VII SA/Wa 2462/22

WyrokWSA w Warszawie2022-12-28

Skład orzekający: Michał Podsiadło

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy prawidłowo uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, stosując art. 138 § 2 k.p.a., w sytuacji gdy organ pierwszej instancji dokonał ustaleń co do interesu prawnego strony, a organ odwoławczy zarzucił mu brak takich ustaleń?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ odwoławczy naruszył art. 138 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy błędnie ocenił, że organ pierwszej instancji nie dokonał żadnych ustaleń w zakresie interesu prawnego skarżącej, podczas gdy organ pierwszej instancji sformułował takie stanowisko. Organ odwoławczy powinien samodzielnie zweryfikować legitymację strony, a nie przerzucać tego obowiązku na organ pierwszej instancji, co narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła sprzeciwu A.M. od decyzji Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ), która uchyliła decyzję Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (WIOŚ) nakazującą usunięcie nieprawidłowości w gospodarstwie rolnym i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. WIOŚ pierwotnie nakazał usunięcie kiszonek z kukurydzy. A.M. wniosła o wznowienie postępowania, twierdząc, że nie brała udziału w pierwotnym postępowaniu, mimo że działki sąsiadują z jej nieruchomością i kiszonki stanowią zagrożenie. WIOŚ wznowił postępowanie, ale odmówił uchylenia pierwotnej decyzji, uznając, że skarżąca powinna być stroną, ale jej udział nie zmieniłby rozstrzygnięcia. GIOŚ uchylił decyzję WIOŚ, zarzucając mu brak ustaleń co do interesu prawnego skarżącej. Sąd administracyjny uchylił decyzję GIOŚ, uznając naruszenie art. 138 § 2 k.p.a.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 12 września 2022 r. i zasądził od GIOŚ na rzecz A.M. kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Michał Podsiadło (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 grudnia 2022 r. sprawy ze sprzeciwu A.M. od decyzji Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 12 września 2022 r. znak: DI-KKW.401.75.2022.jc w przedmiocie ustalenia terminu usunięcia nieprawidłowości w gospodarstwie rolnym I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz A.M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Zaskarżoną decyzją z 12 września 2022 r. znak: DI-KKW.401.75.2022.jc Główny Inspektor Ochrony Środowiska uchylił w całości decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] czerwca 2022 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia terminu usunięcia nieprawidłowości w gospodarstwie rolnym i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. 2. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach. 2.1. Decyzją z [...] stycznia 2022 r. znak: [...] , [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (dalej: WIOŚ lub organ I instancji) nakazał P L usunięcie nieprawidłowości stwierdzonych podczas kontroli przeprowadzonej przez ten organ, polegające na przechowywaniu kiszonek z kukurydzy w dwóch pryzmach, utworzonych bezpośrednio na gruncie na działkach o numerach ewid. [...] i [...] w obrębie [...]. Decyzja ta stała się ostateczna 28 stycznia 2022 r. 2.2. Pismem z 4 marca 2022 r. A M (dalej: skarżąca) wystąpiła do WIOŚ o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wydaniem ww. decyzji, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 oraz art. 148 § 1 i 2 i art. 57 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.; dalej: k.p.a.). Skarżąca podniosła, że nie została jej doręczona decyzja w sprawie, w której 19 października 2021 r. złożyła wniosek, w związku z czym skierowała do WIOŚ ponaglenie, w odpowiedzi na które poinformowano skarżącą o wydaniu spornej decyzji z [...] stycznia 2022 r. W piśmie tym stwierdzono, że skarżąca powinna być stroną postępowania, albowiem działki o numerach ewid. [...] i [...] w obrębie [...] są położone w jej bezpośrednim sąsiedztwie, a składowane przez P L kiszonki stanowią zagrożenie dla drzew rosnących na jej nieruchomości. Skarżąca wskazała, że fakt wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu nie pozbawia jej przymiotu strony tego postępowania oraz podniosła, że jej wniosek z 19 października 2021 r. powinien zostać rozpoznany w trybie