VII SA/Wa 2400/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Machlejd (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 22 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: odmówić E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek E. S., dalej wnioskodawca, o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, pismem z dnia 12 stycznia 2015 r., wnioskodawca wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył w imieniu własnym. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2400/14 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca, w ustawowym terminie, złożył do tut. Sądu sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 17 lipca 2015 r. W uzasadnieniu podniósł, że całkowicie dowolnie została oceniona jego sytuacja życiowa i materialna. Zdaniem wnioskodawcy nie uwzględniono orzeczenia o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, zaświadczeń o konieczności operacji kardiologicznej, czy bezdomności. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżonym postanowieniem zostaje zmuszony do "wzięcia pieniędzy od rodziny oprawców którzy zamordowali mego dziadka, od zbójów, którzy okradają nas od 77 lat, którzy przy pomocy stronniczych geodetów i sądów ukradli nam ok. 13,0 ha dziedzicznej własności." Podniósł, że cała wpłacona kwota do depozytu sądowego została zajęta przez komornika. Do sprzeciwu wnioskodawca dołączył wyciąg z rachunku bankowego za okres od dnia [...] kwietnia 2015 r. do dnia [...] lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania oraz opłacić samodzielnie zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ833/11). Ostatecznie do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu z przedstawionego przez wnioskodawcę opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i okoliczności sprawy wynika, że wnioskodawca jest rolnikiem samodzielnie prowadzącym gospodarstwo rolne, położone na bardzo słabych glebach. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że pola uprawne są oddalone 13 km od zabudowań gospodarczych, co utrudnia gospodarowanie i podnosi koszty. Orzeczeniem komisji lekarskiej z marca 2014 r. wnioskodawca został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. Wskazał, iż powyższe spowodowało ograniczenie produkcji i konieczność wynajmowania pracowników w gospodarstwie. Wnioskodawca oświadczył, że posiada nieruchomość rolną o pow. 16 ha, drewniany dom o pow. 60 m2 oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarcze. Nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Podał, że utrzymuje się z renty w wysokości 473,00 złotych miesięcznie (dodał, iż w miesiącu maju w całości zajęta przez Urząd Skarbowy). Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawy w wysokości 1.000 złotych rocznie oraz uzyskał zwrot podatku akcyzowego w wysokości 1100 złotych rocznie, a także otrzymał kwotę 1.033 złotych rocznie tytułem dopłat unijnych. Wnioskodawca zaznaczył, że aktualnie wobec skarżącego prowadzone jest sześć postępowań egzekucyjnych. Ma zadłużenie na kwotę 15.000 złotych. Nadto w piśmie wyjaśniającym wnioskodawca poinformował, że został uznany przez lekarzy za osobę niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, ze względu na poważną wadę serca. Jest osobą samotną. Wskazał, że aktualnie utrzymuje 5 sztuk bydła, w tym trzy krowy. Obecnie mleka nie sprzedaje. Oświadczył, że sprzedaż płodów rolnych miała miejsce w lecie 2014 r. była to sprzedaż zboża na kwotę 500 złotych. Wnioskodawca podał, że posiada ciągnik rolniczy Z. z 1989 r. Koszty zakupu paliwa do około 2000 złotych rocznie, naprawy i części zamienne to ok. 500 złotych rocznie. Wnioskodawca oświadczył, że posiada drobne oszczędności na bieżące wydatki w wysokości 300 złotych. Skarżący powołał postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] stycznia 2013 r. sygn. akt [...]i Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] marca 2014r. sygn. akt [...]. Podał, że "cała kwota znajduje się w depozycie sądowym i jest zajęta przez komornika". Z załączonego do wyjaśnień pisma z dnia [...] lutego 2015 r. Dyrektora Sądu Okręgowego w Ł. wynika, że z depozytów złożonych przez T. M. w dniu [....] kwietnia 2014 r. w kwocie 100.000 złotych i w dniu [...] czerwca 2014 r. w kwocie 17.779,25 złotych nie były wypłacane żadne środki na rzecz E. S.. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że brak jest podstaw by stwierdzić, iż wnioskodawca nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym bardziej, że posiada drobne oszczędności na bieżące wydatki w wysokości 300 złotych. Wnioskodawca posiada depozyt sądowy złożony w dniu [...] kwietnia 2014 r. w kwocie 100.000 złotych i w dniu [...] czerwca 2014 r. w kwocie 17.779,25 złotych. Podał, że utrzymuje się z renty w wysokości 473,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawy w wysokości 1.000 złotych rocznie oraz uzyskał zwrot podatku akcyzowego w wysokości 1100 złotych rocznie, a także otrzymał kwotę 1.033 złotych rocznie tytułem dopłat unijnych. Sąd oceniając możliwości finansowe strony na potrzeby prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko to jakim majątkiem faktycznie i rzeczywiście dysponuje, ale także jakie ma on możliwości finansowe. Chodzi o to jakim majątkiem mógłby rzeczywiście dysponować gdyby wykorzystał możliwości finansowe, które posiada. Wnioskodawca posiada areał użytków rolnych, inwentarz żywy co świadczy o jego możliwościach zarobkowych. Powyższe świadczy również o stabilnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. W nadesłanych wyjaśnieniach wnioskodawca nie przedstawił wyczerpujących informacji o uzyskanej spłacie za zniesienie współwłasności użytków rolnych. Nie wyjaśnił również czy z zasądzonej kwoty pieniężnej komornik dokonał zajęcia określonej kwoty pieniężnej, jeśli tak to w jakiej wysokości. Ponadto, pomimo wezwania, wnioskodawca nie nadesłał kserokopii postanowień Sądu o zasądzeniu na jego rzecz tytułem spłaty za zniesienie współwłasności użytków i rolnych określonej kwoty pieniężnej oraz postanowienia na złożenie do depozytu sądowego zasądzonej kwoty pieniężnej. Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do wniosku, że przedstawiona sytuacja majątkowa wnioskodawcy pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody. Wskazać również należy, że wnioskodawca decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Warto też wskazać, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazała by spełniał ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.