VII SA/Wa 2163/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA – Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w [...] w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w [...] na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2012 r., znak: [...] w przedmiocie: zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: odmówić Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 10 października 2012 r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął formularz w którym Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie nie posiada własnych środków finansowych oraz żadnego majątku. Z tego względu, jak wskazało nie może zaciągnąć kredytu w banku. Dodało, że od swoich członków nie pobiera składek, a członkowie zarządu pracują społecznie i za swoją pracę nie pobierają wynagrodzenia. Wskazało, że posiada rachunek bankowy, którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił zero. Ze względu na niewystarczające dane do rozpoznania wniosku zarządzeniem z dnia 17 października 2012 r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie ilu członków liczy oraz skąd posiada środki finansowe na prowadzenie działalności statutowej. Zapytano Stowarzyszenie także jakie ponosi miesięczne koszty związane z prowadzoną działalnością statutową i co się na te koszty składa (należało je wyszczególnić i udokumentować wydatki). Wezwano Stowarzyszenie do oświadczenia, czy prowadzi działalność gospodarczą, jeśli tak, należało wskazać jej rodzaj oraz dochód jaki z niej uzyskuje oraz czy otrzymuje darowizny (pieniężne lub rzeczowe), spadki, zapisy, należało wskazać rodzaj oraz wysokość lub wartość otrzymanego świadczenia. Zapytano Stowarzyszenie także, czy otrzymuje dotacje ze środków publicznych i prywatnych, jeśli tak, należało wskazać rodzaj oraz wysokość lub wartość otrzymanego świadczenia. Ponadto wezwano Stowarzyszenie do oświadczenia, czy podejmuje finansowaną współpracę z administracją publiczną i biznesem, jeśli tak, należało wskazać uzyskiwany dochód oraz czy Stowarzyszenie korzysta i otrzymuje sponsoring, jeśli tak, należało wskazać od kogo, w jakim zakresie i w jakiej formie. Ponadto wezwano Stowarzyszenie do nadesłania rocznego sprawozdania finansowego za 2011 r. oraz wyciągów z konta bankowego za trzy ostatnie miesiące. W dniu 30 października 2012 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły żądane wyjaśnienia. Z nadesłanych informacji wynika, że na dzień 28 października 2012 r. Stowarzyszenie liczy 25 członków, a swoją działalność statutową finansuje poprzez społeczną pracę członków. Oświadczyło, że w związku z tym nie ponosi żadnych kosztów związanych z prowadzoną działalnością. Stowarzyszenie dodało, że w ramach społecznej pracy na rzecz Stowarzyszenia jego członkowie przygotowują oraz wysyłają pisma do organów administracji publicznej oraz sądów administracyjnych. Poinformowało, że Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia w dniu 27 października 2012 r. uchwaliło wysokość składki członkowskiej w wysokości 5 złotych rocznie. Stowarzyszenie oznajmiło, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje darowizn, spadków i zapisów, nie otrzymuje dotacji ze środków publicznych i prywatnych, nie podejmuje współpracy z administracją publiczną i biznesem, nie korzysta ze sponsoringu. Stowarzyszenie nadesłało potwierdzone za zgodność z oryginałem roczne sprawozdanie finansowe za 2011 r. oraz wyciąg z konta bankowego za ostatnie 3 miesiące. Z nadesłanego sprawozdania z działalności Stowarzyszenia z dnia 8 marca 2012 r. wynika, iż nie prowadzi ono działalności gospodarczej. Z rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2011 r. wynika, że Stowarzyszenie nie uzyskało żadnych przychodów z działalności statutowej oraz z działalności odpłatnej, w tym z darowizn. Z przedstawionego bilansu na dzień 31 grudnia 2011 r. zarówno aktywa jak i pasywa Stowarzyszenia są zerowe. Z nadesłanych informacji bankowych dotyczących posiadanych środków na rachunku bankowym wynika, że Stowarzyszenie nie posiada żadnych dostępnych środków finansowych na koncie. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od postanowienia z dnia 14 listopada 2012 r. Stowarzyszenie wniosło sprzeciw. W sprzeciwie wywodzono, że Sąd wzywając Stowarzyszenie do złożenia dodatkowych wyjaśnień nie poprosił Stowarzyszenia o wykazanie, że podjęło ono wszelkie kroki aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Stowarzyszenie podkreśliło, że jego działalność opiera się na pracy społecznej jego członków. Zadania wykonywane przez członków Stowarzyszenia polegają na utrzymaniu, aktualizowaniu konkretnych stron internetowych, efektem pracy są prezentacje i opracowania zamieszczane na stronach internetowych, liczne artykuły prasowe, wypowiedzi na forum publicznym. W opinii Stowarzyszenia najlepszym sposobem realizacji jego zadań jest działalność realizowana w dotychczasowej formie, gdzie czas i zaangażowanie członków poświęcane jest na działania interwencyjne i edukacyjne, a nie na pozyskiwanie środków. Stowarzyszenie podkreśliło, że działalność jego członków również wymaga nakładów finansowych, do których zaliczają się koszty rozmów telefonicznych, utrzymania stron internetowych, kopiowania i skanowania dokumentacji, wysyłania korespondencji. Ponadto Stowarzyszenie podkreśliło, że jest obiektem nagonek ze strony władz miasta [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 14 listopada 2012 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z § 1 tegoż artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym - gdy osoba ta lub jednostka organizacyjna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś niewypełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że stowarzyszenia podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki z jakich będzie finansowana działalność statutowa oraz podjąć niezbędne kroki celem uzyskania takich środków. Wskazać należy, iż celami statutowymi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] jest działalność oświatowa prowadzona wśród lokalnej społeczności oraz władz samorządowych, informowanie o dyrektywach Parlamentu Europejskiego w dziedzinie ochrony środowiska, informowanie o zasadach, obowiązkach i formach postępowań określonych w przepisach ustawy – Prawo ochrony środowiska, oddziaływanie na społeczność lokalną oraz administrację publiczną ukierunkowane na poszanowanie środowiska naturalnego. Aby móc realizować określone w statucie i przyjęte przez siebie cele Stowarzyszenie powinno zapewnić środki finansowe na ich realizację. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie wskazało żadnych środków z jakich zamierza finansować działalność statutową oświadczając jedynie, iż członkowie zarządu pracują społecznie, a za swoją pracę nie pobierają wynagrodzenia. Stowarzyszenie oznajmiło, że nie posiada własnych środków finansowych oraz żadnego majątku. Wskazać należy, iż stosownie do treści art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2 tej ustawy). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Ze statutu Stowarzyszenia [...] wynika, że jego majątek powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dotacji i ofiarności publicznej. W nadesłanym formularzu Stowarzyszenie oświadczyło natomiast, że nie pobiera od swoich członków żadnych składek członkowskich. Dopiero w toku niniejszego postępowania, tj. w dniu 27 października 2012 r. Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia uchwaliło składki członkowskie w wysokości 5 złotych rocznie. Tym samym aż do dnia nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie nie zapewniło sobie żadnego stałego źródła dochodu oświadczając, iż swoją działalność statutową realizuje poprzez społeczną pracę swoich członków. Niepodejmowanie przez Stowarzyszenie kroków zmierzających do zapewnienia jakichkolwiek środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej we własnym zakresie nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Oznacza to, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Podkreślić należy, że zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek, czy pozyskiwania darowizn, spadków czy dotacji skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Wskazać należy, iż Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] jest zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym i posiada osobowość prawną. To z kolei poszerza możliwości działania Stowarzyszenia, które może, w przeciwieństwie do stowarzyszenia zwykłego, przyjmować darowizny, spadki, zapisy, otrzymywać dotacje, korzystać z ofiarności publicznej, podejmować finansową współpracę z administracją publiczną i biznesem, zawierać umowy na realizację zadań publicznych, prowadzić działalność gospodarczą, łączyć się w związki stowarzyszeń, zrzeszać osoby prawne, powoływać oddziały terenowe czy też ubiegać się o status organizacji pożytku publicznego. Nie wykorzystanie zatem możliwości uzyskiwania środków finansowych jakie wynikają z faktu rejestracji stowarzyszenia świadczy o tym, że Stowarzyszenie nie uczyniło żadnych kroków zmierzających do poprawy własnej dochodowości. Nie wykazało tym samym, że działa na rzecz zdobycia funduszy na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem. Z przedłożonych informacji wynika jedynie, że Stowarzyszenie w październiku 2012 r. ustanowiło składki członkowskie w wysokości 5 złotych rocznie. Przyjęty przez Stowarzyszenie przedmiot jego działalności nakazuje jednak zastanowienie się nad adekwatnością ustalonego sposobu finansowania lub wysokości udziału finansowego członków tej organizacji skoro okazuje się, że przychody te nie zapewniają skutecznej realizacji celów poprzez udział w postępowaniach wymagających ponoszenia kosztów finansowych. Jeśli bowiem Stowarzyszenie nie widzi możliwości uzyskania innego źródła finansowania niż składki należy ich wysokość tak dostosować (poprzez podwyższenie składki bądź też zwiększenie liczby członków Stowarzyszenia), aby możliwa była pełna realizacja celów statutowych. Z przedłożonych dokumentów, nie wynika natomiast by jakiekolwiek kroki oprócz ustalenia składek członkowskich w minimalnej wysokości, w tym kierunku zostały podjęte. Za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie przemawiają również argumenty podnoszone przez Stowarzyszenie w sprzeciwie, a de facto przemawiają one za odmową przyznania prawa pomocy. Twierdzenie Stowarzyszenia, że nie zamierza ono zmieniać sposobu realizacji swoich zadań statutowych, także w zakresie finansowania działalności pozwala przyjąć, że Stowarzyszenie nie przywiązuje wagi do finansowego aspektu działalności, wykazuje w tym zakresie bierność i lekceważący stosunek, co uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że Stowarzyszenie ma osobowość prawną, jest zorganizowanym podmiotem o ustalonej strukturze organizacyjnej, a jego zadania statutowe i zakres działalności są bardzo szerokie. Prowadząc tak szeroko zakrojoną działalność Stowarzyszenie winno przewidzieć i zapewnić jakiekolwiek środki finansowe pozwalające na czynny udział w postępowaniach sądowych i administracyjnych, skoro bierze w nich udział. Zauważyć należy, że prawo pomocy powinno być przyznawane podmiotom, które z przyczyn od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić koniecznych środków na prowadzenie postępowania sądowego, a nie podmiotom, które nie podejmują żadnych dodatkowych starań o ich pozyskanie. W żadnym razie nie można uznać za przyczyny niezależne od Stowarzyszenia negatywnego nastawienia władz [...] do Stowarzyszenia. Okoliczność ta nie wpływu na sytuację finansową Stowarzyszenia. Reasumując stwierdzić należy, że Stowarzyszenie nie wykazało, że z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.