art. 104 § 1 lub art. 61a § 1 k.p.a. 2.2.1. Postanowieniem z [...] marca 2022 r. organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie wydania decyzji ustalającej termin usunięcia nieprawidłowości w gospodarstwie rolnym P L. 2.3. [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska decyzją z [...] czerwca 2022 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 151 § 1 w zw. z art. 146 § 2 i art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.: stwierdził, że objęta wznowieniem postępowania sporna decyzja z 12 stycznia 2022 r. została wydana z naruszeniem prawa i odmówił uchylenia tej decyzji z uwagi na fakt, że w wyniku wznowionego postępowania zapadłaby wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. 2.3.1. W uzasadnieniu swojej decyzji, organ I instancji stwierdził, że skarżąca powinna być uznana za stronę w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją ostateczną z [...] stycznia 2022 r. znak: [...] Zdaniem WIOŚ, "okolicznością przemawiającą za takim rozstrzygnięciem jest fakt, iż nieruchomość może znajdować się w obszarze oddziaływania gospodarstwa P L". 2.3.2. Następnie wskazano, że uznanie skarżącej za stronę postępowania i wzięcie pod uwagę przedstawionej przez nią argumentacji przez WIOŚ nie może skutkować wydaniem innego rozstrzygnięcia niż zawarte w ww. decyzji z [...] stycznia 2022 r. Organ przytoczył treść mającego zastosowanie w sprawie art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2625, ze zm.) i wyjaśnił, że jedynym prawidłowym rozstrzygnięciem w sprawie jest nakazanie usunięcia nieprawidłowości w wyznaczonym terminie. WIOŚ dodał, że ustawa nie określa minimalnego ani maksymalnego terminu na wykonanie tego nakazu oraz wyjaśnił motywy, którymi kierowano się przy ustaleniu terminu na 1 listopada 2022 r. Na tej podstawie WIOŚ podniósł, że nawet gdyby skarżąca uczestniczyła w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] stycznia 2022 r. to wydana zostałaby decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji pierwotnej, albowiem nie posiadała ona wad materialnych. 2.4. W odwołaniu od tej decyzji, skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 109 ust. 1 i 2 Prawa wodnego oraz art. 146 § 2 k.p.a. oraz wniosła o uchylenie tej decyzji i nakazanie P L natychmiastowego usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. W kolejnych pismach procesowych skarżąca rozszerzyła zarzuty. 2.5. Zaskarżoną decyzją z 12 września 2022 r. znak: DI-KKW.401.75.2022.jc Główny Inspektor Ochrony Środowiska (dalej: GIOŚ, organ odwoławczy) uchylił w całości decyzję organu I instancji z [...] czerwca 2022 r. znak: [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. 2.5.1. W ocenie organu odwoławczego, w reakcji na wniosek o wznowienie postępowania wniesiony przez skarżącą, WIOŚ prawidłowo dokonał oceny formalnoprawnej tego wniosku, w tym w zakresie dochowania terminu na jego wniesienie i wydał postanowienie o wznowieniu postępowania. Niemniej jednak w ocenie GIOŚ, skarżąca nie wykazała interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., co zobowiązywało organ I instancji do ustalenia z urzędu w toku wznowionego postępowania, jaki interes prawny posiada skarżąca w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z 12 stycznia 2022 r. Zdaniem organu odwoławczego, WIOŚ nie dokonał w tym zakresie żadnych ustaleń, uznając jednak skarżącą za stronę postępowania. 2.5.2. GIOŚ wskazał, że rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji będzie zobowiązany wyczerpująco ustalić, czy skarżąca posiada interes prawny w sprawie i na tej podstawie wydać stosowną decyzję. Dodano, że jeżeli wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu objętym wznowieniem, to organ I instancji winien wydać decyzję w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. i odmówić uchylenia decyzji ostatecznej. 