VII SA/Wa 2489/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia "T." z siedzibą w T. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) sierpnia 2012 r. znak (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić Stowarzyszeniu "T." z siedzibą w T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 13 listopada 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął formularz, w którym Stowarzyszenie "T." z siedzibą w T. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie nie posiada własnych środków finansowych oraz żadnego majątku. Z tego względu, jak wskazało nie może zaciągnąć kredytu w banku. Dodało, że po uchwaleniu w dniu 27 października 2012 r. przez Walne Zebranie Stowarzyszenia składki w wysokości 5 zł rocznie, rozpoczęło zbieranie składek członkowskich. Na dzień składania wniosku stowarzyszenie liczyło 26 członków, którzy pracują społecznie i za swoją pracę nie pobierają wynagrodzenia. Wskazało, że posiada rachunek bankowy, którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił zero. Również w sprawie sygn. akt VII SA/Wa VII SA/Wa 2163/12 Stowarzyszenie wystąpiło z wnioskiem o przyznanie pomocy prawnej. Ze względu na niewystarczające dane do rozpoznania wniosku zarządzeniem z dnia 17 października 2012 r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie ilu członków liczy oraz skąd posiada środki finansowe na prowadzenie działalności statutowej. Zapytano Stowarzyszenie także jakie ponosi miesięczne koszty związane z prowadzoną działalnością statutową i co się na te koszty składa (należało je wyszczególnić i udokumentować wydatki). Wezwano Stowarzyszenie do oświadczenia, czy prowadzi działalność gospodarczą, jeśli tak, należało wskazać jej rodzaj oraz dochód jaki z niej uzyskuje oraz czy otrzymuje darowizny (pieniężne lub rzeczowe), spadki, zapisy, należało wskazać rodzaj oraz wysokość lub wartość otrzymanego świadczenia. Zapytano Stowarzyszenie także, czy otrzymuje dotacje ze środków publicznych i prywatnych, jeśli tak, należało wskazać rodzaj oraz wysokość lub wartość otrzymanego świadczenia. Ponadto wezwano Stowarzyszenie do oświadczenia, czy podejmuje finansowaną współpracę z administracją publiczną i biznesem, jeśli tak, należało wskazać uzyskiwany dochód oraz czy Stowarzyszenie korzysta i otrzymuje sponsoring, jeśli tak, należało wskazać od kogo, w jakim zakresie i w jakiej formie. Ponadto wezwano Stowarzyszenie do nadesłania rocznego sprawozdania finansowego za 2011 r. oraz wyciągów z konta bankowego za trzy ostatnie miesiące. Z nadesłanych w dniu 30 października 2012 r. wyjaśnień do sprawy sygn. akt VII SA/Wa 2163/12 wynika, że na dzień 28 października 2012 r. Stowarzyszenie liczy 25 członków, a swoją działalność statutową finansuje poprzez społeczną pracę członków. Oświadczyło, że w związku z tym nie ponosi żadnych kosztów związanych z prowadzoną działalnością. Stowarzyszenie dodało, że w ramach społecznej pracy na rzecz Stowarzyszenia jego członkowie przygotowują oraz wysyłają pisma do organów administracji publicznej oraz sądów administracyjnych. Poinformowało, że Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia w dniu 27 października 2012 r. uchwaliło wysokość składki członkowskiej w wysokości 5 złotych rocznie. Stowarzyszenie oznajmiło, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje darowizn, spadków i zapisów, nie otrzymuje dotacji ze środków publicznych i prywatnych, nie podejmuje współpracy z administracją publiczną i biznesem, nie korzysta ze sponsoringu. Stowarzyszenie nadesłało potwierdzone za zgodność z oryginałem roczne sprawozdanie finansowe za 2011 r. oraz wyciąg z konta bankowego za ostatnie 3 miesiące. Z nadesłanego sprawozdania z działalności Stowarzyszenia z dnia 8 marca 2012 r. wynika, iż nie prowadzi ono działalności gospodarczej. Z rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2011 r. wynika, że Stowarzyszenie nie uzyskało żadnych przychodów z działalności statutowej oraz z działalności odpłatnej, w tym z darowizn. Z przedstawionego bilansu na dzień 31 grudnia 2011 r. zarówno aktywa jak i pasywa Stowarzyszenia są zerowe. Z nadesłanych informacji bankowych dotyczących posiadanych środków na rachunku bankowym wynika, że Stowarzyszenie nie posiada żadnych dostępnych środków finansowych na koncie. