VII SA/Wa 2028/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi D. S. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1727/10 postanawia: odmówić D. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego. Pismem z dnia 30 stycznia 2014 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy, zaś w dniu 24 lutego 2014 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Podał, że posiada połowę bliźniaka we współwłasności o powierzchni 200 m2 oraz połowę działki o powierzchni około 400 m2 z których, jak zaznaczył, nie uzyskuje żadnych dochodów tylko ponosi koszty. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 28 marca 2014 r. wydanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wnioskodawca został zobowiązany do nadesłania, w terminie 7 dni - pod rygorem rozpatrzenia wniosku tylko w oparciu o zgromadzone materiały, dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do podania: - z czego lub przy czyjej pomocy się utrzymuje, - czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami (np. z żoną, rodzicami, dziećmi, innymi osobami), jeśli tak należało wskazać te osoby oraz ich dochód, jeśli go uzyskują, - wielości domu w m2 oraz miesięcznych kosztów jakie ponowi związanych z jego utrzymaniem (np. z tytułu opłat za energie elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, podatek, inne) należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, - czy oprócz posiadanej ½ części domu posiada mieszkanie lub nieruchomość rolną, jeśli tak należało je wskazać oraz ich wielkość w m 2 lub w hektarach, - jaką kwotę miesięcznie przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego (tj. na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych, lekarstw) bądź przez kogo jest zaopatrywany w niezbędne do życia środki ,odzież, żywność, - czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak należało podać markę, rok produkcji i koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ew. naprawy), - czy uzyskuje jakąkolwiek pomoc rodziny, lub instytucji społecznych lub państwowych, jeśli tak należało wskazać od kogo w jakiej wysokości lub formie. W nadesłanym piśmie z dnia 9 kwietnia 2014 r. wnioskodawca wskazał, że nie uzyskuje obecnie żadnych dochodów i jest zarejestrowany z Urzędzie Pracy w Warszawie. Podał, że ponosi miesięcznie następujące koszty tj. opłatę za energię w wysokości ok. 200,00 złotych, opłatę za wodę w wysokości 30,00 złotych, opłatę za telefon w wysokości 110,00 złotych, wywóz śmieci ok. 40,00 złotych, zakup oleju opałowego ok. 400,00 złotych, zakup lekarstw 100,00 złotych. Po podsumowaniu wskazał, że wydatki te wynoszą ok. 780,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada obecnie żadnego dodatkowego źródła utrzymania, natomiast żadna z posiadanych nieruchomości nie przynosi dochodu. Dodał, że jest prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Kolejnym zarządzeniem z dnia 15 kwietnia 2014 r. wezwano ponownie wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień, 7 dni - pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty, poprzez podanie: - z czego lub przy czyjej pomocy się utrzymuje, - czy otrzymuje zasiłek przyznawany osobom bezrobotnym, jeśli tak należało podać jego wysokość, - czy pobiera stałe bądź okresowe świadczenia pieniężne, jeśli tak należało podać jego wysokość, - skąd posiada środki finansowe na uiszczenia opłat wyszczególnionych w piśmie z dnia 9 kwietnia 2014 r. oraz na zakup lekarstw, które wynoszą w sumie około 780,00 złotych, - z czego lub przy czyjej pomocy zakupuje żywność i inne niezbędne do utrzymania się i funkcjonowania produkty bądź też skąd lub od kogo je otrzymuje, - z jakiego tytułu prowadzone jest przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, - czy pozostaje z kimś we wspólnym gospodarstwie domowym (np. żoną, rodzicami, dziećmi, innymi osobami), jeśli tak należało wskazać dochód uzyskiwany przez tą osobę. Wnioskodawca do dnia rozpoznawania wniosku, pomimo prawidłowego odebrania wezwania w dniu 22 kwietnia 2014 r., nie udzielił odpowiedzi na ww. zarządzenie. W związku z powyższy postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 16 listopada 2012 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 ppsa). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego(art. 245 § 3 ppsa). Stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Zatem prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym. Tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Zatem prawo pomocy winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Oznacza, to, że strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304, z dnia 3 marca 2011 r., sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 1 czerwca 2011 r., sygn. II FZ 234/11 Lex nr 821432). Konkludując wskazać trzeba, że instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że brak jest uzasadnienia dla uwzględnienia złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ nie wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. W tym miejscu zaznaczyć należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy bowiem jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej czy o niskich dochodach. W sytuacji zaś, gdy oświadczenie strony zawarte w złożonym wniosku jest niewystarczające dla oceny jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej lub budzi wątpliwości, a strona (pomimo wynikającego z art. 255 ustawy obowiązku) nie udziela w ogóle bądź nie udziela dokładnej i pełnej odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie, nie jest możliwe przyznanie stronie prawa pomocy, jedynie w oparciu o jej twierdzenia o ograniczonych możliwościach płatniczych, nie poparte żadnymi dowodami. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim niewykonanie przez wnioskodawcę zarządzenia z dnia 15 kwietnia 2014 tj. nieustosunkowanie się do zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej strony. Tym samym wnioskodawca nie przedstawił wszystkich żądanych informacji, natomiast złożone oświadczenie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych dochodów skarżącego, a takie dane są kluczowe do ustalenia możliwości płatniczych osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dopiero bowiem zestawienie posiadanych środków finansowych z ponoszonymi wydatkami pozwala na ustalenie, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania. Tym samym, w związku z nienadesłaniem żądanych dokumentów, istotnych dla oceny sytuacji finansowej skarżącego uznano, że jego twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej nie mogą być zweryfikowane. Skoro informacje posiadane przez Sąd są niepełne, to niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. od kosztów wpisu od zażalenia należy zaznaczyć, że skarga o wznowienie postępowania sądowego została odrzucona postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013 r. Postanowienie to jest prawomocne od dnia 31 stycznia 2014 r. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, skarżący nie podjął żadnej czynności skutkującej koniecznością uiszczenia wpisu sądowego. W szczególności w sprawie nie została wniesiona ani skarga kasacyjna ani zażalenie. Zatem na obecnym etapie postępowania na skarżącym nie ciąży żaden obowiązek uiszczenia jakiegokolwiek wpisu czy opłaty kancelaryjnej. Zatem należy stwierdzić, że w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy, a przedstawiony przez niego we wniosku stan majątkowy nie pozwala na dokonanie oceny rzeczywistej jego sytuacji finansowej. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak na wstępie.