12 ust 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Zdaniem Skarżącego, Wydział Aktualizacji Ewidencji Biura Geodezji UM Warszawy dla Dzielnicy T. nie odniósł się do sprawy, nie podał żadnych wyjaśnień dlaczego do ewidencji gruntów i budynków nie wprowadza od roku 2018 żadnych zmian w związku z podziałem nieruchomości opartym na załączniku Nr 3 do decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z 30 listopada 2018 r., w wyniku której doszło do zmian w ewidencji gruntów i księgach wieczystych. W odpowiedzi na skargę Główny Geodeta Kraju wniósł o jej oddalenie, uznając podniesione tam zarzuty za całkowicie pozbawione uzasadnienia i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."). Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu wojewódzkiego naruszają prawo w sposób wskazany powyżej, a skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Głównego Geodety Kraju z 23 czerwca 2025 r., znak: NK-OL.025.39.2025.AT, utrzymujące w mocy postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z 16 maja 2025 r. nr 45/2025 o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie ponaglenia złożonego przez Skarżącego. Podstawę prawną skarżonych postanowień stanowił przepis art. 61a § 1 k.p.a., stosownie do którego, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 1 k.p.a. stanowi natomiast, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z przywołanych przepisów wynika, że przesłanki odmowy wszczęcia postępowania można usystematyzować według kryterium podmiotowego i przedmiotowego. Podmiotową przesłanką odmowy wszczęcia postępowania jest brak przymiotu strony po stronie wnoszącego żądanie. Z kolei podstawę odmowy wszczęcia postępowania z przyczyn przedmiotowych stanowić będzie w szczególności: złożenie żądania, które nie podlega rozstrzygnięciu w formie decyzji administracyjnej lub postanowienia a wymaga innej formy działania, np. formy czynności cywilnoprawnej, a także, gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy przynależnej dla sądu powszechnego. Poza takimi przesłankami wskazać można także inne uzasadnione przyczyny wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania: żądanie dotyczy sprawy rozstrzygniętej już decyzją; żądanie dotyczy sprawy, w której prowadzone jest postępowanie; przedawnienie materialnoprawne, tj. upływ terminu do domagania się uprawnienia. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ wojewódzki nie miał podstaw do wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Przedmiotem niniejszej sprawy było bowiem wniesione przez Skarżącego ponaglenie na niezałatwienie przez organ sprawy w związku z aktualizacją ewidencji gruntów i budynków, w drodze czynności materialno-technicznej. W myśl art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Ponaglenie zawiera uzasadnienie (§ 2). Zgodnie z art. 37 § 3 k.p.a. ponaglenie wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; 2) do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia. Stosownie do art. 37 § 3a k.p.a. jeżeli ponaglenie zostało wniesione przed upływem terminu określonego w art. 35 albo przepisach szczególnych, organ prowadzący postępowanie pozostawia ponaglenie bez rozpoznania. Przepisów § 4-8 nie stosuje się. Stosownie do art. 37 § 4 k.p.a. organ prowadzący postępowanie jest obowiązany przekazać ponaglenie organowi wyższego stopnia bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania. Organ przekazuje ponaglenie wraz z niezbędnymi odpisami akt sprawy. Przekazując ponaglenie, organ jest obowiązany ustosunkować się do niego. W § 5 przyjęto natomiast, że organ, o którym mowa w § 3, rozpatruje ponaglenie w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania. W § 6 zawarty został katalog postanowień organu rozpatrującego ponaglenie. Organ wydaje zatem postanowienie, w którym: 1) wskazuje, czy organ rozpatrujący sprawę dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, stwierdzając jednocześnie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2) w przypadku stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości: a) zobowiązuje organ rozpatrujący sprawę do załatwienia sprawy, wyznaczając termin do jej załatwienia, jeżeli postępowanie jest