VII SA/Wa 2282/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. L. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 lutego 2016 r. odmawiającego E. L. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. L. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek E. L. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż E. L. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W formularzu strona podała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.400 zł, jednak z nadesłanej do sprawy kopii przekazu emerytury wynika że świadczenie to wynosi 1.742,74 zł. Posiadany majątek obejmuje dom o pow. 100 m2, nieruchomość o pow. 14 ar. W formularzu PPF załączonym do skargi (wg nieobowiązującego wzoru) wnioskodawczyni dodała, że ma 80 lat, jest emerytowaną nauczycielką, która ze względu na stan zdrowia wymaga stałej opieki. Jest osobą schorowaną – po zawale serca ma założone stenty, poza tym choruje na choroby związane z układem krążenia, osteoporozę, dyskopatie kręgosłupa, zwyrodnienie kolan, przewlekłe zapalenie oskrzeli i płuc, ma trudności z poruszaniem się, rwę kulszową. Wskazała stałe wydatki: opłaty i media – 600 zł, leczenie z dojazdem 400 zł, żywność 400 zł. Innych danych wskazujących na sytuacje materialną w formularzu PPF nie podano. W dodatkowym piśmie z dnia 19 stycznia 2016 r. pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał, że wnioskodawczyni jest właścicielką domu przy ul. [...], nie posiada pojazdów mechanicznych, nie korzysta z pomocy najbliższych, nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, jedynie korzysta z płatnych usług opiekunek społecznych. Do ww. pisma dołączono: kopię karty informacyjnej z leczenia szpitalnego, kopię przekazu emerytury, decyzję MOPS w L. o przyznaniu pomocy opieki, kopię faktury za usługi opiekuńcze, kopię dokumentu PIT wnioskodawczyni i nieżyjącego męża za 2014 r. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego z nadesłanego wniosku i okoliczności sprawy nie wynika, by strona była w trudnej sytuacji majątkowej. Stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni jest osobą na tyle ubogą, że jej rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego, które na obecnym etapie wynoszą 200 zł wpisu od skargi, a na kolejnych etapach koszty jakie mogą się pojawić to opłata za uzasadnienie wyroku (jeśli nie będzie on sporządzany z urzędu) – 100 zł oraz 100 zł ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej. Wnioskodawczyni posiada stały dochód, nie ma nikogo na utrzymaniu. Posiada dom, który jak wynika z akt sprawy jest w dobrym stanie technicznym, a ponadto dwie nieruchomości o pow. 14 ar (dz. nr [...]) i 0,6 ar (dz. nr [...]). Przy czym strona nie podała drugiej działki w formularzu PPF, a jej własność ustalono na podstawie dokumentacji sprawy. Wskazał, że wnioskodawczyni korzysta z usług pełnomocnika z wyboru, który został ustanowiony na etapie sprawy administracyjnej. Okoliczności te świadczą, że możliwości finansowe strony nie są na tyle ograniczone, by nie mogła wygospodarować oszczędności, które przeznacza chociażby na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Powyżej przytoczone okoliczności wskazują, że wnioskodawczyni nie można zaliczyć do osób ubogich, tym samym uznano, że możliwości płatnicze strony wystarczają na samodzielne poniesienie kosztów sądowych. Sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wniosła E. L. podnosząc, że postanowienie z dnia 4 lutego 2016 r. jest wadliwe, bowiem okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej i rodzinnej świadczą o istnieniu podstaw do uwzględnienia wniosku w całości. Podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, albowiem dochody osiągane przez stronę dają podstawę do przyjęcia braku zdolności poniesienia tych kosztów. Strona podniosła, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez negatywnych konsekwencji dla swojej sytuacji majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowe zostało w niniejszej sprawie wszczęte w dniu 11 września 2015 r., a więc po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), które weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych prawidłowo oceniając sytuację majątkową wnioskodawczyni. Strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W formularzu podała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.400 zł, jednak z nadesłanej do sprawy kopii przekazu emerytury wynika że świadczenie to wynosi 1.742,74 zł. Posiadany majątek obejmuje dom o pow. 100 m2, który jak wynika z akt sprawy jest w dobrym stanie technicznym, a ponadto dwie nieruchomości o pow. 14 ar (dz. nr [...]) i 0,6 ar (dz. nr [...]). Przy czym strona nie podała drugiej działki w formularzu PPF, a jej własność ustalono na podstawie akt sprawy. Wnioskodawczyni ma 80 lat, jest emerytowaną nauczycielką, która ze względu na stan zdrowia wymaga stałej opieki. Jest osobą schorowaną. Wskazała stałe wydatki: opłaty i media – 600 zł, leczenie z dojazdem 400 zł, żywność 400 zł, spłatę pożyczki 300 zł - nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego ten wydatek. W dodatkowym piśmie z dnia 19 stycznia 2016 r. pełnomocnik strony wskazał, że wnioskodawczyni jest właścicielką domu przy ul. [...], nie posiada pojazdów mechanicznych, nie korzysta z pomocy najbliższych, nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, jedynie korzysta z płatnych usług opiekunek społecznych. Wobec takiej sytuacji finansowej wnioskodawczyni nie sposób uznać, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, które na obecnym etapie postepowania wynoszą 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Nie można zgodzić się z twierdzeniem zawartym w sprzeciwie, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni wskazuje, że ponoszenie kosztów postępowania jest dla wnioskodawczyni zbyt obciążające. Stwierdzić bowiem należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Podkreślić jednocześnie trzeba, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ponadto należy wskazać, że majątek nieruchomy wnioskodawczyni może być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli stronie brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Wobec tego Sąd uznał, że referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.