VII SA/Wa 2127/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kramek (spr.), , Sędzia WSA Tomasz Janeczko, Sędzia WSA Artur Kuś, Protokolant spec. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2020 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta R. -Miejskiego Zarządu Dróg w R. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2019 r. znak [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na wykonanie robót budowlanych oddala skargę Przedmiotem Gminy Miasta R. – Miejskiego Zarządu Dróg w R. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej : "Minister", "organ odwoławczy") z dnia [...] lipca 2019 r. znak: [...], wydana w sprawie dotyczącej odmowy pozwolenia na wykonanie prac budowlanych w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków [...] (dalej: "PWKZ", "organ I instancji") decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 89 pkt 2, art. 92 ust. 6, art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2017 r. poz. 2187 ze zm. – dalej: "ustawa o ochronie zabytków") oraz § 4 i § 13 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 2 sierpnia 2018 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, prac restauratorskich i badań konserwatorskich przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków albo na Listę Skarbów Dziedzictwa oraz robót budowlanych, badań architektonicznych i innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków, a także badań archeologicznych i poszukiwań zabytków (Dz.U. z 2018 r., poz. 1609, dalej: "rozporządzenie"), odmówił skarżącej pozwolenia na wykonanie prac w zakresie remontu ul. K. w R. na działce nr ewid. [...], obr. [...] według programu robót budowlanych. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wnioskowane prace miały obejmować remont z wymianą nawierzchni chodników oraz nawierzchni jezdni w dwóch częściach. Od strony wschodniej odcinek brukowany z kostki granitowej zgodnie z dawną nawierzchnią typu wachlarzowego. Natomiast od strony zachodniej odcinek pokryty asfaltem, który podczas tymczasowej modernizacji ulic wykonano na podbudowie z dawnej kostki granitowej, jak od strony wschodniej. Organ zaznaczył, że według programu przewiduje się frezowanie istniejącej nawierzchni asfaltowej na głębokość do 5 cm w celu ułożenia warstwy ścieralnej z mieszanki mineralno-asfaltowej gr. 5 cm. Chodniki po przebudowie posiadać będą nowe krawężniki granitowe oraz płyty granitowe o wymiarach 30x60x8 cm. Zakłada się także wykonanie ścieku przy krawężniku jezdni szer. 20 cm z kostki granitowej z odwodnieniem poprzez nowe żeliwne wpusty ściekowe (włazy studni kanalizacyjnych). Dalej PWKZ wyjaśnił, że ul. K. wchodzi w skład zabytkowego zespołu staromiejskiego, który podlega ścisłej ochronie konserwatorskiej na podstawie decyzji o wpisie do rejestru zabytków z dnia [...] stycznia 1969 r. Podniósł, że w sprawie remontu nawierzchni ul. K. toczyło się już postępowanie administracyjne na wniosek Miejskiego Zarządu Dróg w R. w tym samym przedmiocie tj. "ułożenia na istniejącej nawierzchni z kostki kamiennej masy mineralno-bitumicznej gr. 5 cm (na działce nr ewid. [...], obr. [...])", które zakończyło się odmowną decyzją konserwatorską nr [...] z dnia [...] października 2014 r. W toku tego postępowania uzyskano opinię konserwatorską Narodowego Instytutu Dziedzictwa w W., która była negatywna dla tego rodzaju zamierzenia. Odwołanie od tej decyzji wniosła skarżąca podnosząc, że jej wniosek dotyczył odtworzenia, a nie zmiany nawierzchni, a pozostawiona pod nawierzchnią mineralno – asfaltowa kostka pozostanie nietknięta i może być zawsze odkryta, gdy warunki komunikacyjne w centrum R. ulegną zmianie. W ocenie skarżącej odmowa pozwolenia na wykonanie wnioskowanych prac została wydana z przekroczeniem swobodnego uznania, bez dokładnego ustalenia stanu faktycznego i z pominięciem, że na odpowiednich ulicach obszaru zabytkowego miasta (ul. S., Z., K.) położone są nawierzchnie z mieszanki mineralno – asfaltowej. Pozostawienie tej mieszanki na ul. K. jest uzasadnione poprawą bezpieczeństwa ruchu w tym rejonie oraz ochroną zabytkowych kamienic sąsiadujących z ulicą, poprzez amortyzowanie wstrząsów. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. Minister utrzymał w mocy decyzję organu I instancji wyjaśniając, że nie narusza ona prawa i jest zasadna merytorycznie. Podkreślił – odwołując się do wyjaśnień PWKZ, że na zachodnim odcinku ulicy, przed 2014 r., została wylana warstwa asfaltu na historyczną nawierzchnię z kostki granitowej bez uzyskania stosownego pozwolenia konserwatorskiego. Odcinek ten, równoległy do południowej pierzei Rynku Starego Miasta R., zw. dawniej ul. Ż., stanowi teren dawnych umocnień ziemnych miasta Rzeszowa. Minister za organem I instancji powołał się na sporządzoną w 2014 r. przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Narodowego opinię i jej wnioski końcowe, z których wynikało, że przekrycie nawierzchni kamiennej asfaltem spowoduje degradację przestrzeni śródmiejskiej, której stawiane są wyższe wymagania estetyczne. Kamienny bruk na jej ulicach stanowi o ich wyjątkowości. Ponadto w opinii tej zalecono ujednolicenie nawierzchni na ulicach: K. i K., na których częściowo położono przed laty asfalt. W ocenie Ministra zawarta w opinii ocena wpływu zachowała aktualność w sprawie zmiany nawierzchni ul. K. w R. Minister podkreślił, że wpisanie obiektu do rejestru zabytków wiąże się z ograniczeniem możliwości realizacji działań wpływających na jego wygląd, powodujących uszczerbek dla jego historycznej wartości i zakłócających wizualny odbiór zabytku. Natomiast odmowa wydania pozwolenia na prowadzenie robót budowlanych, mających negatywny wpływ na obiekt zabytkowy, stanowi jeden z instrumentów mających na celu ochronę zabytku. W ocenie Ministra realizacja inwestycji zgodnie z przedstawioną dokumentacją projektową wpłynęłaby negatywnie na walory zabytkowe zespołu staromiejskiego R. Remont ulicy w części pokrytej obecnie asfaltem, polegający na odnowieniu jej nawierzchni z pozostawieniem oryginalnego kamiennego bruku przykrytego warstwą mineralno-bitumiczną narusza chronione wartości zespołu zabytkowego w R. Podkreślił, że ze stanowiska konserwatorskiego nie jest wskazana także całkowita wymiana oryginalnego, stuletniego bruku z granitu na nowy. Za najcenniejszą wartość zabytku uznaje się bowiem autentyzm, czyli stopień zachowania oryginalnej substancji obiektu. W interesie społecznym leży ochrona wartości zabytkowych oraz niedopuszczanie do zniszczenia walorów widokowych i estetycznych zabytkowego, historycznego wyrazu wnętrza ulicy, jako składowej części zabytkowego ośrodka miejskiego. Odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu Minister zauważył, że zmiana nawierzchni nie jest jedynym sposobem na ograniczenie przenoszonych na sąsiadujące budynki drgań wywoływanych przez poruszające się pojazdy. Wprowadzenie ograniczenie prędkości i wagi pojazdów również stanowią rozwiązanie problemu, nie wiążąc się jednocześnie z utratą wartości zabytkowych chronionego obszaru. W skardze do Sądu na ww. decyzję Ministra z dnia [...] lipca 2019 r. skarżąca Gmina wniosła o jej uchylenie, podnosząc zarzut naruszenia: 1) art. 36 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków, poprzez błędną interpretację polegającą na uznaniu, że istnieją podstawy do odmowy pozwolenia na wykonanie prac w zakresie remontu ul. K. w R. wg programu robót budowlanych, 2) art. 89 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków poprzez rygorystyczną i nieuzasadnioną ocenę, jaka ingerencja w zabytek jest dopuszczalna i jak należy go chronić, 3) art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez dokładnego ustalenia stanu faktycznego. W uzasadnieniu skargi powtórzono argumentację zawartą w odwołaniu, a wskazującą na konieczność przeprowadzenia wnioskowanych prac budowlanych. Podniesiono, że Minister nie odniósł się do zarzutu odwołania, że PWKZ "nie przeszkadza" występowanie na sąsiednich (porównywalnych) ulicach nawierzchni mineralno – bitumicznej. Ponadto w ocenie skarżącej wobec odmownej decyzji, Miejski Zarząd Dróg nie ma możliwości spełniania swoich statutowych zadań tzn. utrzymywać w należytym stanie nawierzchni dróg w mieście. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest prawidłowa, została wydana w oparciu o prawidłowo przyjętą podstawę materialnoprawną, z uwzględnieniem wszystkich tych okoliczności faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na końcowy wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków, zgodnie z którym pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, który należy podzielić w niniejszej sprawie, że decyzje wydawane na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Przepisy prawa nie określają w jakich przypadkach konieczne jest wydawanie pozwolenia, a w jakich odmawia się jego udzielenia, pozostawiając tę kwestię ocenie organu ochrony zabytków. Ocena ta powinna każdorazowo opierać się na ustaleniu, jaki wpływ konkretna inwestycja będzie miała na chronione wartości danego obszaru zabytkowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2012 r., II OSK 1441/11, Lex nr 1232718). Decyzja wydawana w oparciu o uznanie administracyjne podlega ocenie sądu administracyjnego jedynie od strony formalno-prawnej, tj. czy decyzja została wydana z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego. Kontroli sądu administracyjnego poddana jest spójność argumentacji przytoczonej w rozstrzygnięciu indywidualnym opartym na uznaniu administracyjnym. Dlatego też to właściwe organy konserwatorskie, jako wyspecjalizowane służby, są władne do dokonania oceny merytorycznej w zakresie wniosku, który dotyczył udzielenia pozwolenia na wykonanie robót budowlanych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o ochronie zabytków podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące, w szczególności układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi. Kluczową przesłanką dla oceny legalności działania organów konserwatorskich pozostaje definicja legalna historycznego układu urbanistycznego lub ruralistycznego zawarta w art. 3 pkt 12 ww. ustawy. Przedmiotem ochrony jest w tym przypadku przestrzenne założenie miejskie zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych, w tym sieci ulic lub sieci dróg. Wpisanie do rejestru zabytków układu urbanistycznego ma na celu zachowanie najcenniejszych elementów historycznego rozplanowania oraz kompozycji przestrzennej zespołu miejskiego. Oznacza to między innymi zachowanie w niezmienionym kształcie rozplanowania placów i ulic, ich przebiegu, szerokości i przekroju, a także zachowanie gabarytów zabudowy i zasadniczych proporcji wysokościowych kształtujących tenże zespół. Wpisanie do rejestru zabytków układu urbanistycznego jest wpisem obszarowym, a nie indywidualnym, co nie oznacza jednakże, że obiekty znajdujące się na takim obszarze nie podlegają ochronie przewidzianej dla zabytków. Zgodnie ze stanowiskiem przyjmowanym jednolicie w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, które Sąd w pełni aprobuje, wpis obszarowy oznacza, że ochronie prawnej podlegają wszystkie znajdujące się na tym obszarze obiekty, inny natomiast jest tylko zakres ochrony takich obiektów niż obiektów wpisanych indywidualnie do rejestru zabytków (por. wyrok NSA z 3 lipca 2018 r. sygn. II OSK 1937/16; wyrok NSA z 7 marca 2018 r. sygn. II OSK 1187/16). Wpisaniu podlega obszar ze względu na swoje zabytkowe cechy. W takim przypadku ustawodawca koncentruje się na ochronie przede wszystkim przestrzennego rozlokowania budynków, innych obiektów i pozostałych elementów architektonicznych. W przypadku wpisu obszarowego, jakim jest wpis do rejestru zabytków historycznego układu urbanistycznego, za kluczową wartość należy uznać spójną ich całość składającą się na zabytkowy ład przestrzenny. Indywidualnym przedmiotem dokonywanych przez organ rozważań każdorazowo powinno pozostawać ustalenie, na ile te zewnętrzne elementy poszczególnych obiektów i ich cechy tworzą łącznie substancję zabytkową i mają wpływ na zachowanie zabytkowych wartości całego historycznego układu. Kluczowe znaczenie w tym zakresie, zdaniem Sądu, przypisane być powinno treści decyzji wpisowej i argumentom, które stały za uznaniem za zabytek określonego historycznego układu urbanistycznego ze względu na charakteryzujące go swoiste cechy. W