niezakończone, b) zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości. Stosownie do art. 37 § 7 k.p.a. organ rozpatrujący ponaglenie może z urzędu zmienić postanowienie, o którym mowa w § 6, wyznaczając dłuższy termin zakończenia postępowania, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, wymagające dłuższego postępowania, nieznane w momencie wyznaczania terminu. Zgodnie zaś z art. 37 § 8 k.p.a. w przypadku, o którym mowa w § 3 pkt 2, przepisów § 4, 6 i 7 nie stosuje się. W przypadku stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości organ prowadzący postępowanie niezwłocznie załatwia sprawę oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1220/18 (CBOSA) złożenie w trybie art. 37 § 1 k.p.a. ponaglenia nie wszczyna odrębnej sprawy administracyjnej. Pozostaje ono jedynie wymogiem skutecznego złożenia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania (art. 53 § 2b p.p.s.a.), jego rozpoznanie nie zmierza do merytorycznego załatwienia sprawy przez organ wyższego stopnia, a do zmobilizowania organu prowadzącego postępowanie do jego zakończenia. Postępowanie mające na celu rozpoznanie ponaglenia na niezałatwienie sprawy głównej w terminie (bezczynność, przewlekłość) ma jedynie charakter wpadkowy, incydentalny. Jest m.in. warunkiem formalnym wystąpienia przez osobę zainteresowaną ze skargą do sądu administracyjnego i nie może być traktowane jako odrębne i samodzielne postępowanie administracyjne (zob. wyrok NSA z 24 maja 2001 r., sygn. akt IV SA 572/99, ONSA 2002, nr 3, poz. 116). Postanowienie organu wydawane w trybie art. 37 k.p.a. ma więc charakter procesowy i wpadkowy (incydentalny) w stosunku do przedmiotu postępowania głównego. Jest to postanowienie zaliczane do grupy wydawanych w toku postępowania administracyjnego, dotyczących poszczególnych kwestii wynikających w toku tego postępowania, a nie rozstrzygających o istocie sprawy. Nie jest to też postanowienie kończące postępowanie, a także nie przysługuje od niego zażalenie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się również, że art. 61a § 1 k.p.a. nie stosuje się w odniesieniu do wniosków składanych w toku już wszczętego postępowania, mających uruchomić postępowanie wpadkowe (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1702/11, LEX nr 1137307). Pogląd ten Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. stosuje się do rozstrzygania wniosków wszczynających postępowanie w sprawie indywidualnej, a nie do złożonych w toku toczącego się postępowania wniosków o charakterze wpadkowym. Skutecznie wszczęte postępowanie administracyjne jest jedno i toczy się w danej sprawie, a wnioski o charakterze wpadkowym są rozstrzygane w jego toku. W rozpoznawanej sprawie Skarżący uznaje, że wbrew obowiązkom wynikającym wprost z przepisów prawa organ ewidencyjny nie dokonał aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, prowadzonej dla obrębu ewidencyjnego [...], Dzielnica T. m. W., na podstawie mapy z projektami podziału działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], stanowiącej załącznik nr 3 do decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 30 listopada 2018 r., znak: DLI.2.6621.56.2017.MW.34. Nie ulega wątpliwości, że ostateczna w tej sprawie decyzja Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z 30 sierpnia 2019 r. była przedmiotem postępowania sądowego. Wyrokiem z 21 marca 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 1298/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił tę decyzję. Wyrok jest prawomocny. Tym niemniej, jak zaznaczył Główny Geodeta Kraju, w obrocie prawnym pozostaje decyzja organu I instancji wydana w tej sprawie. Powyższe nie oznacza jednak, zdaniem Sądu, że w tych okolicznościach zasadna była odmowa wszczęcia postępowania w odniesieniu do ponaglenia Skarżącego domagającego się dokonania aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, bowiem jak wyżej zaznaczono wniosek taki nie wszczyna żadnego postępowania. Ponownie wymaga w tym miejscu podkreślenia, że postępowanie w sprawie rozpatrzenia ponaglenia jest specyficznym postępowaniem akcesoryjnym podobnym do rozpatrzenia zażalenia lub odwołania przez organ drugiej instancji, gdzie samo wniesienie określonego środka odwoławczego uruchamia specyficzne postępowanie kontrolne organu wyższego stopnia w ramach prowadzonej przez organ administracji sprawy administracyjnej (głównej). Sąd w składzie tu orzekającym podziela zatem pogląd prezentowany w judykaturze, wedle którego, organ rozpatrujący ponaglenie lub zażalenie nie może odmówić jego wszczęcia na podstawie art. 61a k.p.a. ponieważ przepis ten dotyczy postępowania administracyjnego w indywidualnej sprawie administracyjnej. Rozpatrzenie ponaglenia czy zażalenia nie kreuje natomiast sprawy administracyjnej (zob. