VII SA/Wa 243/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak – Pęczkowska (spr.), , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Tadeusz Nowak, Protokolant st. sekr. sąd. Dorota Wasiłek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A.K., T.K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki budynku. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A.Z. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 811,80 złotych (osiemset jedenaście złotych i osiemdziesiąt groszy ), w tym: tytułem zastępstwa prawnego kwotę 660 złotych (sześćset sześćdziesiąt złotych), tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 151,80 złotych (sto pięćdziesiąt jeden złotych i osiemdziesiąt groszy). [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] marca 2009r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej k.p.a., oraz na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2003r., Nr 207, poz. 2016 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania A. i T.K. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia [...] stycznia 2009r. odmawiającą wydania W.J. nakazu rozbiórki oficyny mieszkalnej na działce nr [...] oraz częściowo na działce nr [...] przy ul. [...] w [...]. Organ odwoławczy podał, że część budynku znajdująca się na działce nr [...] będącej własnością p.p. [...], została w 2000r. bez pozwolenia częściowo rozebrana przez właścicieli tej działki. Kontrola z dnia [...] listopada 2008r. wykazała, że część budynku na działce [...] uległa dalszej degradacji. Narożnik ściany południowo-wschodniej zawalił się, powstał w ścianie otwór z wiszącą ramą okienną, gzyms z widocznymi ubytkami cegieł, a w ścianie narożnej szczytowej występuje ubytek części ściany warstwowej i brak jest obróbek blacharskich. Część budynku na działce nr [...], będąca własnością W.J., jest w stanie dostatecznym. Właściciel budynku oświadczył, że zamierza go remontować, dlatego dnia [...] października 2008r., zgłosił wykonanie robót budowlanych, które przyjęto bez sprzeciwu. Powołując art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego, organ odwoławczy wskazał, że nie zachodzi żadna z określonych w nim przesłanek. Podkreślił, że w ww. protokole wskazano, iż istnieje prawdopodobieństwo zawalenia części budynku użytkowanej jako garaż, co nie jest podstawą do nakazania rozbiórki, gdyż jest to jedynie prawdopodobieństwo, a nie groźba bezpośredniego zawalenia budynku. W ocenie organu odwoławczego organ powiatowy zasadnie odmówił nakazania rozbiórki. Skargę na powyższą decyzję złożyli T. i A.K., zarzucając naruszenie art. 3 pkt 11 Prawa budowlanego oraz własności działki nr [...]. Wskazali, że nie żądali rozbiórki całego budynku, a jedynie części znajdującej się na ich działce. Podali, że nieprawdą jest, iż rozebrali fragmenty budynku na ich działce oraz powołali się na opinię urbanistyczną z 1972r., która przewidywała jego rozbiórkę już w 1975r. Zdaniem skarżących, organy nie sprecyzowały kto ma remontować część budynku znajdującego się na ich działce, ewentualnie kto ma dokonać jej rozbiórki i czy jest to w ogóle technicznie możliwe. Budynek stanowi zagrożenie. Wspomnieli, że już w akcie notarialnym, mocą którego nabyli własność działki o nr [...], zawarto adnotację, iż oficyna przeznaczona jest do rozbiórki i tylko dlatego wyrazili zgodę na jej chwilowe użytkowanie, jednak bez możliwości remontu. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W-wie wyrokiem z 7 października 2009r. oddalił skargę uznając, że rozstrzygnięcie organu, choć wydane z naruszeniem prawa, jest prawidłowe. Sąd wskazał na naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. stwierdzając, że organ nieprawidłowo zbadał zakres wniosku, jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy, gdyż postępowanie w ramach nadzoru budowlanego może toczyć się również z urzędu i organ miał prawo zbadać stan techniczny całego budynku. Organ nie wyjaśnił również należycie, czy część budynku posadowiona na działce [...] jest nieużytkowanym lub niewykończonym obiektem budowlanym nienadającym się do remontu, odbudowy lub wykończenia. Jednak i ta kwestia nie miała wpływu na wynik sprawy, gdyż adresatem nakazu rozbiórki części budynku posadowionej na działce [...] nie może być inwestor, gdyż ta nieruchomość do niego nie należy. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej p.p. K., wyrokiem z dnia 7 grudnia 2010r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Powołując się na art. 151 k.c. w zw. z art. 48 k.c., jako nieuzasadnione Sąd II instancji uznał stanowisko, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, W.J. nie jest właścicielem części budynku położonej na działce nr [...] będącej własnością skarżących. W konsekwencji Sąd wskazał, że ocena, iż uchybienia procesowe jakich dopuścił się organ nie miały wpływu na wynik sprawy była nieuprawniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po ponownym rozpatrzeniu skargi, zważył co następuje: Na wstępie wskazać trzeba, że zgodnie z art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając zatem na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione ww. wyroku z dnia 7 grudnia 2010r. stwierdzić należy, że organy w sposób istotny uchybiły art. 7 i 77 k.p.a., w szczególności wobec niewyjaśnienia, czy zachodziły przesłanki z art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego. Podkreślenia przede wszystkim wymaga, że w postępowaniu prowadzonym na postawie art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego organy nadzoru budowlanego nie mogą pomijać okoliczności związanych z wzniesieniem budynku w części na działce sąsiedniej, gdyż w określonych sytuacjach inwestor pozostaje właścicielem również tej części budynku. Ocena, kto jest właścicielem obiektu budowlanego położonego w części na cudzej nieruchomości winna być bowiem dokonywana przy uwzględnieniu art. 151 k.c., stanowiącego wyjątek od zasady superficies solo cedit, wyrażonej w art. 48 k.c. Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 151 k.c., jeżeli przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia przekroczono bez winy umyślnej granice sąsiedniego gruntu, właściciel tego gruntu nie może żądać przywrócenia stanu poprzedniego, chyba że bez nieuzasadnionej zwłoki sprzeciwił się przekroczeniu granicy albo że grozi mu niewspółmiernie wielka szkoda. Trzeba więc uznać, że w razie przekroczenia bez winy umyślnej granicy nieruchomości podczas budowy, budynek należy do właściciela gruntu, na którym znajduje się jego większa część. Z akt sprawy wynika, ze W.J. wzniósł sporny budynek z przekroczeniem granicy z działka sąsiednią nr [...], będącą własnością skarżących. Większa część budynku o wymiarach 5,4m x 14,5m znajduje się na działce inwestora o nr [...], natomiast na działce nr [...] posadowiona jest tylko część o wymiarach 1,9m. Wobec powyższego nie można było przyjąć, że W.J. nie jest właścicielem tej części budynku, która znajduje się na działce nr [...] przy ul. [...], stanowiącej własność skarżących, co z kolei oznacza, że nie było przeszkód podmiotowych do ewentualnego nałożenia obowiązku rozbiórki, w trybie art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego, na W.J. Przypomnieć bowiem trzeba, że nakaz dokonania rozbiórki obiektu budowlanego, określony w art. 67 ust. 1 cyt. ustawy może zostać nałożony wyłącznie na właściciela lub zarządcę tego obiektu, gdyż zgodnie z art. 61 Prawa budowlanego podmioty te obowiązane są do dbania o należyty stan techniczny oraz dbania by obiekt był użytkowany zgodnie z zasadami wymienionymi w art. 5 ust. 2 Prawa budowlanego. W konsekwencji przedmiotem oceny organów, przed wydaniem lub odmową wydania nakazu rozbiórki na podstawie art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego powinny być także rzetelne ustalenia w zakresie stanu technicznego spornej części obiektu budowlanego. W szczególności organy powinny wyjaśnić, czy część budynku posadowiona na działce nr [...] jest nieużytkowanym lub niewykończonym obiektem budowlanym nie nadającym się do remontu, odbudowy lub wykończenia, przy uwzględnieniu opinii sporządzonej przez mgr inż. B.D. na zlecenie Sądu Okręgowego dla [...] w sprawie o sygn. akt [...]. Organy nie zbadały rzetelnie wskazanych wyżej okoliczności, ograniczając się do stwierdzenia, że stan ww. części budynku stwarza jedynie prawdopodobieństwo, a nie bezpośrednią groźbę zawalenia się budynku, podczas gdy w powołanej opinii wskazano, że "z uwagi na występowanie pęknięć nadproży oraz ubytków ściany konstrukcyjnej od strony południowej budynek stanowił i nadal stanowi zagrożenie dla użytkowników lub osób przebywających w pobliżu". Ponadto, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny mieć również na uwadze, iż jednym z warunków nałożenia rozbiórki na ww. postawie prawnej jest wyjaśnienie, czy właściciel lub zarządca nie ma zamiaru i możliwości przeprowadzenia robót budowlanych związanych z wykonaniem odbudowy, remontu lub wykończenia nieużytkowanego bądź niewykończonego obiektu. Na obowiązek dokonania ustaleń w powyższym zakresie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej wymienionym wyroku, na potwierdzenie powołując treść § 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 czerwca 2004r. w sprawie warunków i trybu postępowania w sprawach rozbiórek nieużytkowanych lub niewykończonych obiektów budowlanych (Dz.U. Nr 198, poz. 2043), z którego wynika, że przed wydaniem decyzji o nakazie rozbiórki obiektu budowlanego właściwy organ ustala przyczyny niewykonania przez jego właściciela lub zarządcę remontu, odbudowy lub wykończenia obiektu budowlanego, dokonując oględzin co do oceny stanu technicznego, a jeżeli w ich wyniku powstaną uzasadnione okoliczności co do stanu technicznego nakazuje sporządzenie ekspertyzy technicznej tego obiektu budowlanego. Oznacza to, że obowiązkiem organów będzie dokonanie stosownych ustaleń również w tym zakresie, przy uwzględnieniu, że z treści zgłoszenia zamiaru przeprowadzenia remontu z dnia [...] października 2008r. wynika, iż W.J. wskazał, że chodzi o część budynku posadowioną na działce nr [...]. Rozpatrując sprawę ponownie organy winny też pamiętać, że sposób wszczęcia postępowania reguluje art. 61 § 1 k.p.a. wskazując, iż postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Przepis ten musi być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, które wyznaczają rodzaj załatwianych spraw oraz inicjatywę co do powstania określonego stosunku materialnoprawnego. Jeśli jednak przepisy szczególne nie zawierają regulacji odnośnie zainicjowania postępowania, ustalenie sposobu dopuszczalnego wszczęcia postępowania powinno wynikać z wykładni tych przepisów. W piśmiennictwie przyjmuje się, że jeśli przedmiotem postępowania jest określenie ciążących na jednostce obowiązków, ograniczenie lub ich cofnięcie, to wszczęcie postępowania następuje z urzędu. Natomiast ustalenie sytuacji prawnej jednostki - zgodnie z zasadą, że jednostka rozporządza swoim prawem - to wszczęcie postępowania następuje na jej wniosek i tylko w zakresie objętym tym wnioskiem (B. Adamiak Komentarz, 1996, s. 305). Na koniec wreszcie wskazania wymaga, że w przypadku ustalenia konieczności nałożenia rozbiórki w trybie art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego organy winny wyjaśnić, czy możliwe jest nakazanie rozbiórki tylko części budynku posadowionego na nieruchomości nr [...]. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1271) orzekł jak w pkt I i II sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. – w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).