VII SA/Wa 2179/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Kramek (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Antas, sędzia WSA Artur Kuś, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 kwietnia 2021 r. sprawy ze skarg M. M., N. M. i B. M. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] sierpnia 2020 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przepisów rozporządzenia przez przewoźnika lotniczego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżących M.M. kwotę 200 zł (dwieście złotych), N.M. kwotę 200 zł (dwieście złotych), B.M. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu uiszczonych wpisów sądowych. Przedmiotem skarg M.M., N.M. i B.M. (dalej: "skarżący") jest decyzja Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego ("Prezes ULC", "organ") z dnia [...] sierpnia 2020 r. znak:[...], wydana w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przepisów rozporządzenia przez przewoźnika lotniczego w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Skarżący wnieśli do organu skargę na naruszenie przez [...]sp. z o. o. (dalej: "przewoźnik") przepisów rozporządzenia nr WE 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91 (Dz. U. UE L 46 z 17.2.2004, dalej: "rozporządzenie nr 261/2004") poprzez niewywiązanie się z obowiązków ciążących na przewoźniku lotniczym w związku z odwołaniem lotu nr[...], planowanego do wykonania [...] sierpnia 2015 r. na trasie[...]–[...]. Do skargi załączono karty pokładowe, na których znajdują się informacje dotyczące trasy, godzin oraz dane osobowe. Skarżący przedstawili również wystawiony przez organizatora wycieczki dokument podróży. Po wszczęciu postępowania w sprawie, przewoźnik w złożonych wyjaśnieniach oświadczył, że "wszczęcie postępowania przez Prezesa ULC w niniejszej sprawie bez przedstawienia przez skarżących potwierdzonej rezerwacji na rejs jest absurdalne. Dokument podróży przedstawiony przez nich w toku procesu reklamacyjnego nie spełnia przesłanek do uznania go za potwierdzoną rezerwacje na rejs. Na dokumencie tym brak jest informacji jakim rejsem i w jakich godzinach ww. osoby miałyby podróżować, jak również jaki przewoźnik miałby taki rejs wykonywać". Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. Prezes ULC, na podstawie art. 104 § 1 k.p.a., art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2, art. 205b ust. 5 oraz art. 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2018 r., poz. 1183), art. 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 235) oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004: w pkt I stwierdził naruszenie przez [...]sp. z o. o. art. 7 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 6 rozporządzenia nr 261/2004, poprzez zaniedbanie obowiązku wypłaty odszkodowania w wysokości 600 Euro na rzecz skarżących, w pkt II ustalił 14-dniowy termin usunięcia naruszenia stwierdzonego w pkt I, liczony od dnia doręczenia przewoźnikowi decyzji ostatecznej; w pkt III umorzył postępowanie w zakresie nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, po przytoczeniu treści art. 6 i art. 7 rozporządzenia nr [...]Prezes ULC wskazał, że skarżący na podstawie potwierdzonej rezerwacji mieli odbyć podróż na trasie [...]lotem o oznaczeniu [...](planowana godzina startu [...] czasu lokalnego, planowana godzina lądowania [...] czasu lokalnego). Lot ten doznał jednak opóźnienia w przylocie w wymiarze powyżej 8 godzin. W odniesieniu do wyjaśnień przewoźnika odnośnie niespełnienia przez skarżących przesłanek z art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 261/2004 (posiadania potwierdzonej rezerwacji), Prezes ULC podkreślił, że na podstawie art. 205a ust. 1 lit. a Prawa lotniczego organ kontroluje przestrzeganie przepisów ww. rozporządzenia wobec czego dla realizacji praw pasażerów wynikających z tego rozporządzenia nie mogą być nakładane na nich wymogi dalej idące niż przewidziane w tym akcie. Art. 