VII SA/Wa 2410/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 grudnia 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2015 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek H. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że H. K. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i synem. Rodzina wnioskodawczyni utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu działalności rolniczej męża wnioskodawczyni (5 000 zł), działalności gospodarczej wnioskodawczyni (2 500 zł) i umowy o pracę syna (400 zł) tj. w łącznej wysokości około 7 900 zł. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką (z mężem) domu o pow. 250 m2, nieruchomości rolnych o pow.: 8 ha oraz 11 ha, ponadto posiada budynek służący do prowadzenia działalności gospodarczej o pow. 600 m2. Mąż wnioskodawczyni posiada auto [...] o wartości ok. 10 000 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że dochody z działalności wystarczają na pokrycie kosztów i bieżącego utrzymania rodziny. Ponadto wnioskodawczyni spłaca kredyt w wysokości 4 500 zł, leczy się na kręgosłup, ginekologicznie i neurologicznie. Wskazała na następujące miesięczne wydatki – opłaty (gaz, prąd, woda) ok. 1 000 zł, leczenie 1 000 zł, żywność 1 000 zł, kredyt 4 500 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 23 grudnia 2015 r. odmówił H. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego z nadesłanego wniosku i okoliczności sprawy nie wynika, by strona była w trudnej sytuacji majątkowej. Ogólny obraz sytuacji majątkowej wskazuje, że strony nie można zaliczyć do osób ubogich, a tylko takim należy przyznawać prawo pomocy. Referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawczyni posiada gospodarstwo rolne o pow. 8 i 11 ha. Z gospodarstwa rolnego uzyskuje stały dochód, oraz prowadzi działalność gospodarczą. Posiada także majątek w postaci domu o pow. 250 m2, budynku służącego do prowadzenia działalności gospodarczej o pow. 600 m2, a posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Strona może bowiem wykorzystać majątek ruchomy jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brakuje jej środków na pokrycie kosztów postępowania. Referendarz sądowy podał, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wniosła H. K. wskazując, że w jej ocenie odmowa przyznania prawa pomocy jest nieuzasadniona. Zdaniem skarżącej jej sytuacja rodzinna i majątkowa pozwala na przyjęcie, że ponoszenie kosztów postępowania przez wnioskodawczynię jest zbyt obciążające. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte w dniu 25 września 2015 r., a więc po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), które weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie zatem z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a", w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych prawidłowo oceniając sytuację majątkową H. K. Wnioskodawczyni posiada bowiem gospodarstwo rolne o pow. 8 i 11 ha oraz majątek w postaci domu o pow. 250 m2 i budynku służącego do prowadzenia działalności gospodarczej o pow. 600 m2. Dochód miesięczny wnioskodawczyni oraz jej męża i syna wynosi 7 900 zł. Wobec takiej sytuacji finansowej wnioskodawczyni nie sposób uznać, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Nie można zgodzić się z twierdzeniem zawartym w sprzeciwie, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni wskazuje, że ponoszenie kosztów postępowania jest dla wnioskodawczyni zbyt obciążające. Stwierdzić bowiem należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Podkreślić jednocześnie trzeba, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ponadto referendarz sądowy zasadnie wskazał, że majątek nieruchomy wnioskodawczyni może być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli stronie brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Zatem wnioskodawczyni dysponując wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że referendarz sądowy badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania H. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.