2.5.3. Postanowieniem z [...] października 2022 r. po rozpoznaniu podania skarżącej z 29 września 2022 r., GIOŚ odmówił uzupełnienia zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że prawo do wniesienia żądania uzupełnienia decyzji przysługuje stronie, a stroną tego postępowania jest P L, natomiast wątpliwość co do tego, czy stroną jest również skarżąca jest aktualnie przedmiotem postępowania toczącego się przed WIOŚ. 3. A M skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismo z 30 października 2022 r. oznaczone jako "skarga" (wskazując w jej treści, że pismo to można potraktować również jako "sprzeciw"), zarzucając GIOŚ: 1) rażące naruszenie art. 109 ust. 2 w zw. z art. 109 ust. 1 pkt 1, art. 108 ust. 1, art. 104a ust. 2, art. 106 ust. 4, art. 102 ust. 2 Prawa wodnego i ust. 1.4 pkt 9 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lutego 2020 r. w sprawie przyjęcia "Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu" (Dz. U. poz. 243), 2) rażące naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 138 § 2, jak również art. 139 i art. 15 k.p.a., 3) naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 § 1 k.p.a., art. 37 § 1, 3, 5, 6 i 8 w zw. z art. 36, art. 35 § 1 i 3, art. 38 i art. 12 k.p.a., art. 77 § 1 oraz art. 80, jak również art. 107 § 1 pkt 4 i 9, § 2 i 3 k.p.a. oraz art. 130 § 3 w zw. z art. 130 § 1 i 2 k.p.a., art. 142 k.p.a., a ponadto art. 237 § 1 w zw. z art. 227 i art. 238 k.p.a. oraz art. 111 § 2 w zw. z art. 111 § 1b i art. 28 k.p.a. Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej uchylenie, a ponadto o uchylenie pkt 2 decyzji organu I instancji z 3 czerwca 2022 r. i zobowiązanie organu do wydania decyzji zgodnie z żądaniem skarżącej zawartym w odwołaniu. 4. W odpowiedzi na sprzeciw, Główny Inspektor Ochrony Środowiska wniósł o jego oddalenie. W piśmie z 17 grudnia 2022 r. skarżąca zawarła swoją replikę na odpowiedź organu na sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: 5. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zgodnie zaś z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Z art. 151a § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. 5.1. W związku z tym, że pismo skarżącej wszczynające sądową kontrolę zaskarżonej decyzji oznaczono jako "skargę", Sąd w pierwszej kolejności wyjaśnia, że rozpoznał je jako sprzeciw w rozumieniu art. 64a p.p.s.a. Pomimo tego, że w treści zaskarżonej decyzji jako jej podstawę prawną wskazano art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., nie ma bowiem wątpliwości, że decyzja ta została wydana w warunkach art. 138 § 2 k.p.a., skoro zawarte w niej rozstrzygnięcie uchyla decyzję organu I instancji w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Jak już wyżej wyjaśniono, od takiej decyzji skarga nie przysługuje, a sprzeciw jest jedynym środkiem umożliwiającym przeprowadzenie sądowej kontroli legalności takiej decyzji. Przyjęta przez Sąd kwalifikacja pisma skarżącej z 30 października 2022 r. umożliwia zatem dokonanie kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem i przez to gwarantuje skarżącej prawo do sądu. 5.2. Kontrola sądowa przeprowadzona w oparciu o wskazane wyżej kryteria wykazała, że zaskarżona sprzeciwem decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów skarżącej, albowiem ich rozpoznanie wykracza poza granice rozpoznania sprawy na skutek sprzeciwu od decyzji. 6. Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W myśl art. 138 § 2a k.p.a., jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów. Stosownie zaś do art. 138 § 2b k.p.a., przepisu § 2 nie stosuje się w przypadkach, o których mowa w art. 136 § 2 lub 3 k.p.a. organ odwoławczy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy wydaje decyzję, o której mowa w § 1 albo 4. 6.1. W orzecznictwie podkreśla się, że "przesłanki określone w art. 138 § 2 k.p.a. nie mogą być rozpatrywane samoistnie, lecz ich treść winna być interpretowana łącznie z przepisem art. 136 k.p.a., określającym granice postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym, w których mieści się przeprowadzenie dowodu lub kilku dowodów. W sytuacji zatem, gdy przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania na podstawie art. 136 k.p.a. umożliwiłoby prawidłowe załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym, bądź też nie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, podjęcie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uznać należy za równoznaczne z naruszeniem tego przepisu" (wyrok NSA z 19 września 2017 r. sygn. akt I OSK 517/17, LEX nr 2424889). Zatem zgodnie z art. 136 § 1 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Natomiast w myśl art. 136 § 2 k.p.a. jeżeli decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, na zgodny wniosek wszystkich stron zawarty w odwołaniu, organ odwoławczy przeprowadza postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli przyczyni się to do przyspieszenia postępowania, organ odwoławczy może zlecić przeprowadzenie określonych czynności postępowania wyjaśniającego organowi, który wydał decyzję. 