VII SA/Wa 240/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka, sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), Protokolant spec. Agnieszka Wrzodak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2015 r. sprawy ze skargi [...] Spółdzielni Gastronomicznej z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji skargę oddala Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z [...] maja 2012 r., po rozpatrzeniu wniosku [...] Spółdzielni [...] w [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 89 pkt 1, art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz art. 17 pkt 2, art. 61a § 1, art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. – utrzymał w mocy postanowienie własne z [...] października 2011 r., odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] lipca 1971 r., wpisującej do rejestru zabytków pod nr [...] kamienicę przy ul. [...] w [...] wraz z wyposażeniem i wystrojem wnętrz, w części dotyczącej wyposażenia i wystroju wnętrz. Postępowanie zainicjował wniosek [...] Spółdzielni [...]. Minister odmówił wszczęcia postępowania wskazując, że wnioskodawczyni nie legitymuje się interesem prawnym, uprawniającym do wszczęcia postępowania. Wskazał, że Spółdzielnia nie brała udziału w postępowaniu zwyczajnym, a swój interes prawny wywodzi z toczącego się przed Sądem Okręgowym w [...] postępowania o ustalenie właściciela zabytkowych ruchomości stanowiących wyposażenie kawiarni [...] w budynku objętym decyzją o wpisie. Organ wskazał, że Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z 2 listopada 2010 r., sygn. akt I C 1449/09 ustalił, że Skarb Państwa jest właścicielem zabytkowego wyposażenia kawiarni [...]. [...] Spółdzielnia [...] od tego wyroku wniosła apelację, która wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z 16 lutego 2011 r., wydanego w sprawie sygn. akt I ACa 44/11, została oddalona. W tych okolicznościach, w ocenie Ministra, należało stwierdzić, że skarżąca nie posiada interesu prawnego, co skutkowało wydaniem postanowienia z [...] października 2011 r. o odmowie wszczęcia postępowania. [...] Spółdzielnia [...] wniosła skargę na powyższe postanowienie zarzucając naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 28 k.p.a. poprzez przyjęcie, że nie posiada ona interesu prawnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lipca 1971 r., podczas gdy w sposób niewątpliwy wykazała, że taki interes posiada, a rozstrzygnięcie dotyczy bezpośrednio jej praw i obowiązków. W skardze wskazano także na naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie kompleksowego zebrania i oceny materiału dowodowego, niedopuszczenie jako dowód wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem i nie podjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało poczynieniem błędnych i niepełnych ustaleń odmawiających skarżącej interesu prawnego w niniejszej sprawie. Wskazując powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz stwierdzenie nieważności decyzji z [...] lipca 1971 r. imzarzuciła, że organ nie odniósł się do argumentacji wykazującej jej interes prawny. W szczególności nie wziął pod uwagę, że skarżąca wstąpiła w prawa poprzedniczki to jest [...] w [...] (wcześniej [...] Spółdzielnia [...] w [...]), która użytkowała opisane zabytkowe wyposażenie kawiarni i przejęła na własność zabytkowe ruchomości kawiarni w 1976 r., a także była stroną decyzji o wpisie. Skarżąca wskazała na swoją legitymację, która wynika z faktu, że stwierdzenie nieważności decyzji o wpisie ma dla skarżącej indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie charakter. Podkreśliła, że jest bezpośrednio zainteresowana wynikiem postępowania, gdyż stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lipca 1971 r. dotyczy jej interesu prawnego. W dacie złożenia wniosku przed Sądem Okręgowym w [...] toczyło się bowiem postępowanie cywilne o ustalenie właściciela zabytkowych ruchomości - wyposażenia Kawiarni [...]. Postępowanie cywilne prawomocnie zakończono, jednak może zostać wznowione w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż Sąd oparł rozstrzygnięcie o decyzję Miejskiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] lipca 1971 r., oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 1983 r. Sąd cywilny uznał, że decyzja z [...] lipca 1971 r. obejmowała również sporne ruchomości, co przesądziło o ustaleniu prawa własności Skarbu Państwa z uwagi na brak zgody Ministra Kultury na przeniesienie w 1976 r. własności tych ruchomości, wymaganego ustawą z 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach (Dz. U. Nr 10 poz. 48). W ocenie skarżącej, potwierdzeniem posiadania interesu prawnego w niniejszym postępowaniu jest także wystąpienie do Sądu Rejonowego w [...] z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia rzeczy - zabytkowego wystroju kawiarni [...], z związku z tym, że była ona ich posiadaczką nieprzerwanie w dobrej wierze przez okres co najmniej trzech lat tj. co najmniej od wydania prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 4 lipca 1996 r. (sygn. I ACr 322/96) zobowiązującego Gminę Miejską [...] do przeniesienia posiadania ruchomego wyposażenia na rzecz poprzednika skarżącej. Spółdzielnia podniosła, że przed Sądem Okręgowym w [...] toczy się w sprawie I C 636/09 postępowanie z jej powództwa p-ko