VII SA/Wa 2040/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Nowak po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. O., K. O., B. O., A. O. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku likwidacji otworów okiennych postanawia: odmówić H. O., K. O., B. O., A. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2012 r. odmówiono H. O., K. O., B. O., A. O. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 19 lutego 2013 r. wpłynął do Sądu sprzeciw ww. od postanowienia z dnia 21 grudnia 2012 r. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 21 grudnia 2012 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż: "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe" (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (zob. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawcy prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. W formularzu strona podała, że ich rodzina utrzymuje się z dochodów H. O. w wysokości 2568 zł. Posiadany majątek obejmuje dom o pow. 300 m2, mieszkanie o pow. 46 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 3 ha (udział 7/10). Strona wskazała, że K. O., B. O. i A. O. nie uzyskują dochodów. A. O. jest studentką. Zarządzeniem z dnia 10 października 2012 r. na podstawie art. 255 p.p.s.a. zobowiązano wnioskodawców do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - nadesłanie zaświadczenia z uczelni, iż A. O. jest studentką, - nadesłanie zaświadczenia z urzędu pracy o pozostawaniu przez B. O. i K. O. osobami bezrobotnymi, - podanie jakie miesięczne koszty utrzymania ponosi rodzina wnioskodawców (stałe wydatki na żywność, opłaty za mieszkanie, dom, media, świadczenia inne), - podania jakie nieruchomości posiadają wnioskodawcy (jako właściciele i użytkownicy wieczyści) z podaniem ich adresów i wskazaniem czy wykorzystują je w całości, czy też część z nich wynajmują, w przypadku wynajmowania należy wskazać dochody uzyskiwane z tego tytułu, - wskazanie czy rodzina wnioskodawców otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeżeli tak to należy nadesłać ostatnie decyzje przyznające pomoc, - nadesłanie kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które posiadają taki rachunek. Odpowiadając na ww. zarządzenie wnioskodawcy w piśmie z dnia 12 października 2012 r. wskazali, że miesięczne koszty wynoszą: gaz 1266/1303,34 zł., światło 933 zł. (sześć miesięcy), żywność 500 zł., ZUS 254 zł., fundusz remontowy 140,28 zł. czynsz 423 zł., podatek od nieruchomości 420 zł. Dodali, że posiadają nieruchomość przy S. [...] (w użytkowaniu wieczystym), gospodarstwo rolne w S., mieszkanie przy ul. P. [...], lokali tych nie wynajmują. Strona nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej. Złożono do akt wyciąg ze stanu konta za 3 miesiące, zaświadczenie o pozostawaniu przez B. O. osoba bezrobotną oraz kopię zaświadczenia w jęz. włoskim o pozostawaniu najprawdopodobniej przez A. O. studentką Uniwersytetu w [...]. Z uwagi na okoliczność, iż na przedstawionym rachunku bankowym nie wyszczególniono tytułów wpłat, ponownie zarządzeniem z dnia 20 listopada 2012 r. wezwano wnioskodawcę H. O. na podstawie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia informacji, poprzez wskazanie z jakiego tytułu H. O. otrzymała przelewy wyszczególnione na rachunku bankowym w kwotach: 1 900 zł. z 1 sierpnia 2012 r., 917 zł. z 2 sierpnia 2012 r., 1 300 zł. z 3 sierpnia 2012 r., 150 zł. z 7 sierpnia 2012 r., 260 zł. z 8 sierpnia 2012 r., 800 zł. z 9 sierpnia 2012 r., 1 077 zł. z 21 sierpnia 2012 r., 2 800 zł. z 23 sierpnia 2012 r., 1150 zł. z 27 sierpnia 2012 r., 2 650 zł. z 3 września 2012 r., 917, 62 zł. z 4 września 2012 r., 400 zł. z 11 września 2012 r., 3 300 zł. z 24 września 2012 r., 470 zł. z 26 września 2012 r., 917,62 zł. z 4 października 2012 r., 500 zł. z 15 października 2012 r., 300 zł. z 18 października 2012 r., 400 zł. z 25 października 2012 r., 950 zł. z 26 października 2012 r., 200 zł. z 20 października 2012 r., 17 198 zł. z 31 października 2012 r., 917, 62 zł. z 2 listopada 2012 r. Strona w odpowiedzi wskazała, że kwota 917 zł jest rentą rodzinną, natomiast pozostałe kwoty stanowią wynagrodzenie z tytułu obrony udzielonej z urzędu. Strona załączyła kopie upomnienia z urzędu skarbowego, rachunek za gaz i zaświadczenie o dochodzie za 2011 r. W dniu 20 grudnia 2012 r. strona dodatkowo nadesłała kopię rachunku za gaz za okres 1 styczeń 2012 r. – 29 luty 2012 r. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść w toczącym się postępowaniu, a z drugiej strony jej możliwości finansowe. Biorąc pod uwagę przedstawione informacje, Sąd uznał, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawione przez stronę informacje nie dają podstaw do twierdzenia, iż skarżących zaliczyć można do kręgu osób, którym można przypisać jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie strona wskazała na znaczne obciążenia finansowe, jednakże należy mieć na względzie, że posiada stały miesięczny dochód, zaś koszty utrzymania ponoszone są powszechnie przez obywateli i przy ocenie możliwości finansowych nie mogą być wyjątkowo traktowane. Ponadto porównując wpływy na konto strony i wskazane w formularzu PPF dochody można zauważyć znaczną rozbieżność - nie znajduje pokrycia w faktach dochód jaki strona wskazała w formularzu PPF - 2 568 zł miesięcznie. Fakt ten wskazuje na nierzetelne wypełnienie formularza, co osłabia jego wiarygodność, a tym samym również przemawia za odmową udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.