VII SA/Wa 2274/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. i W. M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2009r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia odmowy odroczenia terminu płatności oraz odmowy umorzenia należności pieniężnej postanawia: odmówić T. i W. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Pismem z dnia 13 kwietnia 2010r. (data nadania w urzędzie pocztowym) T. i W. M. wnieśli sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2010r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 26 marca 2010r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ogólną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez strony kosztów sądowych. Każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko zupełny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. W dniu 5 lutego 2010r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek T. i W. M.o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym T. i W. M. pozostają wraz z dwojgiem dzieci. W treści wniosku skarżący jako miesięczny dochód rodziny wskazali kwotę 4234 zł, na którą składają się: renta córki – 534 zł, dochody z gospodarstwa rolnego syna – ok. 700 zł, dochody z gospodarstwa wnioskodawców – ok. 3000 zł. Posiadany majątek obejmuje dom drewniany o pow. 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 23 ha, ponadto samochód Peugeot (rok produkcji 2004), ciągnik Ursus (rok produkcji 1989), syn skarżących posiada ciągnik rolniczy (rok produkcji 2008), na który zaciągnięto kredyt. Skarżący wskazali też, że z uwagi na stan zdrowia do prac w gospodarstwie muszą wynajmować pracowników. Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, że syn skarżących zawarł umowę kredytu studenckiego, a skarżący mają zaciągnięte kredyty odnawialne. W sprzeciwie z dnia 13 kwietnia 2010r. T. i W. M. wskazali, że wpływy na kontach bankowych w głównej mierze pochodzą z dopłat AR i MR i mają miejsce raz w roku. Wnioskodawcy podkreślili, że dopłaty te nie wyrównują całych wydatków ponoszonych na utrzymanie produkcji w gospodarstwie. Ponadto wskazali, że ostatnio wydali na zakup nawozów kwotę 11,592 zł, na olej napędowy kwotę 2,511 zł oraz że planują zakup nawozów na kwotę ok. 3000 zł i zakup środków ochrony roślin za ok. 8000 – 10000 zł. Wnioskodawcy wskazali również, że podatek rolniczy za kwartał wynosi ok. 600 zł, a KRUS ok. 1000 zł. za kwartał. T. i W. M. podali, że rachunek za 2 miesiące za energię elektryczną wynosi ok. 800 zł, a na spłaty odsetek od zaciągniętych kredytów wydają miesięcznie ok. 500 zł. Skarżący podkreślili także, że ich córka Anna nie pracuje, gdyż wychowuje dziecko oraz studiuje na [...] na studiach podyplomowych. Podali, że czesne za semestr wynosi 1500 zł, a ponieważ są to studia zaoczne to ponosi również koszty dojazdów, noclegów i wyżywienia. Skarżący wskazali, że zarówno córce, jak i synowi "muszą zapewnić warunki do nauki także od strony finansowej". W ocenie Sądu wnioskodawcy nie wykazali, iż spełniają ustawowe przesłanki do przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Według poglądu utrwalonego w piśmiennictwie, prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc obejmującym oprócz zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie fachowego pełnomocnika) powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe zostały pozbawione całkowicie środków do życia (vide B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593.) T. i W. M. do takich osób się nie zaliczają i powinni partycypować w kosztach postępowania. Należy również podkreślić, iż na tym etapie postępowania do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis od skargi w wysokości 200 zł. Nie kwestionując doświadczania przez skarżących trudności finansowych - w tym także potencjalnie związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru - należy zwrócić uwagę, że ich sytuacja majątkowa nie uprawnia ich do żądania przyznania im całkowitego prawa pomocy. Skarżący przed kosztami postępowania sądowego nie mogą statuować pierwszeństwa dla wszystkich swoich normalnie ponoszonych wydatków, które powinni ograniczyć do niezbędnego minimum. W szczególności Skarb Państwa nie może chociażby ponosić ujemnych konsekwencji związanych ze spłatą zaciągniętych przez nich kredytów. Sam fakt ich udzielenia skarżącym dowodzi ich zdolności kredytowej, zabezpieczającej spłatę zobowiązania. Udzielając tych kredytów, banki dokonały oceny zdolności kredytowej skarżących i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie przez nich zobowiązań finansowych, gdyby uznały, że ich sytuacja majątkowa nie daje gwarancji spłaty kredytów. Wskazać w tym miejscu należy, iż koszty postępowania winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. W ocenie Sądu wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – na tym etapie postępowania, mając na względzie rodzaj sprawy i sposób działania Sądu, który kontroluje zgodność z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia – również nie zasługiwał na uwzględnienie. Odmowa ustanowienia zastępcy prawnego w żaden sposób nie ogranicza prawa skarżącego do sądu. Należy bowiem zauważyć, że stosownie do art. 6 p.p.s.a. Sąd ma obowiązek udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa skarżących jako strony postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że z uwagi na liczne gwarancje procesowe, brak tzw. przymusu adwokackiego przed sądem I instancji, a także przedmiot sprawy, nie zachodzi konieczność ustanawiania przez Sąd na rzecz skarżących profesjonalnych pełnomocników (zob. postanowienie NSA z 19 października 2005r., sygn. akt II GZ 116/05, niepubl.). Wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie etap postępowania sądowego na jakim się ona znajduje, nie wymaga działania strony przez adwokata lub radcę prawnego; konieczność działania za ich pośrednictwem dotyczy wyłącznie sporządzenia niektórych środków odwoławczych od orzeczeń sądu I instancji (m.in. skargi kasacyjnej), co na obecnym etapie postępowania nie zachodzi. Mając powyższe na uwadze, po przeanalizowaniu wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a także zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, Sąd stwierdził, iż przesłanki będące warunkiem niezbędnym do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie są spełnione w przedmiotowej sprawie. W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.