decyzji z [...] stycznia 1969 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. - Wojewódzki Konserwator Zabytków, wpisując do rejestru zabytków nieruchomych zespół zabytkowy w R., w skład którego wchodzą m.in. układ urbanistyczny dawnego średniowiecznego miasta – teren o zabudowie zwartej wokół Rynku [...] i wychodzących z niego ulic z zespołem kamienic mieszczańskich z XVIII – XX w. – wskazał, że stanowi on dobro kultury i jest cennym elementem w kompozycji przestrzennej miasta oraz materialnym dowodem jego 600 – letnich tradycji. Przedstawione założenia ochrony konserwatorskiej, której powinien podlegać historyczny układ urbanistyczny wokół Rynku [...] organy obu instancji, zdaniem Sądu, wzięły pod uwagę, stwierdzając słusznie negatywny wpływ projektowanych robót budowlanych na wartości zabytkowe tego układu. W ocenie Sądu, wyczerpująco uzasadniły powody (zwłaszcza organ odwoławczy), które z punktu widzenia ochrony zabytku uniemożliwiają przeprowadzenie wnioskowanych robót. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy wskazać należy, że planowana inwestycja (remont ul. K.) obok ulic J., P., B., K., Pl. O., B., M. znajduje się w obszarze chronionym wpisem do rejestru zabytków zespołu zabytkowego w R. decyzją z dnia [...] stycznia 1969 r. Zaplanowane przez skarżąca roboty budowlane, zgodnie z wnioskiem z dnia 1 lutego 2019 r. miały polegać (poza remontem chodników) na remoncie nawierzchni jezdni (odcinka brukowanego) ul. K. poprzez rozebranie istniejącej nawierzchni z kostki kamiennej i ułożeniu nawierzchni jezdni z koski granitowej jasnoszarej surowo łupanej. Natomiast na odcinku tej ulicy, pokrytej asfaltem miałyby zostać wykonane prace polegające na sfrezowaniu nawierzchni i ułożeniu warstwy ścieralnej z mieszanki mineralno – asfaltowej. Przy czym na rozprawie przed Sądem w dniu 19 lutego 2020 r. skarżąca wyjaśniła, że jej zamiarem było wykonanie nowej nawierzchni asfaltowej, na całej ul. K. także w tej części, która jest aktualnie odcinkiem brukowanym. Zdaniem Sądu należy podzielić w całości stanowisko i argumentację organów obu instancji zawarte w zaskarżonych decyzjach. Organy te, właściwe w przedmiocie ochrony zabytków samodzielnie, jako wyspecjalizowane służby, władne były do dokonania oceny w zakresie wniosku. Słusznie stwierdziły, że realizacja wnioskowanego zamierzenia wpłynęłaby negatywnie na walory zabytkowe zespołu staromiejskiego R. Trudno odmówić racji Ministrowi, że remont ulicy w części pokrytej obecnie asfaltem, polegający na odnowieniu jej nawierzchni asfaltowej (skądinąd wykonanej wcześniej bez pozwolenia konserwatorskiego) z pozostawieniem oryginalnego bruku przykrytego warstwą mineralno-alsfaltową narusza chronione wartości zespołu zabytkowego R. Nie wspominając już o zamiarze inwestora (wyjaśnienia złożone na rozprawie) przykrycia tej części ul. K., która dotychczas jest odcinkiem o nawierzchni z kamiennego kilkudziesięcioletniego bruku, warstwą asfaltu. Ze znajdującej się w aktach sprawy opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy w R. sporządzonej w 2014 r. na potrzeby rozpoznania wówczas złożonego przez Gminę wniosku w tym samym zakresie i przedmiocie, i na którą powołały się orzekające w sprawie organy konserwatorskie wynika, że "nawierzchnia z kostki kamiennej na ulicach staromiejskiego zespołu zabytkowego R., podkreśla charakter przestrzeni, wprowadza fakturę poziomej płaszczyzny podstawy, przez co doskonale eksponuje zabytkowe budynki". Ze względu na wartości historyczne, funkcjonalne i estetyczne pomysł przykrycia bruku kamiennego nawierzchnią asfaltową (bitumiczną) uznano w tej opinii za absurdalny. Argumentacja organów wsparta ww. opinią jest spójna i przekonująca. Okoliczność, na którą powołuje się skarżąca, jakoby sąsiednie ulice w tej części R. posiadały nawierzchnię asfaltową, co "nie przeszkadza" wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków, nie może przesądzać z punktu widzenia ochrony zabytku, o zasadności planowanych robót remontowych, a tym samym o uznaniu, że decyzja odmawiająca udzielenia pozwolenia na ich wykonanie nie odpowiada prawu w świetle