2 lit. g rozporządzenia nr 261/2004 definiuje rezerwację jako fakt posiadania przez pasażera biletu lub innego dowodu potwierdzającego, że rezerwacja została przyjęta i zarejestrowana przez przewoźnika lotniczego lub organizatora wycieczek. Posiadanie "rezerwacji", o której mowa w art. 2 lit. g) rozporządzenia nr 261/2004 jest tożsame z pojęciem "potwierdzonej rezerwacji", od posiadania której art. 3 ust. 2 lit. a rozporządzenia uzależnia możliwość skorzystania z ochrony prawnej przewidzianej w rozporządzeniu. Elementem definicji "rezerwacji" zawartej w art. 2 lit. g rozporządzenia jest bowiem jej przyjęcie i zarejestrowanie przez przewoźnika lub organizatora wycieczek i w myśl tego przepisu rezerwacja może być wykazywana nie tylko dokumentem lecz także każdym innym dowodem. Organ zaznaczył, że skarżący przedstawili kopie karty pokładowych oraz wystawiony przez organizatora wycieczki dokument podróży, natomiast z treści ich skargi wynika, że stawili się na odprawę, gdyż ostatecznie mimo opóźnienia zostali dowiezieni na miejsce planowanego wypoczynku. Następnie Prezes ULC przytoczył treść art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 261/2004 podkreślając, że skarżący kontynuowali podróż opóźnionym rejsem, wobec czego przewoźnikowi nie można zarzucić naruszenia tego przepisu. Odwołując się do treści art. 9 oraz art. 14 rozporządzenie nr 261/2004 oraz wyjaśnień skarżących, Prezes ULC stwierdził, że przewoźnik nie naruszył wobec pasażerów art. 9 ust. 1 i ust. 2, bowiem otrzymali oni pomoc w postaci posiłków i napoi, a także art. 14 ww. aktu, gdyż udzielono im informacji na temat przysługujących im praw. Dalej organ wyjaśnił, że stosownie do art. 209b ust. 1 ustawy - Prawo lotnicze i załącznika nr 2 do tej ustawy, kto działa z naruszeniem obowiązków lub warunków wynikających z przepisów rozporządzenia nr 261/2004 podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 4800 zł. Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1 oraz wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 2 do ustawy - Prawo lotnicze. Na podstawie art. 209b ust. 1 ustawy - Prawo lotnicze w związku z pkt 1.5 załącznika nr 2 do tejże ustawy, za naruszenie obowiązku, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 Prezes ULC nakłada karę w wysokości od 1000 do 2500 zł. Zgodnie z art. 16 ust. 3 tegoż rozporządzenia, ustanowione przez Państwa Członkowskie sankcje za jego naruszenie powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Z kolei przepis art. 209b ustawy Prawo lotnicze jest tak skonstruowany, że w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów rozporządzenia 261/2004, Prezes ULC jest zobowiązany nałożyć karę na przewoźnika lotniczego. Zdaniem organu nie budzi wątpliwości, że przewoźnik lotniczy zaniedbał obowiązku wypłaty odszkodowania wobec pasażerów skarżonego lotu - zatem zasadnym byłoby nałożenie na niego kary pieniężnej za naruszenie art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Niemniej jednak z uwagi na treść art. 189g § 1 k.p.a. oraz fakt, że przedmiotowy lot odbył się dnia [...] sierpnia 2015 r., należało odstąpić od nałożenia kary i umorzyć postępowanie w tym zakresie. Pismami z dnia [...] października 2020 r., skarżący wnieśli skargi na powyższą decyzję Prezesa ULC w części, tj. w zakresie pkt I, domagając się jej uchylenia oraz zobowiązania organu do wydania w terminie 14 dni od uprawomocnienia wyroku, decyzji stwierdzającej naruszenie przez przewoźnika przepisu art. 7 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 6 rozporządzenia nr 261/2004, poprzez zaniedbanie obowiązku wypłaty odszkodowania w wysokości po 600 Euro na rzecz każdego ze skarżących oraz ustalającej termin usunięcia powyższego naruszenia stwierdzonego w niniejszej decyzji. Sprawa ze skargi M.M. została zarejestrowana pod sygn. VII SA/WA 2179/20, N.M. pod sygn. VII SA/WA 2180/20, B.M. pod sygn. VII SA/Wa 2181/20. Skarżący zarzucili decyzji organu z dnia [...]sierpnia 2020 r. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 261/2004, poprzez dokonanie wadliwej wykładni polegającej na stwierdzeniu jego naruszenia przez przewoźnika poprzez zaniedbanie obowiązku wypłaty odszkodowania w łącznej wysokości na rzecz trójki pasażerów, podczas gdy zgodnie z prawidłową wykładnią tego przepisu odszkodowanie w wysokości 600 Euro przysługuje każdemu z pasażerów odrębnie. Odpowiadając na skargi Prezes ULC podzielił zarzut naruszenia prawa materialnego stwierdzając, że zgodnie z prawidłową wykładnią art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia 261/2004 odszkodowanie w wysokości 600 Euro przysługuje każdemu z pasażerów odrębnie. Ponadto organ wyjaśnił, że nie zastosował w sprawie trybu przewidzianego w art. 54 § 3 p.p.s.a. z uwagi na upływ terminu wskazanego w tym przepisie. W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2020 r. przewoźnik –[...]sp. z o.o. wniósł o oddalenie skargi w całości wskazując, że [...]jest należącą do [...] wyspą na Oceanie Atlantyckim, będącą częścią archipelagu [...]. Wyspy te są częścią terytorium [...] i z tego powodu należą do Unii Europejskiej. Przywołując treść art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 261/2004 przewoźnik stwierdził, że skarżony lot był lotem wewnątrzwspólnotowym dłuższym niż 1500 km, zatem twierdzenie skarżących jaki i organu, że odszkodowanie z tytułu opóźnionego lotu winno wynieść 600 Euro na pasażera, nie znajduje żadnego uzasadnienia. Na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia 2021 r., na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Sąd postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturach VII SA/Wa 2179 /20, VII SA/Wa 2180/20, VII SA/Wa 2181/20 i prowadzić je dalej pod sygnaturą akt VII SA/Wa 2179 /20. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek nie wszystkie podniesione przez skarżących argumenty zasługiwały na uwzględnienie. W ocenie Sądu organ zasadnie przyjął, że w przypadku skarżących zostały spełnione przesłanki uzasadniające ubieganie się przez nich o odszkodowanie od przewoźnika lotniczego za opóźniony lot, tym niemniej wadliwie wskazał, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia (WE) 261/2004. Ze zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne, mające zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia: - skarżący odbyli w dniu [...] sierpnia 2015 r. podróż na trasie [...]lotem o oznaczeniu[...], opóźnionym w przylocie w wymiarze powyżej 8 godzin; - odległość z [...]mierzona metodą trasy po ortodromie wynosi 3633 kilometrów; - w związku z opóźnionym lotem, skarżący otrzymali pomoc w postaci posiłków oraz napoi, - w związku z opóźnionym lotem, skarżący zostali poinformowani o przysługujących im prawach, zgodnie z obowiązkiem przewidziany w art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004; - składając skargę do Prezesa ULC, skarżący załączyli kopie kart pokładowych, na których znajdowały się informacje dotyczące trasy, godzin i danych osobowych, a także przedstawili wystawiony przez organizatora wycieczki dokument podróży. Na wstępie wskazać należy, że w motywie 22 rozporządzenia nr 261/2004 wyrażono, że Państwa Członkowskie powinny zapewnić i nadzorować przestrzeganie przez swoich przewoźników lotniczych niniejszego rozporządzenia oraz wyznaczyć właściwy organ odpowiedzialny za stosowania jego przepisów. Organem wyznaczonym w Polsce do sprawowania powyższego nadzoru jest Prezes ULC, zgodnie z art. 205a ust. 1 pkt 1 Prawa lotniczego stanowiącym, że Prezes ULC kontroluje przestrzeganie przepisów rozporządzenie nr 261/2004/WE, a w szczególności rozpatruje skargi, o których mowa w art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004. Zgodnie z art. 205b ust. 1 pkt 2 Prawa lotniczego, w razie złożenia skargi, o której mowa w art. 205a ust. 1, Prezes ULC stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę, o której mowa w art. 209b ust. 1, zaś w razie stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia określa również obowiązek i termin jego usunięcia. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że wydając decyzję Prezes ULC w pierwszej kolejności w każdym przypadku stwierdza naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, a następnie określa zakres nieprawidłowości oraz nakłada karę, a dodatkowo w razie stwierdzenia naruszenia określonych przepisów rozporządzenia określa również obowiązek i termin usunięcia naruszenia prawa. Skarżący jak wynika z treści skargi kwestionują wyłącznie wysokość ustalonego odszkodowania tj. wadliwe przyjęcie przez organ, że przewoźnik zaniedbał wypłaty odszkodowania w wysokości 600 Euro łącznie na rzecz trojga pasażerów, podczas gdy powinien był stwierdzić zaniedbanie wypłaty odszkodowania w wysokości po 600 Euro na rzecz każdego z nich. Odnosząc się do meritum sprawy, tj. stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika naruszenia obowiązków wynikających z rozporządzenia nr 261/2004, wskazać należy, że zgodnie z jego art. 7 w przypadku odwołania do tego artykułu pasażerowie otrzymują odszkodowanie w wysokości: a) 250 Euro dla wszystkich lotów o długości do 1.500 kilometrów; b) 400 Euro dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1.500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości od 1.500 do 3.500 kilometrów, c) 600 Euro dla wszystkich innych lotów niż loty określone w lit. a) i b). Prawo do powyższego odszkodowania, poza unormowanymi wyjątkami, zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. c mają w przypadku odwołania lotu pasażerowie, których to odwołanie dotyczy. Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07 wywiódł, że prawodawca przewidział możliwość ubiegania się przez pasażerów lotów opóźnionych o odszkodowanie przewidziane w art. 7 rozporządzenia nr 261/2004, jeżeli z powodu tych lotów poniosą stratę czasu wynoszącą co najmniej trzy godziny, czyli jeżeli przybędą do ich miejsca docelowego, co najmniej trzy godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika lotniczego godzinie przylotu. W tym miejscu wskazać należy na charakter orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości. Zgodnie z art. 19 Traktatu o Unii Europejskiej, Trybunał orzeka w trybie prejudycjalnym, na wniosek sądów Państw Członkowskich, w sprawie wykładni prawa Unii. Sądy krajowe formułują pytania prejudycjalne na bazie rozstrzyganych zagadnień, w ramach których powzięły wątpliwość, co do sposobu, w jaki powinno być interpretowane prawo UE. Przedmiotem badania Trybunału jest więc wyłącznie wykładnia prawa UE i tym samym Trybunał nie wskazuje, jak w danym sporze powinien orzec sad krajowy, lecz jaką wykładnię prawa UE powinien zastosować podejmując swoje rozstrzygnięcie. Orzeczenie Trybunału ma znaczenie nie tylko dla konkretnej sprawy rozstrzyganej przez sąd krajowy, który jest nim związany, lecz również dla spraw rozstrzyganych przez inne sądy, w których zastosowanie mają przepisy prawa UE interpretowane przez Trybunał. Oznacza to, że nie tylko sąd, który zwrócił się z pytaniem prejudycjalnym, ale także wszystkie, które rozpatrują podobne kwestie, związane są wyrokiem Trybunału, co wynika z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, konstytuującego zasadę lojalnej współpracy. Zasada ta rozumiana jest w taki sposób, że wszystkie organy Państw Członkowskich, w tym sądy, muszą respektować prawo wspólnotowe, a w tym orzeczenia TSUE. Uwzględniając powyższe, za prawidłowe należy uznać stanowisko organu, który stwierdził, że skarżącym przysługuje prawo do otrzymania odszkodowania, przewidzianego w art. 7 rozporządzenia, z uwagi na opóźnienia ich lotu w wymiarze powyżej 8 godzin. Prezes ULC dokonał jednakże błędnej wykładni wskazanego przepisu, stwierdzając jego naruszenie poprzez zaniedbanie obowiązku wypłaty odszkodowania w wysokości 600 Euro na rzecz skarżących. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 rozporządzenia ma charakter indywidualny i dotyczy każdego z pasażerów, któremu przysługuje to prawo, toteż wypłacane powinno być per capita. Błędnie zatem Prezes ULC uznał (co sam przyznał w odpowiedzi na skargę), że należna kwota powinna być wypłacona w wysokości 600 Euro na rzecz wszystkich skarżących łącznie. Kolejną kwestią jest zastosowanie przez organ w okolicznościach sprawy art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia, tj. uznanie, że pasażerom przysługiwało odszkodowanie w wysokości 600 Euro, z uwagi na fakt, że odbywali lot inny niż określony w art. 7 ust. 1 lit. a) i lit. b). W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odległość z [...] mierzona metodą trasy po ortodromie wynosi 3633 kilometrów. Nie ulega również wątpliwości, że przedmiotowy lot miał charakter wewnątrzwspólnotowy (realizowany był na trasie z portu lotniczego znajdującego się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do portu lotniczego znajdującego się na terytorium [...]). Wobec powyższego, zastosowanie w takich okolicznościach (wbrew stanowisku organu zawartemu w odpowiedzi na skargę, jak i wbrew stanowisku skarżących) znajduje art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia stanowiący, że pasażerowie otrzymują odszkodowanie w wysokości 400 Euro dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1.500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości od 1.500 do 3.500 kilometrów. Ocena ta, znajduje również potwierdzenie w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 marca 2016 r. C-94/14 w sprawie Flight Refund Ltd v. Deutsche Lufthansa AG, w którym stwierdzono, że art. 7 ust. 1 lit. c) należy odnosić do wszystkich lotów dłuższych niż 3500 km niebędących lotami wewnątrzwspólnotowymi. Stanowisko dotyczące uznania lotu wewnątrzwspólnotowego dłuższego niż 3500 km za mieszczący się w kategorii lotu, za opóźnienie którego należna jest kwota 400 Euro odszkodowania, nie budziło dotychczas wątpliwości w rozstrzygnięciach podejmowanych przez Prezesa ULC i znajdowało swoje potwierdzenie również w orzeczeniach tut. Sądu (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 2302/12; z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1636/20). W zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił z jakich powodów zdecydował o odmiennej niż dotychczas wykładni, mających zastosowanie w sprawie przepisów rozporządzenia. Zarzut podnoszony przez skarżących uznać należy zatem tylko za częściowo zasadny. Prezes ULC w istocie błędnie określił uprawnienie skarżących do odszkodowania w łącznej kwocie, jednocześnie jednak w przedmiotowej sprawie lot, którego dotyczyło postępowanie przed organem nie mieścił się, jak przyjął organ, w kategorii lotów, określonych w art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia (WE) nr 261/2004, na co słusznie zwrócił uwagę przewoźnik lotniczy w piśmie procesowym z dnia [...]lutego 2021 r. Jednocześnie Sąd wskazuje na zasadność stanowiska organu, który uznał, że przewoźnik nie dopuścił się innych zaniechań obowiązków, wskazanych w rozporządzeniu, aniżeli przewidziany w art. 7 ust. 1 rozporządzenia obowiązek wypłaty odszkodowania skarżącym. Rzeczą organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zatem przeprowadzenie postępowania w sprawie ze skargi skarżących, z uwzględnieniem przedstawionego wyżej stanowiska Sądu. Z podanych wyżej powodów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja w zakresie pkt I została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego i z tej przyczyny orzeczono jak w wyroku na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżących kwotę po 200 zł tytułem uiszczonych wpisów sądowych. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. ponieważ organ wniósł o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym, a skarżący nie zażądali przeprowadzenia rozprawy.