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2012 r. referendarz sądowy, po rozpoznaniu złożonego wniosku o prawo pomocy w oparciu o nadesłany do niniejszej sprawy formularz oraz wyjaśnienia złożone w sprawie sygn. akt VII SA/Wa 2163/12, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia Stowarzyszenie wniosło sprzeciw. W sprzeciwie wywodzono, że opisując zakres prowadzonej działalności i sposoby jej finansowania kierowało się zapisami art. 246 § 2 pkt 2 ppsa przewidującym możliwość przyznania prawa pomocy podmiotom i osobom fizycznym, które wykażą, ze nie mają dostatecznie dużych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto Sąd wzywając Stowarzyszenie do złożenia dodatkowych wyjaśnień nie poprosił Stowarzyszenia o wykazanie, że podjęło ono wszelkie kroki aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Stowarzyszenie podkreśliło, że jego działalność opiera się na pracy społecznej jego członków. Zadania wykonywane przez członków Stowarzyszenia polegają na utrzymaniu, aktualizowaniu konkretnych stron internetowych, efektem pracy są prezentacje i opracowania zamieszczane na stronach internetowych, liczne artykuły prasowe, wypowiedzi na forum publicznym. W opinii Stowarzyszenia najlepszym sposobem realizacji jego zadań jest działalność realizowana w dotychczasowej formie, gdzie czas i zaangażowanie członków poświęcane jest na działania interwencyjne i edukacyjne, a nie na pozyskiwanie środków. Stowarzyszenie podkreśliło, że działalność jego członków również wymaga nakładów finansowych, do których zaliczają się koszty rozmów telefonicznych, utrzymania stron internetowych, kopiowania i skanowania dokumentacji, wysyłania korespondencji. Koszty te są pokrywane przez członków stowarzyszenia w ramach swojej pracy społecznej. Stowarzyszenie podkreśliło, że wystąpiło o pomoc prawną aby móc się skupić na działalności merytorycznej, statutowej. Zdaniem Stowarzyszenia uzyskując 100 zł pomocy od państwa samorząd może zaoszczędzić kilkaset milionów złotych – pod warunkiem, że państwo pozwoli mu doskonalić swoją wiedzę, umiejętności, poświęcać czas na działalność statutową. Jednocześnie pozyskanie od Stowarzyszenia 100 zł nie naprawi sytuacji państwa, natomiast odmowa prawa pomocy w tak symbolicznej dla państwa wysokości spowoduje istotną przeszkodę w działalności Stowarzyszenia na rzecz realizacji celów statutowych w takiej formie jaką Stowarzyszenie uważa za najbardziej skuteczną. Ponadto Stowarzyszenie podkreśliło, że jest obiektem nagonek ze strony władz miasta T. Stowarzyszenie wskazało, że w tym roku debiutuje w sądzie administracyjnym, więc porusza się na nowym nieznanym gruncie oraz że w tym roku poniosło koszty skargi na przewlekłość postępowania GDOŚ w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 16 listopada 2012 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa Sąd przyznaje prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym - gdy osoba ta lub jednostka organizacyjna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś niewypełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że stowarzyszenia podobnie, jak wiele innych organizacji określając cele i formy działania powinny zatem przewidywać środki z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Wskazać należy, iż celami statutowymi Stowarzyszenia "T." z siedzibą w T. jest działalność oświatowa prowadzona wśród lokalnej społeczności oraz władz samorządowych, informowanie o dyrektywach Parlamentu Europejskiego w dziedzinie ochrony środowiska, informowanie o zasadach, obowiązkach i formach postępowań określonych w przepisach ustawy – Prawo ochrony środowiska, oddziaływanie na społeczność lokalną oraz administrację publiczną ukierunkowane na poszanowanie środowiska naturalnego. Aby móc realizować określone w statucie i przyjęte przez siebie cele Stowarzyszenie zasadnym byłoby zapewnienie środków finansowych na ich realizację. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie wskazało żadnych środków z jakich zamierza finansować działalność statutową oświadczając jedynie, iż członkowie zarządu pracują społecznie, a za swoją pracę nie pobierają wynagrodzenia. Stowarzyszenie oznajmiło, że nie posiada własnych środków finansowych oraz żadnego majątku. Wskazać należy, iż stosownie do treści art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2 tej ustawy). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Ze statutu Stowarzyszenia "T." wynika, że jego majątek powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dotacji i ofiarności publicznej. W nadesłanym formularzu Stowarzyszenie oświadczyło, że dopiero w dniu 27 października 2012 r., a więc ponad dwa lata od powstanie, Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia uchwaliło składki członkowskie w wysokości 5 złotych rocznie. Tym samym praktycznie do czasu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie nie zapewniło sobie żadnego stałego źródła dochodu, przez co swoją działalność statutową realizowało poprzez społeczną pracę swoich członków. Niepodejmowanie przez Stowarzyszenie kroków zmierzających do zapewnienia jakichkolwiek środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej we własnym zakresie nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Oznacza to, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Wskazać należy, iż Stowarzyszenie "T." z siedzibą w T. jest zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym i posiada osobowość prawną. To z kolei poszerza możliwości działania Stowarzyszenia, które może, w przeciwieństwie do stowarzyszenia zwykłego, przyjmować darowizny, spadki, zapisy, otrzymywać dotacje, korzystać z ofiarności publicznej, podejmować finansową współpracę z administracją publiczną i biznesem, zawierać umowy na realizację zadań publicznych, prowadzić działalność gospodarczą, łączyć się w związki stowarzyszeń, zrzeszać osoby prawne, powoływać oddziały terenowe czy też ubiegać się o status organizacji pożytku publicznego. Nie wykorzystanie zatem możliwości uzyskiwania środków finansowych jakie wynikają z faktu rejestracji stowarzyszenia świadczy o tym, że Stowarzyszenie nie uczyniło żadnych kroków zmierzających do poprawy własnej dochodowości. Nie wykazało tym samym, że działa na rzecz zdobycia funduszy na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem. Z przedłożonych informacji wynika jedynie, że Stowarzyszenie w październiku 2012 r. ustanowiło składki członkowskie w wysokości 5 złotych rocznie. Przyjęty przez Stowarzyszenie przedmiot jego działalności nakazuje jednak zastanowienie się nad adekwatnością ustalonego sposobu finansowania lub wysokości udziału finansowego członków tej organizacji skoro okazuje się, że przychody te nie zapewniają skutecznej realizacji celów poprzez udział w postępowaniach wymagających ponoszenia kosztów finansowych. Jeśli bowiem Stowarzyszenie nie widzi możliwości uzyskania innego źródła finansowania niż składki należy ich wysokość tak dostosować (poprzez podwyższenie składki bądź też zwiększenie liczby członków Stowarzyszenia), aby możliwa była pełna realizacja celów statutowych. Z przedłożonych dokumentów, nie wynika natomiast by jakiekolwiek kroki oprócz ustalenia składek członkowskich w minimalnej wysokości, w tym kierunku zostały podjęte. Za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie przemawiają również argumenty podnoszone przez Stowarzyszenie w sprzeciwie, a de facto przemawiają one za odmową przyznania prawa pomocy. Twierdzenie Stowarzyszenia, że nie zamierza ono zmieniać sposobu realizacji swoich zadań statutowych, także w zakresie finansowania działalności pozwala przyjąć, że Stowarzyszenie nie przywiązuje wagi do finansowego aspektu działalności, wykazuje w tym zakresie bierność i lekceważący stosunek, co uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że Stowarzyszenie ma osobowość prawną, jest zorganizowanym podmiotem o ustalonej strukturze organizacyjnej, a jego zadania statutowe i zakres działalności są bardzo szerokie. Prowadząc tak szeroko zakrojoną działalność Stowarzyszenie winno przewidzieć i zapewnić jakiekolwiek środki finansowe pozwalające na czynny udział w postępowaniach sądowych i administracyjnych, skoro bierze w nich udział. Zauważyć należy, że prawo pomocy powinno być przyznawane podmiotom, które z przyczyn od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić koniecznych środków na prowadzenie postępowania sądowego, a nie podmiotom, które nie podejmują żadnych starań o ich pozyskanie. W żadnym razie nie można uznać za przyczyny niezależne od Stowarzyszenia negatywnego nastawienia władz T. do Stowarzyszenia. Okoliczność ta nie wpływu na sytuację finansową Stowarzyszenia. Ponadto samo Stowarzyszenie w sprzeciwie wskazało, że koszty bieżącej działalności, takie jak rozmowy telefoniczne, dojazdy, utrzymanie strony internetowej, kserokopie, skany, korespondencja, jest w stanie ponosić poprzez pokrywanie ich przez członków stowarzyszenia w ramach ich pracy społecznej w razie zaistnienia takiej potrzeby. Podkreślenia wymaga również fakt, że Stowarzyszenie mając już sprawy w sądzie administracyjnym zarejestrowane pod sygnaturami VII SA/Wa 2163/12 i VII SA/Wa 2489/12 oraz zdając sobie sprawę z braku środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z ich wniesieniem, co skutkowało złożeniem w obu sprawach wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak postanowiło w dniu 26 listopada 2012 r. złożyć kolejną skargę do Sądu (fakt złożenia przedmiotowej skargi wynika z pisma Stowarzyszenia z dnia 26 listopada 2012 r., którym Stowarzyszenie wiosło o połączenie wskazanych w nim spraw). Dla oceny sytuacji finansowej Stowarzyszenia także istotny jest fakt, że Stowarzyszenie składając skargę na przewlekłość postępowania GDOŚ w W. było w stanie wygospodarować środki finansowe koniczne do prowadzenia taj sprawy, w sytuacji gdy nie pobierało od swoich członków składek oraz nie posiadało żadnych aktywów i innych środków finansowych. Reasumując stwierdzić należy, że Stowarzyszenie nie wykazało, że z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 ppsa orzeczono jak w sentencji postanowienia.