VII SA/Wa 2236/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.S. i L.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2011r. w sprawie ze skargi J.S. i L.S. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2010r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia I. przyznać J.S. i L.S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego oraz ustanowienie radcy prawnego, II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Pismem z dnia 21 lutego 2010r. skarżący wnieśli sprzeciw od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2011r. przyznającego J.S. i L.S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego i oddalającego wniosek w pozostałam zakresie. W tym stanie rzeczy ww. postanowienie traci moc, a wniosek podlega ponownemu rozpatrzeniu. Sprzeciw został uzasadniony tym, że skarżący posiadają miesięczne dochody w wysokości 2581,85zł, a nie 3083,35zł, która jest kwotą brutto, a co istotnie zmniejsza ich miesięczny budżet. Dlatego też wnoszą o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze sprzeciwu wynika także, że wnioskodawcy nie mają możliwości odłożyć nawet kilku groszy na własne leczenie oraz na tzw. czarną godzinę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz.1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 ww. ustawy.) Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Orzecznictwo sądowe stoi na stanowisku, że strona powinna dołożyć wszelkich starań, aby zgromadzić środki konieczne do prowadzenia postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach i nie może być nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. To na stronie spoczywa bowiem obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona, biorąca udział w postępowaniu sądowym, winna więc liczyć się z kosztami z tym związanymi i gromadzić środki uzyskiwane w dłuższym czasie. W niniejszej sprawie oceniając dane przedstawione we wniosku i sprzeciwie stwierdzono, że wnioskodawcy wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru oraz uiszczeniem wpisu sądowego. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w wysokości 3.083,35 złotych brutto miesięcznie. Podkreślili, że są osobami starszymi i schorowanymi. Wnioskodawcy zakreślili w formularzu, że posiadają dom mieszkalny o pow. 135 m ², w tym 20 m ² jeszcze nie wykończone. Oświadczyli, że nie posiadają oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wskazali, że ponoszą miesięcznie następujące wydatki, tj. koszty utrzymania mieszkania w wysokości 200,00 złotych, zakup opału na zimę w wysokości 5.045,00 złotych, na leczenie w wysokości 326,00 złotych. Podali, że ponoszą koszty innych zobowiązań w wysokości 1.432,00 złotych. Biorąc pod uwagę przedstawioną sytuację materialną Sąd uznał, że wnioskodawcy nie są w stanie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie utrzymaniu. Ocenił, że poniesienie tego wydatku wykracza poza ich możliwości finansowe. Z tego też względu przyznano im prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Sąd oczywiście wziął również pod uwagę, że kwota brutto przekłada się na kwotę 2581,85 zł netto. Dlatego przyznał również prawo pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego. Jednocześnie Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawcy są osobami na tyle ubogimi, że ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają im wywiązanie się z obowiązku partycypowania w pozostałych kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, tj. ewentualnych opłatach kancelaryjnych, kosztach postępowania zażaleniowego, bądź kasacyjnego. Uznano, że wnioskodawcy uzyskując stały dochód miesięczny, są w stanie ponosić pozostałe koszty sądowe samodzielnie. Ponownie Sąd pragnie wskazać, że przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji postanowienia.