6.2. Z przytoczonych przepisów wynika zatem, że decyzja kasacyjna może zostać wydana "w szczególności wówczas, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w całości lub prowadził postępowanie wyjaśniające, lecz nie ustalił istotnej części okoliczności faktycznych sprawy (a z uwagi na zasadę dwuinstancyjności nie jest możliwe uzupełnienie postępowania dowodowego w oparciu o art. 136)" (zob. A. Golęba [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2019, art. 138). Analiza art. 138 § 2 w związku z art. 136 k.p.a. prowadzi zatem do wniosku, że możliwość wydania decyzji kasacyjnej występuje w sytuacji, w której rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy byłoby nie do pogodzenia z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (zob. wyrok NSA z 3 marca 2020 r. sygn. akt II GSK 3928/17, LEX nr 3038246). Toteż jeżeli zakres koniecznego uzupełnienia postępowania dowodowego wskazuje, że organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające odnośnie kwestii mogących mieć bezpośredni wpływ na treść decyzji, przyjęcie koncepcji, że organ odwoławczy jest władny wydać decyzję rozstrzygającą sprawę co do jej istoty prowadziłoby do sytuacji, w której sprawa de facto byłaby rozstrzygana w jednej instancji, co pozbawiałoby stronę prawa do dwukrotnego rozpoznania sprawy i mogłoby być zwalczane wyłącznie w postępowaniu sądowoadministracyjnym (zob. wyrok NSA z 3 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2456/16, LEX nr 2299924). 7. Rozpoznając sprzeciw strony skarżącej, Sąd wziął pod uwagę, że zaskarżona decyzja zawierała nieprawidłową podstawę prawną (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), jednak naruszenie to nie ma wpływu na wynik sprawy, skoro GIOŚ mógł wydać zaskarżone decyzję mając do tego podstawę w innym przepisie tej samej ustawy, tj. w art. 138 § 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 28.10.2020 r. sygn. akt II OSK 1651/20, LEX nr 3090323). 7.1. Zaskarżona decyzja została wydana w toku postępowania administracyjnego wznowionego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Z art. 147 k.p.a. wynika, że wznowienie postępowania z tej przyczyny może nastąpić wyłącznie na żądanie strony. W reakcji na to żądanie, właściwy organ może wydać postanowienie o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., w szczególności gdy z treści wniosku o wznowienie postępowania w sposób oczywisty i niebudzący żadnych wątpliwości wynika, że wnioskodawca nie ma przymiotu strony postępowania wznowieniowego (zob. wyrok NSA z 7.04.2022 r. sygn. akt II OSK 1015/19, LEX nr 3349283). Natomiast jeśli istnieją wątpliwości, co do legitymacji podmiotu składającego wniosek o wznowienie postępowania, gdy zachodzi potrzeba badania tej legitymacji na gruncie akt sprawy, to wydanie decyzji powinno być poprzedzone postanowieniem, o jakim mowa w art. 149 § 1 k.p.a., a to z uwagi na konieczność przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania, co do przyczyn wznowienia, a więc realizacji dyspozycji art. 149 § 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 28.10.2020 r. sygn. akt II OSK 1196/20, LEX nr 3098255). 7.2. W toku postępowania, w którym wydano zaskarżoną decyzję, WIOŚ wydał postanowienie o wznowieniu postępowania, a następnie wydał decyzję w trybie art. 146 § 2 w zw. z art. 151 § 2 k.p.a. Organ I instancji uznał zatem, że w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej, wobec czego stwierdził wydanie spornej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazał okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. W tym miejscu należy podnieść, że w ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji GIOŚ wadliwie ocenił, że organ I instancji nie dokonał żadnych ustaleń w zakresie tego, czy skarżąca posiada interes prawny w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji ustalającej termin usunięcia nieprawidłowości w gospodarstwie rolnym P L. Z taką oceną nie sposób się zgodzić, skoro w uzasadnieniu decyzji z [...] czerwca 2022 r. WIOŚ wskazał, że okolicznością przemawiającą za uznaniem skarżącej za stronę tego postępowania jest fakt, iż nieruchomość (skarżącej) może znajdować się w obszarze oddziaływania gospodarstwa P L. Organ odwoławczy nie miał zatem racji twierdząc, że WIOŚ nie dokonał w tym zakresie żadnych ustaleń, skoro sformułował tego rodzaju ocenę w motywach swojego rozstrzygnięcia. 