VII SA/Wa 2440/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Andrzej Nogal, Sędziowie: sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Szczepan Borowski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Rektora Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w W. z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2024 r. nr [...]Rektor Uniwersytetu [...] w W. (dalej także jako organ lub Rektor) umorzył w całości postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania A.C. (dalej także jako: skarżąca) stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2019-2020. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 30 października 2019 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2019/2020. Wniosek ten został rozstrzygnięty decyzją z [...] grudnia 2019 r., którą to decyzją organ odmówił przyznania stypendium, z uwagi na zakwalifikowanie wniosku poniżej progu uprawniającego do uzyskania stypendium. Od tej decyzji skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ decyzją z [...]lutego 2020 r. ponownie stwierdził, że pozycja nr 7 na liście rankingowej wśród doktorantów IV roku na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...]w W., nie uprawnia skarżącej do otrzymania stypendium, gdyż wśród doktorantów IV roku można było przyznać tylko 3 stypendia. Decyzja ta została zaskarżona przez skarżącą do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 867/20 uchylił obie decyzje z uwagi na braki w zebranym w trakcie postępowania materiale dowodowym. Od tego wyroku Rektor złożył skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z 12 marca 2024 r. (sygn. akt III OSK 4835/21). Akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem wpłynęły do organu w dniu 10 czerwca 2024 r. Organ zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej jako: k.p.a.) gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Zdaniem Rektora bezprzedmiotowość postępowania w niniejszej sprawie wynika z okoliczności uzyskania przez skarżącą w dniu 12 grudnia 2023 r. stopnia doktora. Organ wskazał, że zgodnie z art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U.2017 r,, poz. 2183, dalej jako: p.s.w.) jedynie uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie", natomiast w myśl art. 200 ust. 3 p.s.w. decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, w okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w jednostce naukowej - jej dyrektor. Organ uznał, że wobec uzyskania przez skarżącą, w dniu 12 grudnia 2023 r., stopnia doktora, brak sprawy administracyjnej w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego, związany jest z podmiotem tego stosunku materialnoprawnego w postaci utraty przez skarżącą statusu doktoranta. Od tej decyzji skargę złożyła A.C. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1. art. 7, art. 9, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 oraz 89 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, że fakt, iż na dzień wydania decyzji skarżąca nie jest doktorantem uczelni wpływa na jej uprawnienia do przyznania stypendium za rok akademicki 2019/2020, w którym starała się o stypendium, w sytuacji, gdy była ona doktorantem przez cały rok akademicki 2019/2020, a późniejsze ukończenie studiów doktoranckich nie ma żadnego wpływu na uprawnienia dotyczące przyznania stypendium za rok akademicki 2019/2020; 2. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) poprzez brak zastosowania się do oceny prawnej wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 22 stycznia 2021 r., w którym organ został zobowiązany jeszcze raz przeprowadzić postępowanie, w szczególności ustalając prawidłowo stan faktyczny sprawy, a tym samym był on zobowiązany do rozpatrzenia wniosku doktoranta w sposób merytoryczny; 3. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne uznanie, że fakt, iż skarżąca obecnie nie jest doktorantem uczelni, wpływa na jej uprawnienia do przyznania stypendium za rok akademicki 2019/2020, w sytuacji, gdy skarżąca przez cały rok akademicki 2019/2000 była doktorantem, a tym samym nabyła uprawnienia do otrzymania stypendium za ten rok akademicki. Rektor w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, a także o zwrot od strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 2493 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji lub postanowienia z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb ich wydania. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem wymienionych kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu [...]w W. o umorzeniu postępowania o przyznanie stypendium doktorskiego z uwagi na brak przedmiotu postępowania, który to brak, zdaniem organu związany jest z utratą przez skarżącą statusu doktoranta. Podstawą umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie był art. 105 § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu powołanego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. Przyczyny te dzieli się na podmiotowe i przedmiotowe, te zaś na spowodowane "faktami naturalnymi" lub zdarzeniami prawnymi" (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2025, art. 105.). Przyczyny przedmiotowe zachodzą wówczas, gdy nastąpiły takie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, które wykluczają osiągnięcie celu postępowania (por. Z. Kmieciak [w:] J. Wegner, M. Wojtuń, Z. Kmieciak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023, art. 105.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, zgodnie z którym bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego występuje w przypadku, gdy brak jest któregokolwiek z elementów konstruujących przedmiot tego postępowania czyli w sytuacji, gdy dyspozycja normy administracyjnego prawa materialnego nie może być wykonana z powodu braku jednego z warunków sytuujących te normę (por. m.in. wyrok NSA z 19 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 194/16; wyrok NSA z 2 września 2021 r. sygn. akt II OSK 3093/18). