VII SA/Wa 2010/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. D. W. i M. W. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 20 października 2016 r. wezwano skarżących do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku. D. W. i M. W. odnieśli się do ww. wezwania pismem z dnia 16 listopada 2016 r. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Stosownie do art. 245 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Strona powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej, o niskich dochodach, czy o dużych wydatkach. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. W sytuacji, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, gdy strona w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją finansową, majątkową bądź rodzinną, niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 lipca 2013 r. II FZ 371/13 Lex nr 1347052, z dnia 13 stycznia 2011 r. I GZ 456/10 Lex nr 741446, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 września 2010 r. I SA/Rz 478/10 Lex nr 764503, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2014 r. I SA/Bd 1172/13 Lex nr 1457060). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania D. W. i M. W. prawa pomocy, ponieważ skarżący nie wykazali w sposób niebudzący wątpliwości, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z tej instytucji. Skarżący w złożonym wniosku wskazali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur i dodatku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 3047 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczyli, że są współwłaścicielami działek nr [...] i [...] w [...], natomiast domu, mieszkania, innych nieruchomości nie posiadają. Dodali, że nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego cyt.: "z uwagi na to, że nasz dom i mieszkanie nie jest mieszkaniem bowiem mafia gruntowo budowlana pozbawiła nas wody zimnej i ogrzewania etażowego". Wymieniając wydatki skarżący oświadczyli, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą 500 zł miesięcznie, na leki wydają około 800 zł. Wskazali też, że koszty postępowań administracyjnych przewyższają ich dochody z emerytury, koszty postępowań sądowych to ponad 1000 zł miesięcznie od 2003 roku. Pismem z dnia 20 października 2016 r., na podstawie art. 255 ustawy, wezwano D. W. i M. W. do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku, m.in. poprzez: wskazanie, gdzie zamieszkują oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają; podanie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i z utrzymaniem mieszkania; podanie, jakie nieruchomości skarżący posiadają; wskazanie, czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych; wskazanie, czy pod adresem zamieszkania wnioskodawców prowadzona jest działalność gospodarcza w postaci firmy [...] oraz firmy [...] podanie, czy J. W. i M. W. zamieszkują wspólnie z wnioskodawcami; nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie otrzymywanych świadczeń emerytalnych; nadesłanie wyciągu z rachunku bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wezwano skarżących ponadto do wskazania, jakiej wielkości wybudowali dom, o którym piszą w skardze z dnia 8 lutego 2013 r. w sprawie VII SA/Wa 2850/14 (poprzednia sygnatura VII SA/Wa 504/13), z jakich środków dom ten został wybudowany i na jakiej działce się znajduje. D. W. i M. W. w piśmie z dnia 16 listopada 2016 r. wskazali, że J. W. i M. W. nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, bowiem skarżący nie mają w mieszkaniu wody zimnej i ogrzewania etażowego. Podnieśli, że wysokość ich emerytur jest znana Sądowi, a oświadczenia składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej. Oświadczyli, że J. W. nie prowadzi żadnej firmy [...] od ponad 20 lat. M. W. "ma wprawdzie założoną działalność gospodarczą internetową, ale nie ma pieniędzy na jej uruchomienie w lokalu. Z internetowej działalności nie ma dochodów". W ocenie referendarza sądowego na podstawie informacji udzielonych przez skarżących w treści wniosku oraz pisma z dnia 16 listopada 2016 r. nie jest możliwe ustalenie ich rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Wnioskodawcy w sposób lakoniczny umotywowali swoje żądanie, a ponadto nie dostarczyli dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 20 października 2016 r. i nie wyjaśnili kwestii istotnych dla rozpoznania niniejszego wniosku. Jak wynika z wniosku, D. W. i M. W. uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3047 zł netto miesięcznie, przy czym nie mają innych osób na utrzymaniu. Do wydatków skarżący zaliczyli koszty utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł miesięcznie oraz wydatki na leki wynoszące około 800 zł. Wskazali też, że koszty postępowań administracyjnych przewyższają ich dochody z emerytury, koszty postępowań sądowych to ponad 1000 zł miesięcznie od 2003 roku. Podkreślenia wobec tego wymaga, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest wyłącznie kwota ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków uznawanych za konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, leczenia i zamieszkania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. II FZ 234/11 Lex nr 821432). Do takich wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych nie można natomiast zaliczyć wydatków związanych z postępowaniami administracyjnymi czy sądowymi, a które, według oświadczenia skarżących, od kilkunastu lat wynoszą 1000 zł miesięcznie. Do wydatków uznawanych za konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb, które mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi, należą, jak już wskazano, m.in. koszty utrzymania mieszkania czy wydatki na leki. Skarżący wprawdzie oświadczyli, że wydatki te wynoszą odpowiednio 500 zł oraz około 800 zł miesięcznie, jednakże w żaden sposób ich nie udokumentowali. Skarżący nie ustosunkowali się ponadto w żaden sposób m.in. do zawartego w piśmie z dnia 20 października 2016 r. wezwania do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Zauważyć ponadto trzeba, że w złożonym wniosku skarżący oświadczyli, że oprócz dwóch działek nr [...] i [...] w [...] nie posiadają żadnych innych nieruchomości. Z treści skargi D. W. i M. W. z 8 lutego 2013 r. w sprawie sygn. VII SA/Wa 2850/14 (poprzednia sygnatura VII SA/Wa 504/13) wynika natomiast, że skarżący wybudowali dom. Okoliczność ta wynika również z akt sprawy sygn. VII SA/Wa 1357/15, w której w piśmie z dnia 9 marca 2016 r. D. W. i M. W. wskazali, że dom jest budowany przez dzieci wnioskodawców i całą rodzinę własną pracą, za wyjątkiem prac wymagających fachowców. Z uwagi na powyższe informacje wynikające z akt innych spraw toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie ww. pismem z 20 października 2016 r. wezwano skarżących do wskazania, jakiej wielkości wybudowali dom, z jakich środków dom ten został wybudowany i na jakiej działce się znajduje. Skarżący nie udzielili jakiejkolwiek odpowiedzi na to pytanie, nie wskazali ani wielkości domu (o którym nie wspomnieli w złożonym formularzu), ani też nie wyjaśnili kwestii posiadania środków na jego realizację. W ocenie referendarza sądowego stwierdzić zatem trzeba, że skarżący nie wykazali, iż znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i spełniają przesłanki określone w art. 246 ustawy. Informacje udzielone przez D. W. i M. W. w treści wniosku oraz w piśmie z dnia 16 listopada 2016 r. są bardzo ogólnikowe, niepełne, na ich podstawie nie sposób ustalić bezspornie stanu majątkowego i sytuacji finansowej skarżących, co powoduje, że nie jest możliwe uwzględnienie wniosku skarżących i przyznanie im prawa pomocy. Przypomnieć należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W przypadku, gdy Sąd/ referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.