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 327/22, CBOSA). Niezależnie od powyższego należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym w tym zakresie orzecznictwem sądów administracyjnych, dopuszczalność odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. została ograniczona tylko do sytuacji oczywistych, a nie sytuacji, gdy ocena kwestii podmiotowych lub przedmiotowych wymaga przeprowadzenia swego rodzaju postępowania wyjaśniającego - w mniejszym lub większym zakresie (por. wyroki NSA: z 30 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 150/13; z 16 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 2980/12; z 9 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 2945/12; z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2872/12; z 25 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2271/12; z 18 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1504/11; z 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1573/11; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 321/11; z 2 października 2009 r., sygn. akt II OSK 1501/08; z 17 czerwca 2005 r., sygn. akt OSK 1534/04, dostępne na – www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej "CBOSA"). Inaczej mówiąc, zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. ograniczone jest wyłącznie do tych przypadków, które są oczywiste i w których już na "pierwszy rzut oka" zachodzą przeszkody podmiotowe lub przedmiotowe do wszczęcia postępowania w sprawie. Odmowa wszczęcia postępowania powinna więc mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, gdy nie ma wątpliwości co do przyczyn podmiotowych bądź przedmiotowych takiego rozstrzygnięcia. Jeżeli natomiast kwestia ta wymaga poczynienia szerszych ustaleń, zwłaszcza w kontekście argumentów podawanych przez wnioskodawcę, bądź jest nieoczywista, to organ zobowiązany jest wszcząć postępowanie i owo zagadnienie wyjaśnić. Sąd dostrzegł tymczasem, że w rozpoznawanej sprawie, uchylona została decyzja Mazowieckiego WINGiK z dnia 30 sierpnia 2019 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m. W. z [...] marca 2019 r., nr [...] znak: [...] o aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie działek położonych w W. Dzielnicy T., w rejonie ulicy Ł., w obrębie [...]. Niejako z urzędu tutejszemu Sądowi wiadomym jest (w związku z rozpoznawaniem innych spraw ze skarg P. S.), że Skarżący kwestionuje objęcie decyzją organu I instancji wszystkich nieruchomości i dotyczących ich danych, jakie w jego ocenie powinny być przedmiotem aktualizacji dokonanej przez organ, a tym samym zaniechania wszystkich tych czynności, których dotyczyło ponaglenie Skarżącego. Stąd brak jest w ocenie Sądu podstaw do przyjęcia, że w sprawie w oczywisty sposób zachodziły przeszkody do rozpoznania ponaglenia wniesionego przez Skarżącego. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Mazowiecki WINGiK zamiast rozpoznać ponaglenie skarżącego w trybie art. 37 § 6 k.p.a., błędnie zastosował art. 61a § 1 k.p.a., który w sprawie nie mógł mieć zastosowania. Z tego też względu Sąd uznał, że zarówno zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie je poprzedzające nie mogą pozostać w obrocie prawnym. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu postanowienia organu II instancji oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia organu wojewódzkiego. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., zasadzając od Głównego Geodety Kraju na rzecz Skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, na które składa się uiszczony wpis od skargi. Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, bowiem zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.