S.K. - właścicielowi kamienicy przy ul. [...] oraz kawiarni [...], o zapłatę za bezumowne korzystanie z zabytkowego wyposażenia kawiarni. Wcześniej skarżąca wnosiła już sprawy o zapłatę p-ko S. K., uzyskując korzystne rozstrzygnięcia. W każdym z tych orzeczeń Sąd ustalał, że właścicielem przedmiotowych ruchomości jest skarżąca. Spółdzielnia podniosła także, że organ nie odniósł się do decyzji Urzędu Miasta [...] - Wydziału Ochrony Zabytków z [...] marca 1983 r., która szczegółowo wymienia elementy wystroju wnętrza kawiarni [...], które zostają wpisane do rejestru zabytków ruchomych. Decyzją z dnia [...] marca 1983 r. wpisano do rejestru zabytków ruchomych miasta [...] wystrój kawiarni [...] wraz ze szczegółowym wykazem obiektów. W decyzji jako użytkownik została wymieniona [...] w [...], a decyzję doręczono na jej adres. Organ nie dokonał zatem wnikliwej i samodzielnej oceny materiału dowodowego, co spowodowało wydanie postanowienia w oparciu o dowolną ocenę tego materiału. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W-wie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1769/12 uchylił ww. postanowienie z 21 maja 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt II OSK 902/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że stosownie do art. 190 ppsa wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (tak również: m.in. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie Sąd dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2012 r. miał zatem obowiązek uwzględnić ocenę prawną i wskazania zawarte w wyroku NSA z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II OSK 902/13. Przechodząc zatem do powyższej oceny wskazać trzeba, że zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Tym samym, wszczęcie postępowania jest uzależnione od tego, czy z wnioskiem wystąpiła strona postępowania. Konsekwencją powyższego jest to, że na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, właściwy organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Jak wynika z ugruntowanego stanowiska orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz doktryny, organ nadzorczy orzeka o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z przyczyn o charakterze formalnym (procesowym), które czynią stosowny wniosek niedopuszczalnym (jest to pogląd, choć ugruntowany na tle nieobowiązującej już regulacji art. 157 § 3 k.p.a., aktualny w świetle art. 61a § 1 k.p.a.) Niedopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje zatem z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz 6. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck, s. 743). Organ prowadzący postępowanie nieważnościowe na wniosek zobligowany jest w pierwszej kolejności do zbadania czy wniosek pochodzi od podmiotu, który legitymuje się przymiotem strony, tj. osoby, która ma legitymację w rozumieniu art. 28 kpa. Stosownie zaś do art. 28 kpa stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O istnieniu interesu prawnego można mówić wyłącznie w przypadku istnienia konkretnego przepisu prawa materialnego, z którego dany interes prawny się wywodzi. Interesem tym nie jest interes faktyczny, nieznajdujący oparcia w konkretnym przepisie prawa materialnego. W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie dla ustalenia czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 kpa, to jest czy skarżąca posiada interes prawny do skutecznego zainicjowania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] lipca 1971 r., wpisującej do rejestru zabytków pod nr [...] kamienicę przy ul. [...] w [...] wraz z wyposażeniem i wystrojem wnętrz, w części dotyczącej wyposażenia i wystroju wnętrz mają rozstrzygnięcia sądów cywilnych, prawomocne wyroki: Sądu Okręgowego w [...] Wydział I Cywilny, który wyrokiem z dnia 2 listopada 2010 r. (sygn. akt I C 1449/09), po rozpoznaniu sprawy z powództwa Skarbu Państwa – [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przeciwko [...] Spółdzielni [...] w [...] ustalił, że Skarb Państwa jest właścicielem zabytkowego wyposażenia kawiarni [...] przy ul. [...] w [...] oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 16 lutego 2011 r. ( sygn. akt I ACa 44/11) oddalający apelację skarżącej od powyższego wyroku. Z powyższych rozstrzygnięć wynika bowiem jednoznacznie, że nieruchomość przy ul. [...] w [...] stanowiła własność osoby prywatnej zarówno w dacie objęcia jej ochroną konserwatorską, jak również w dacie sporu o własność ruchomości objętych ww. decyzją, również wobec wystroju wnętrz zabytkowej kamienicy i jej wyposażenia [...] Spółdzielnia [...] nigdy nie posiadała prawa własności. W ocenie Sądu, organ odwoławczy przeprowadził prawidłową wykładnię przepisów, mających zastosowanie w sprawie. W przedstawionym stanie sprawy, ocena legalności zaskarżonego postanowienia w granicach zakreślonych rozstrzygnięciem nie daje podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia prawa materialnego lub naruszenia prawa procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu wyjaśniono wszystkie istotne kwestie, mające wpływ na rozstrzygnięcie. Postanowienie zawiera wszystkie niezbędne elementy, a jego uzasadnienie w stanie faktycznym i prawnym ustalonym w sprawie, jest prawidłowe. Z podniesionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak sentencji wyroku.