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 28 czerwca 2022 r. (sygn. akt III OSK 2355/21, III OSK 1112/21 oraz III OSK 2650/21), które zostały wydane w zbliżonych do rozpoznawanej sprawy stanach faktycznych, gdzie już po wszczęciu postępowania sądowego następowała utrata przez stronę statusu doktoranta. W wyrokach tych NSA umorzył postępowanie administracyjne stwierdzając, że zgodnie z art. 200 ust. 1 p.s.w., stypendium doktoranckie może być przyznane tylko takiej osobie, która jest uczestnikiem studiów doktoranckich. Utrata statusu doktoranta oznacza także utratę prawa do domagania się stypendium doktoranckiego. Okoliczność utraty przez stronę skarżącą statusu doktoranta uniemożliwia prowadzenie postępowania w zakresie przyznania lub odmowy przyznania stypendium doktoranckiego. Decyzja merytoryczna dotycząca stypendium może być wydana tylko wówczas, gdy jej adresatem (stroną) w dacie rozstrzygania jest uczestnik studiów doktoranckich. Sąd podziela również pogląd NSA przedstawiony w uzasadnieniach wskazanych wyroków, zgodnie z którym o braku możliwości orzeczenia o stypendium doktoranckim świadczy również treść § 15 ust. 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1696), w myśl którego doktorantowi otrzymującemu stypendium doktoranckie, który ukończył studia doktoranckie w terminie wcześniejszym niż określony w programie tych studiów oraz uzyskał wyróżniającą ocenę rozprawy doktorskiej, za okres pozostały do terminu ukończenia studiów doktoranckich określonego w programie tych studiów, wypłaca się środki finansowe w wysokości stanowiącej iloczyn kwoty otrzymywanego miesięcznie stypendium doktoranckiego oraz liczby miesięcy, o które został skrócony okres odbywania studiów doktoranckich, nie dłuższy jednak niż sześć miesięcy. Powyższy przepis pozwala na zasadzie wyjątku wypłatę doktorantowi stypendium przyznanego przed obroną pracy doktorskiej, jeżeli doktorant ukończył studia doktoranckie w terminie krótszym, niż określony w programie tych studiów i uzyskał wyróżniającą ocenę rozprawy doktorskiej, przy czym wypłata tego stypendium następuje za okres pozostały do końca studiów doktoranckich, ale nie dłużej niż 6 miesięcy. Osobie, która ukończyła studia doktoranckie, nie przysługuje prawo domagania się przyznania stypendium i to nawet wówczas, gdyby studia doktoranckie taka osoba ukończyła w terminie krótszym, niż określony w programie takich studiów. Osoba ubiegająca się o stypendium ministra musi więc posiadać status doktoranta w chwili przyznawania tego stypendium przez organ. Podobne stanowisko zajął NSA w wyroku z 16 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 2769/22, w którym stwierdził, że fakt, iż nastąpiła istotna zmiana stanu faktycznego sprawy tj. utrata statusu doktoranta przez stronę postępowania (już po wszczęciu postępowania sądowoadministracyjnego), będzie miał istotny wpływ na rozstrzygnięcie, które zapadnie przed organem w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, gdyż stypendium doktoranckie może otrzymać wyłącznie osoba będąca doktorantem w chwili rozpatrywania wniosku o jego przyznanie. Zgodnie z zasadą aktualności organ orzeka na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydania decyzji. Niewątpliwie przyznanie doktorantowi stypendium jest formą docenienia jego szczególnych, wybitnych osiągnięć dokonanych w okresie studiów doktoranckich w stosunku do innych doktorantów. Ma ono również pomóc doktorantowi w jego rozwoju, nauce, badaniach, poszerzyć możliwości w tym zakresie w celu osiągnięcia stopnia doktora. Nie można zatem utożsamiać stypendium ze swoistą nagrodą za wybitne osiągnięcia doktoranta, lecz należy ją rozpatrywać łącznie z celem (pomoc materialna dla doktoranta) i funkcją jaką realizuje stypendium (por. wyrok NSA z 1 lutego 2024 r., sygn. akt III OSK 3517/21). W niniejszej sprawie, poza sporem jest okoliczność uzyskania przez skarżącą stopnia doktora nauk społecznych w dyscyplinie nauki prawne w dniu 12 grudnia 2023 r., a zatem nie ulega wątpliwości, że na dzień rozstrzygnięcia skarżąca nie była już doktorantem. Stąd też organ nie naruszył art. 105 § 1 k.p.a. albowiem sprawa, na skutek zmiany okoliczności faktycznych, stała się bezprzedmiotowa z uwagi na brak możliwości przyznania stypendium doktoranckiego osobie, która uzyskała już stopień doktora. W ocenie Sądu organ nie naruszył również art. 153 p.p.s.a. zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie oceną prawną oznacza brak możliwości formułowania przez organ innego stanowiska, które pozostawałoby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. m.in. wyrok NSA z 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt I OSK 638/23). Taką okolicznością (istotną zmianą stanu fatycznego) w niniejszej sprawie było uzyskanie przez skarżącą stopnia doktora nauk prawnych, co z kolei spowodowało, że dalsze prowadzenie postępowania w sprawie przyznania jej stypendium doktoranckiego stało się bezprzedmiotowe. Zdaniem Sądu organ nie naruszył przepisów postępowania, w tym wskazanych w skardze art. 7, art. 9, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 oraz 89 k.p.a. Po ustaleniu, że skarżąca nie jest już doktorantem jedyną czynnością, do jakiej był uprawniony organ, było umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Rozstrzygnięcie to ma charakter wyłącznie procesowy, a zatem nie było potrzeby prowadzenia postępowania dowodowego, poza ustaleniem, że wobec ukończenia przez skarżącą studiów doktoranckich i uzyskania stopnia doktora brak jest podstawy faktycznej do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania jej stypendium na podstawie art. 200 ust. 1 p.s.w. Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Odnosząc się do wniosku organu zawartego w odpowiedzi na skargę o zasądzenie na jego rzecz od strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania Sąd zwraca uwagę, że p.p.s.a nie przewiduje możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz organu, nawet w przypadku nieuwzględnienia skargi. Zgodnie natomiast z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z tych względów wniosek organu o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania nie mógł zostać uwzględniony.