VII SA/Wa 2188/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ze skargi B.K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: 1. przyznać B.K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Pismem z dnia 4 listopada 2011 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 października 2011 r., którym przyznano jej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie wniosek oddalono. W złożonym sprzeciwie skarżąca podniosła, że w okresie zawarcia umowy o kredyt tj. na początku lipca br. nie toczyło się jeszcze postępowanie sądowe i nie wiedziała, że będzie potrzebowała środki na ponoszenie kosztów sądowych. Oświadczyła, iż zaciągając kredyt konsumpcyjny zobowiązała się go spłacać dlatego raty kredytu stanowią w tej chwili wydatek konieczny. Podniosła, iż kredyt zaciągnięty na zakup stołu do tenisa nie jest żadnym dobrem luksusowym, a spowodowany został względami zdrowotnymi i ekonomicznymi. Zaznaczyła, że mieszka w małej wiosce, gdzie nie ma żadnego ośrodka sportowego ani świetlicy, a wszelkie zajęcia sportowo-rehabilitacyjne mogą być prowadzone w miejscowości odległej od miejsca zamieszkania o 30 km. Wskazała, że dojazdy na takie zajęcia stanowią wydatek na który nie może sobie pozwolić. Dodała, że w innej sprawie sądowej została zwolniona z kosztów sądowych przy podanej kwocie 800,00 złotych, która pozostawała na bieżące potrzeby życia codziennego, a w obecnej sytuacji finansowej, gdy pozostaje jej niższa kwota w wysokości 500,00 złotych została zwolniona tylko z wpisu sądowego. Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako p.p.s.a.) wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, Sąd rozpoznając sprawę ponownie, zważył co następuje : Przepisy ustawy p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacji nadesłanych do sprawy VII SA/Wa 1920/11 wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawczynią pozostaje maż i syn. Źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny jest dochód uzyskiwany przez męża wnioskodawczyni z tytułu emerytury w wysokości 3.374,77 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że zarówno ona jak i syn są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku, na potwierdzenie czego nadesłała zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy. Wnioskodawczyni podała, że posiada dom o pow. 63,92 m 2 oraz działkę siedliskową o powierzchni 0,44 ha. Zaznaczyła, że innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiada. Wnioskodawczyni wskazała, iż ponosi stale miesięczne wydatki z tytułu opłat za energię elektryczną w wysokości 100,00 złotych, za gaz w wysokości 300,00 złotych, telefon, tv i internet w wysokości 150,00 złotych, wywóz szamba w wysokości 100,00 złotych, wodę w wysokości 50,00 złotych, podatki w wysokości 50,00 złotych, ubezpieczenia w wysokości 150,00 złotych, korespondencję z urzędami w wysokości 50,00 złotych, utrzymanie 5 psów w wysokości 200,00 złotych. Łącznie wydatki wnioskodawczyni i jej rodziny wynoszą 1.150,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że dodatkowo ponosi koszty związane ze spłatą trzech kredytów zaciągniętych na: 1. cele mieszkaniowe (kredyt odnawialny) – 13 000,00 złotych, 2. sprzęt sportowy (stół do tenisa) kredyt rabatowy – 554,00 złotych, którego miesięczna rata spłaty wynosi 98,62 złotych, 3. na cele bieżące – 5 000,00 złotych (do spłaty pozostało około 1 700,00 złotych), którego miesięczna rata spłaty wynosi 453,67 złotych. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Do wniosku załączyła kopie wyciągu bankowego za miesiąc wrzesień 2011 r. z którego wynika, że strona posiada debet na koncie około 12 000 złotych. Oceniając sytuację finansową wnioskodawczyni uznano, iż nie znajduje się ona w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać należy, iż trzyosobowa rodzina utrzymuje się ze stałego dochodu uzyskiwanego przez męża wnioskodawczyni w wysokości 2.771,00 złotych netto miesięcznie. Z uzyskiwanego dochodu wnioskodawczyni ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny oraz ze spłatą zaciągniętych kredytów. Stwierdzono jednak, że koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokajania, a obowiązkiem strony jest podjęcie starań o ich wygospodarowanie. Pogląd taki zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt II FZ 640/11 w którym stwierdził, iż konieczność regulowania zobowiązań w instytucjach bankowych nie może oznaczać, że skarżący nie powinien przeznaczać środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego. Zasadą jest, bowiem, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być przedkładane przed zobowiązania publicznoprawne, takie jak wpis sądowy od skargi. Powodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa. W niniejszej sprawie celem zapewnienia wnioskodawczyni prawa do Sądu zwolniono ją z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200,00 złotych, gdyż stwierdzono, że uiszczenie go mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego wnioskodawczyni i jej rodziny. Jednocześnie uznano, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawczyni nie będzie mogła ponieść ewentualnych pozostałych kosztów sądowych samodzielnie i w tym zakresie wniosek oddalono. Zaznaczyć należy, iż ewentualne pozostałe koszty sądowe takie jak : wpis od ewentualnego zażalenia, wpis sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej czy ewentualna opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku wynoszą 100,00 złotych. Uznano zatem, że są to koszty finansowe, które są w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawczyni. Zaznaczyć należy, że ewentualne pozostałe koszty sądowe w sprawie, jakie wnioskodawczyni miałaby ponieść mogą w niej wystąpić bądź też nie, co zależy też w części od działań samej wnioskodawczyni. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art.199 ww. ustawy. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W przedmiotowej sprawie mając na względzie powyższe dane uznano, że wnioskodawczyni poprzez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania siebie będzie w stanie ponieść ewentualne pozostałe koszty sądowe w sprawie samodzielnie. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.