art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Również stanowisko skarżącej, co do tego, że przykrycie historycznej kostki kamiennej na ul. K. nawierzchnią asfaltową ma charakter tymczasowy (dopóki nie nastąpi zamknięcie ruchu w rejonie centrum R.), nie mogło przemawiać za uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wzgląd na interes społeczny i potrzebę zapewnienia zabytkom odpowiedniej ochrony oraz opieki powinien sprzeciwiać się takim działaniom właściciela, czy zarządcy obiektu zabytkowego, które nie dadzą się jednoznacznie pogodzić z celami stojącymi za wpisaniem zabytku do rejestru. Dodać również należy, w świetle przywołanej wyżej argumentacji skargi, że zasady doświadczenia życiowego wskazują, że rozwiązania tymczasowe, prowizoryczne trwają zwykle najdłużej. Można bowiem wyobrazić sobie sytuację, w której nawet po zamknięciu w przyszłości ruchu w staromiejskiej części R., Gmina nie będzie zainteresowana (głównie ze względów ekonomicznych) demontażem nawierzchni asfaltowej, po to by "odkryć" historyczny bruk, zwłaszcza jeśli ta nawierzchnia pozostawałaby w dobrym stanie technicznym. Sąd nie podziela także oceny skarżącej, że na skutek działań organów konserwatorskich Gmina – Miejski Zarząd Dróg została pozbawiona możliwości wypełniania swoich statutowych zadań tj. utrzymywania w należytym stanie nawierzchni dróg. Opieka nad zabytkiem, a taką sprawuje Gmina Miasto R. powinna polegać na zapewnieniu warunków zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości, co nie wyklucza zdaniem Sądu wypełniania w zgodzie z powyższymi zadaniami roli zarządzającego drogą. Jakkolwiek organ nie wskazał jakie rozwiązania modernizacyjne są w okolicznościach tej sprawy dopuszczalne, które z jednej strony przyczynią się do zachowania walorów historycznych ul. K., a z drugiej zapewnią bezpieczeństwo użytkowników tej ulicy, to wydaje się, że nie ma tu zakazu prowadzenia jakichkolwiek prac. Sąd nie widzi w zaskarżonej decyzji stanowiska organu o absolutnej odmowie wykonania jakichkolwiek robót budowlanych. Sąd zaznacza, że nie kwestionuje stanu technicznego ul. K., która wymaga od zarządcy określonych działań remontowych (potwierdza to załączona do akt administracyjnych dokumentacja fotograficzna), zwłaszcza wobec interwencji zamieszkujących tę okolicę mieszkańców. Tym niemniej dopuszczalne zdaniem Sądu są tylko takie prace, które nie zmienią zasadniczo stylu i charakterystycznych cech 100 -letniego bruku, a w szczególności jego autentyzmu, takim byłoby zaś najprostsze rozwiązanie w postaci położenie nawierzchni asfaltowej. Na możliwe alternatywne rozwiązania określające sposób prac remontowych, który zapewni zachowanie jak najwięcej walorów historycznych ulicy wskazywać mogłyby zalecenia konserwatorskie, o których mowa w art. 27 ustawy o ochronie zabytków, odnoszące się do zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków. Mają one na celu ukierunkowanie inwestora, co do przyszłego postępowania, w tym przede wszystkim w zakresie przygotowania projektu budowlanego (por. K. Zalasińska, Charakter prawny zaleceń konserwatorskich, Kurier Konserwatorski 2010, nr 6, s. 14). Ich treścią może być m.in. określenie zakresu dopuszczalnych zmian, które mogą być w wprowadzone przy zabytku, zawierając tym samym elementy treściowe przyszłego rozstrzygnięcia, pozwalającego na ich dokonanie, co prowadzi do samozwiązania się organu konserwatorskiego wydanym zaleceniem. Póki co rozwiązania zaproponowane przez Gminę R. bezspornie zdaniem Sądu, prowadziłyby do utraty wartości zabytkowych zespołu staromiejskiego w ul. K. W świetle powyższych uwag, Sąd nie przychylił się do wskazanych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Organ odwoławczy wyjaśnił zasadność przesłanek, które stanowiły podstawę decyzji wydanej w oparciu o art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków, a oceny w tym zakresie dokonał na podstawie materiału dowodowego zebranego w sposób wyczerpujący (art. 80 k.p.a.), czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji. Z tych też względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.