7.3. Zgodnie z art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa materialnego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu – strony postępowania (por. wyrok NSA z 13 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 678/17, LEX nr 2641434). 7.4. Zgodnie z art. 15 k.p.a. stanowi, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada dwuinstancyjności sprowadza się do tego, że po wniesieniu środka zaskarżenia dana sprawa jest ponownie, merytorycznie, rozpatrywana przez organ drugiej instancji. Pamiętać przy tym należy, że na każdym etapie postępowania, a więc także w postępowaniu odwoławczym, organ administracji jest obowiązany badać legitymację podmiotu występującego o wszczęcie postępowania, tj. czy może on być stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego, znajdujących zastosowanie w danej sprawie (por. wyroki NSA z 17 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1471/13, LEX nr 1675970 oraz z 4 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 226/15, LEX nr 2170774). Należy wyjaśnić, że jeżeli organ odwoławczy nie podziela oceny organu I instancji co do uznania wnioskodawcy za stronę postępowania zwyczajnego, lub też jeśli uważa, że okoliczność ta nie została dostatecznie wyjaśniona, to może w trybie art. 50 k.p.a. wezwać podmiot wnioskujący o wznowienie postępowania do złożenia wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie. Działanie takie mieści się bowiem – w ocenie Sądu – w granicach uzupełniającego postępowania dowodowego, które organ odwoławczy może przeprowadzić w warunkach art. 136 § 1 k.p.a. Zatem obowiązujące przepisy nie uniemożliwiały organowi odwoławczemu dokonania samodzielnej weryfikacji, czy skarżąca powinna była zostać uznana za stronę postępowania zakończonego wydaniem przez WIOŚ decyzji z 12 stycznia 2022 r. Przerzucenie tego obowiązku na organ I instancji nie było uzasadnione w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, tym bardziej, że organ I instancji sformułował swoje stanowisko co do posiadania przez skarżącą przymiotu strony ww. postępowania. Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja została wydana na skutek niewłaściwego zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. 7.5. Rozpoznając ponownie sprawę na skutek odwołania skarżącej, GIOŚ dokona zatem oceny, czy skarżącej przysługiwał przymiot strony w postępowaniu zakończonym sporną decyzją WIOŚ. W tym celu organ odwoławczy będzie mógł w szczególności wezwać skarżącą do złożenia stosownych wyjaśnień. Dopiero po zbadaniu przez organ odwoławczy tej okoliczności, uzasadnione będzie rozważenie wydania jednej z decyzji przewidzianych w art. 138 k.p.a. Należy w tym miejscu dodatkowo wyjaśnić, że zakaz reformationis in peius przewidziany w art. 139 k.p.a. nie stanowi przeszkody przed ustalaniem kręgu stron i nawet w przypadku, gdy organ odwoławczy dokonawszy ponownej oceny prawidłowości ustalenia stron przez organ pierwszej instancji stwierdziłby, że krąg stron jest odmienny od przyjętego przez organ niższej instancji, to obowiązkiem organu jest każdorazowo prawidłowo ustalić krąg stron (por. wyrok NSA z 20.09.2017 r. sygn. akt II OSK 70/16, LEX nr 2411923). Ponadto, w przypadku, gdy organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie wznowienia, mimo braku dopuszczalności wznowienia, organ odwoławczy może na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylić decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie przed tym organem (zob. wyrok NSA z 24.05.2017 r. sygn. akt II OSK 2306/15, LEX nr 2347171). 8. W związku ze stwierdzeniem, że wydając zaskarżoną decyzję, organ odwoławczy naruszył art. 138 § 2 k.p.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. Z tych przyczyn, Sąd orzekł, jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło