VII SA/Wa 2171/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. P. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 grudnia 2017 r. w sprawie ze skargi W. P. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej i umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na formularzu PPF wniosek skarżącego, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści nadesłanego formularza PPF wynika, iż skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu wniosku podano, że wobec obiektywnie trudnej sytuacji materialnej wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Innych danych w formularzu PPF nie podano. Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2017 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Starszego referendarza sądowego wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W postanowieniu tym podkreślono, że wnioskodawca nie wskazał z jakich środków się utrzymuje, jakie ponosi wydatki, nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, podnosząc, że ze złożonego formularza w sposób nie budzący wątpliwości wynika, iż nie stać go na poniesienie kosztów, więc powinien być z nich zwolniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Użyte w powyższym przepisie sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy, nie zaś na Sądzie. Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Jedyną informacją wskazaną przez skarżącego w złożonym formularzu PPF jest "wobec obiektywnie trudnej sytuacji materialnej nie jestem w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie". Skoro w formularzu nie wskazano osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą należy przyjąć, że skarżący prowadzi je samodzielnie. Należy podkreślić, że wnioskodawca nie podał wysokości ani tytułu uzyskiwanych środków, z których się utrzymuje, jaki posiada majątek osobisty i w związku z prowadzoną działalnością, czy posiada obciążające zobowiązania, jakie są wydatki gospodarstwa domowego, z jakich środków są finansowane. Słusznie w swoim orzeczeniu referendarz wskazał, że skoro w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2167/17 zobowiązano skarżącego, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia danych zawartych w we wniosku (poprzez wskazanie i udokumentowanie dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej, nadesłanie odpisów zeznań podatkowych, nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych, wskazanie miesięcznych wydatków, czy mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z innymi osobami, np. E. P., a jeśli tak to do wskazania dochodów tych osób), a skarżący tych danych nie nadesłał, to niezasadnym było wzywanie skarżącego w niniejszej sprawie, w trybie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia danych zawartych we wniosku złożonym w niniejszej sprawie, bowiem skarżący miał świadomość jakie informacje powinien w nim przedstawić. Należy podkreślić, że z ogólnodostępnych danych (KRS) wynika, że wnioskodawca posiada 20 udziałów o wartości 20 000 zł. w spółce "[...]" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z., której jest wspólnikiem. W ocenie Sądu nie zawarcie tak istotnych danych w formularzu PPF, sprawia, że twierdzenie skarżącego o jego trudnej sytuacji majątkowej jest niewiarygodne. Podkreślić należy, że to nie jest pierwszy wniosek o prawo pomocy skarżącego i Sąd przesyłając mu formularz PPF pouczył o konieczności przedstawienia dokładnych danych o stanie majątkowym i dochodach. Tak jak wskazano powyżej to na wnioskodawcy, a nie na Sądzie, spoczywa ciężar wykazania, że uzasadnione jest przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z całą pewnością za takie wykazanie nie może być uznane gołosłowne twierdzenie o trudnej sytuacji majątkowej skarżącego, nie poparte żadnymi konkretnymi danymi (wysokość dochodu, wydatków). Żadnych konkretnych informacji o swoim stanie majątkowym skarżący nie zawarł również w sprzeciwie, ograniczając się do stwierdzenia, że ze złożonego formularza w sposób nie budzący wątpliwości wynika, iż nie stać go na poniesienie kosztów, więc powinien być z nich zwolniony. Wobec powyższego należało uznać zaskarżone postanowienie za prawidłowe, bowiem Starszy referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.