VII SA/Wa 2454/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), , , Przewodniczący: Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2017 r. odmawiającego Z. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Wojewody [....] z dnia [....] września 2016 r. nr [....] w przedmiocie wniesienia sprzeciwu do zgłoszenia zamiaru budowy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu – Z. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [....] października 2017 r. i wyjaśnień skarżącego wynika, że skarżący posiada mieszkanie o powierzchni 63,5 m2 (wartość 470.000 zł) oraz nieruchomość rolną (1500 m2), wykorzystywaną na uprawę warzyw i owoców na potrzeby rodziny. We wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostają żona oraz dwie córki, które uczą się w liceum. Żona skarżącego nie pracuje. Skarżący oświadczył, że obecnie utrzymuje się z rodziną z emerytury w kwocie 3570 zł netto miesięcznie, z której przez okres 6 miesięcy z uwagi na zajęcie komornicze potrącana będzie kwota 1100 zł. W piśmie z [....] października 2017 r. wskazał, że "jest również kolejne zajęcie komornicze na kwotę 8756 zł, które jest w kolejce do zajęcia świadczeń ZUS i nie może być realizowane do czasu zaspokojenia pierwszego zajęcia". Skarżący wskazał w formularzu, że nie posiada oszczędności. Do wydatków zaliczył: czynsz w wysokości 750 zł, wydatki na leki 250 zł, wydatki szkolne 300-400 zł, wydatki związane z uprawą działki 100 zł. Oświadczył, że na wyżywienie pozostaje 850 zł. W piśmie z 10 października 2017 r. skarżący podał, że: "musimy pożyczyć min. 1800 zł każdego miesiąca. Nie wiadomo czy będziemy w stanie zwrócić pożyczki jeżeli nie to będą kolejne zajęcia komornicze w 2018 roku". W ocenie referendarza sądowego, na podstawie informacji udzielonych przez skarżącego nie można w sposób jednoznaczny i rzetelny ocenić jego sytuacji finansowej. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez skarżącego nie można bowiem pominąć okoliczności, że, jak wynika z akt sprawy skarżący zgłosił zamiar budowy domu jednorodzinnego, dwukondygnacyjnego, o znacznej powierzchni - powierzchnia użytkowa wynosi 194,86 m2, powierzchnia całkowita 257,61 m2. Nie może budzić wątpliwości, że realizacja takiej inwestycji wymaga posiadania znacznych środków finansowych. Wyjaśnień skarżącego odnośnie źródeł jej finansowania, składanych w toku postępowania, nie sposób natomiast uznać za przekonujące. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 30 grudnia 2016 r. skarżący wskazał na zamiar sfinansowania budowy domu ze sprzedaży posiadanego mieszkania dalszej rodzinie, w ten sposób, że rodzina ta przekaże skarżącemu pieniądze na budowę i pozwoli mieszkać w tym mieszkaniu przez okres budowy, tj. około 2 lata. Z kolei składając wniosek aktualnie rozpoznawany, w którym skarżący podał, że z uwagi na zajęcia komornicze obecnie utrzymuje się z rodziną z kwoty 2494 zł i zmuszony jest pożyczać "min. 1800 zł każdego miesiąca", skarżący oświadczył, że budowa będzie realizowana z kredytu hipotecznego. W ocenie referendarza sądowego wyjaśnienia dotyczące finansowania budowy, zarówno przedstawione w sprzeciwie od postanowienia z 30 grudnia 2016 r., jak i w formularzu z dnia [...] października 2017 r., trudno uznać za wiarygodne w świetle zasad doświadczenia życiowego. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że zarówno we wniosku złożonym w dniu [....] listopada 2016 r,, rozpoznanym postanowieniem z 30 grudnia 2016 r., jak i w formularzu z [...] października 2017 r., skarżący oświadczył, że posiadana nieruchomość rolna (o powierzchni 0,3 ha wg oświadczenia z poprzedniego wniosku, 1500 m2 wg aktualnego wniosku) wykorzystywana jest na uprawę warzyw i owoców jedynie na potrzeby rodziny. Przeczy temu natomiast oświadczenie, jakie skarżący złożył w piśmie z dnia 10 października 2017 r., w którym wskazał: "rodzina utrzymuje się wyłącznie z świadczenia ZUS i wytworzonych własną pracą warzyw i owoców na działce rolnej. Koszt uprawy działki wynajęcie usług orki, kultywatorowania zakupu nasion środków ochrony, nawozów to około 1100 zł plus własna praca żony i moja w sezonie od wiosny do zimy. W tym roku nakłady przerosły znacznie zyski (...)". Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych i wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Informacje przedstawione przez skarżącego budzą wątpliwości i nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy, nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej skarżącego i jego możliwości płatniczych. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 17 listopada 2017 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Podniósł, że nie jest zasadne analizowanie z jakiego źródła skarżący uzyska środki finansowe na budowę domu jednorodzinnego, czy ze sprzedaży mieszkania, czy z kredytu hipotecznego w banku. W ocenie skarżącego bez znaczenia są wątpliwości dotyczące wielkości działki rolnej, pierwotnie o powierzchni wpisanej 0,3 ha, a następnie sprostowanej do 0,15 ha. Skarżący podał, że działka rolna, na której ma być budowany dom jest uprawiana rolniczo i jest niepodzielna. Skarżący zastanawia się, czy starszy referendarz sądowy zasugerował, że powinien sprzedać 10 lub 20 m2 ziemi na potrzeby opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) – zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwiema córkami. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącego w wysokości 3570 zł netto, a z uwagi na zajęcie komornicze potrącana jest kwota 1100 zł miesięcznie. Posiadany majątek obejmuje mieszkanie o pow. 63,50 m2 oraz działkę o pow. 0,15 ha, wykorzystywaną na uprawę warzyw i owoców na potrzeby rodziny. W ocenie Sądu, z przedstawionego przez skarżącego opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać należy, że skarżący decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżący sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy. Wskazać należy, że majątek nieruchomy skarżącego może być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli stronie brakuje pieniędzy na koszty postępowania sądowego. Ponadto, spłata zajęć komorniczych, zobowiązań, kredytów, czy pożyczek nie może być okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musiała liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14). Wobec powyższego, Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.