VII SA/Wa 221/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Z. i J. Z. o przyznanie prawa pomocy w związku ze skargą R. Z. i J. Z. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postepowania administracyjnego postanawia: 1. odmówić R. Z. i J. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. przyznać R. Z. i J. Z. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek R. Z. i J. Z. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Przy rozpoznawaniu wniosku wzięto pod uwagę pismo J. Z. z dnia 24 kwietnia 2017 r. nadesłane na wezwanie Sadu. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż R. Z. i J. Z. prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. J. Z. pozostaje bez pracy, R. Z. jest osobą pracującą, z tym, że jak zaznaczył z uwagi na niepełnosprawność stara się o rentę. Dochód rodziny wysokości 2087 zł. i składa się na niego wynagrodzenie za pracę R. Z. w wysokości 1459 zł. i zasiłek dla bezrobotnych J. Z. w wysokości 628 zł. Posiadany majątek obejmuje dom o pow. 120 m2, dwie działki rolne o pow. 1,1 ha. Nieruchomości rolne nie przynoszą dochodów. Wnioskodawcy nie wskazali posiadania majątku, przedmiotów wartościowych, ani oszczędności. Posiadają samochód osobowy Fiat [...]z 1999 . o wartości około 2 tys. zł. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że po opłaceniu kosztów utrzymania domu pozostaje im niewielka kwota na własne potrzeby. Wskazali, że ponoszą następujące wydatki 800-900 zł. na użytkowanie domu, 200-250 zł. leczenie, 70 zł. środki czystości, 100-200 zł. utrzymanie samochodu, telefon 100 zł. Wnioskodawcy wskazali, ze nie posiadają rachunków bankowych. Do wniosku dołączono kopie orzeczenia o niepełnosprawności wnioskodawcy, kopię decyzji o uznaniu wnioskodawczyni osobą bezrobotną, kopię wypłaty zasiłku dla bezrobotnych, kopię dokumentu PIT za 2015 r. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016, poz. 718 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i rodziny. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Rozpoznając złożony przez R. Z. i J. Z. wniosek należy wskazać, że zasadnym jest tylko częściowe przychylenie się do wniosku strony i ustanowienie pełnomocnika. Uznano, że strona uzyskując wskazany dochód oraz posiadając wskazany majątek, kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym, gdyż jest w stanie opłacić koszty sądowe, które dotychczas ponosiła samodzielnie. Przypomnieć należy, że do opłacenia został jedynie koszt skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. (jeżeli skarżący zdecydują się skargę taką składać). Przede wszystkim należy wskazać, że wnioskodawcy posiadają stały dochód i majątek w postaci domu oraz nieruchomości rolnej, która wprawdzie nie przynosi dochodu, co jednak nie stanowi przeszkody by ją wykorzystać do uzyskiwania dochodu (np. na drodze dzierżawy). Niewykorzystywanie majątku, który może przynieść dochód, nie może być uznane za argument przemawiający za przyznaniem kosztów sądowych, które jest w istocie finansowaniem skarżących przez społeczeństwo. Zwolnienie od kosztów sądowych w takiej sytuacji było by uprzywilejowaniem strony skarżącej, która przede wszystkim powinna poszukać dochodów we własnym zakresie, a dopiero gdy to nie przyniesie rezultatów, wnosić o pomoc ze strony Państwa (społeczeństwa). Okoliczności te wskazują, że stronę nie można zaliczyć do osób ubogich, a tylko takim należy przyznawać prawo pomocy, jako umożliwienie dostępu do sądu. Dochód wnioskodawców jest nie jest wprawdzie wysoki, jednakże należy pamiętać, że stronę stać było na poniesienie w sprawie dotychczasowych kosztów, które były wyższe niż te które pozostały, a które wcale nie musza się pojawić (jeżeli strona nie złoży skargi kasacyjnej). Pamiętać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. powołane wyżej postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1238/14). Mając powyższe na uwadze uznano, że wydatek rzędu 250 zł. jest w zasięgu możliwości finansowych strony. Jednocześnie uznano, że stronę z uzyskiwanych dochodów nie będzie stać na ustanowienie we własnym zakresie pełnomocnika z wyboru i ustanowiono adwokata z urzędu. Z tego względu przyznano prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalono. Na koniec należy zaznaczyć, że orzekający starszy referendarz sądowy dostrzegł, że R. Z. nie wykonał zarządzenia z dnia 3 kwietnia 2017 r. (pismo z dnia 13 kwietnia 2017 r.), jednakże z uwagi na podanie żądanych danych w piśmie J. Z. niewykonanie ww. zarządzenia nie wpłynęło negatywnie na kwestię rozpoznania wniosku. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.