VII SA/Wa 2527/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, Asesor WSA Iwona Ścieszka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 lutego 2023 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 30 września 2022 r. znak: WSO-I.6233.1.11.2022 w przedmiocie zmiany nazwiska oddala skargę Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego m. st. Warszawy decyzją z dnia 10 sierpnia 2022 r., na podstawie art. 4 w zw. z art. 12 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2021 r., poz. 1988) po rozpatrzeniu wniosku K.Z. odmówił zmiany nazwiska aktualnie noszonego na nazwisko A. Uzasadniając powyższą decyzję organ I instancji podał, że w dniu 24 czerwca 2022 r. K.Z. złożyła wniosek w sprawie zmiany swojego nazwiska na nazwisko A. Skarżąca wykazywała, że zmiana jej nazwiska konieczna, by nie była nękana przez byłego męża, który stosował wobec niej groźby za domaganie się alimentów na wspólne dzieci. Podkreśliła, że jej były mąż obraca się w srodowisku przestępczym, jest w grupie zajmującej się wymuszaniem i stręczycielstwem. Nadto podała, że dostała propozycję bycia wspólnikiem w spółce oraz jej prezesem, a powszechny dostęp do danych KRS spowoduje że były maż z łatwością ją znajdzie. Wskazała również, że nazwisko "A." brzmi ładnie i zostało wybrane dla niej przez numerologa. Organ I instancji informował wnioskodawczynię, iż nazwisko "A." nie występuje w żadnym ze zbiorów nazwisk na terytorium Polski, nie widnieje w systemie teleinformatycznym PESEL, dlatego słowo A. za nazwisko nie może być uznane. Po przytoczeniu treści art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, podano że ustawa ta utrzymuje zasadę otwartości katalogu ważnych powodów i ogranicza się jedynie do wymienienia kilku przykładów uzasadniających zmianę imienia lub nazwiska. Ustawa nie zawiera definicji legalnej "ważnych powodów". Taka konstrukcja przepisów nakłada na organy orzekające obowiązek indywidualnej oceny, czy subiektywnie odbierane przez wnioskodawcę ważne powody są rzeczywiście uzasadnione. Sama wola wnioskodawcy co do zmiany imienia lub nazwiska nie stanowi wystarczającej przesłanki, jeśli nie jest poparta ważnymi powodami. Przy czym organ I instancji podkreślił, że imię i nazwisko, a więc dwa podstawowe elementy składające się na stan cywilny osoby, powinny być stabilne. Imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przepisanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego, a ich zmiana może nastąpić z ważnych powodów, wskazanych przykładowo w art. 4 powołanej ustawy, w trybie i na zasadach określonych w ustawie. Zaznaczono, że nabycie i posługiwanie się posiadanym imieniem i nazwiskiem, odgrywającymi rolę w relacjach społecznych i pełniących przede wszystkim funkcję identyfikatora publicznego, jest uznawane za publiczne prawo podmiotowe, jest wyrazem godności i poszanowania praw człowieka. Imię i nazwisko spełnia w społeczeństwie istotną funkcję porządkującą i identyfikującą. Z tego powodu zmiana aktualnie noszonego przez wnioskodawczynię nazwiska może być dokonywana jedynie z powodów, które są istotne nie tylko dla osoby żądającej zmiany, ale także dla dokonujących ich obiektywnej i racjonalnej oceny organów administracji publicznej. Następnie Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego m. st. Warszawy stwierdził, że podane przez skarżącą przesłanki zmiany nazwiska nie należą do katalogu ważnych powodów. Aktualnie noszone nazwisko nie jest nazwiskiem byłego męża, co mogłoby rodzić konflikt na tym tle, lecz nazwiskiem rodowym, dość popularnym w Polsce. Noszone nazwisko nie jest ośmieszające lub nielicujące z godnością człowieka oraz nie zostało bezprawnie zmienione. Wnioskodawczyni posiada tylko obywatelstwo polskie i nie ubiega się o zmianę nazwiska zgodnie z przepisami prawa obcego państwa. W ocenie organu I instancji żądanie zmiany nazwiska przez skarżącą zostało oparte na samej woli jego zmiany z powodów osobistych, opartych głównie na negatywnych relacjach z byłym mężem, niechęci dalszego noszenia aktualnego nazwiska, planach zawodowych (planowane objęcie funkcji prezesa spółki). Wskazane powody nie są wystarczające do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Zmiana dotychczasowego nazwiska na inne nie jest instrumentem dającym gwarancję na polepszenie jakości życia, zapewnienie bezpieczeństwa i odcięcia się od przeszłości, gdyż wnioskodawczyni nie jest identyfikowana tylko z imienia i nazwiska. Ponadto, ewentualna zmiana nazwiska w dowolnym momencie może zostać ujawniona poprzez uzyskanie odpisu aktu małżeństwa wnioskodawczyni, który zawierałby wzmiankę o zmianie nazwiska na A.. Przypuszczać należy, że zmiana nazwiska strony nie odniesie zamierzonych skutków. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ I instancji podkreślił, że sama wola strony żądania zmiany nazwiska, nie poparta ważnymi powodami, nie jest samodzielną przesłanką jego zmiany. Wnioskodawczyni jako obywatelka polska ubiega się o zmianę nazwiska na formę A. Forma ta nie występuje, nie pełni w Polsce funkcji nazwiska i za nazwisko nie może być uznane. Wprowadzenie nazwiska A. do obrotu prawnego w Polsce byłoby dopuszczalne, gdyby na skutek zgodnego oświadczenia stron (rodziców), zostało nadane w chwili rejestracji noworodka i wpisane do aktu urodzenia w trybie ustaw Prawo o aktach stanu cywilnego, tj. w procesie nabycia nazwiska z mocy prawa przez jego dziedziczenie. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia 30 września 2022 r., znak WSO-I.6233.1.11.2022, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 4 ust. 1 i art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2021 r., poz. 1988) -utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego m. st. Warszawy z dnia 10 sierpnia 2022 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że ważne powody przemawiające za zmianą imienia, nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny. Przesłanki ważnych powodów wskazane w art. 4 ust. 1 ustawy nie posiadają charakteru wyczerpującego i ujęte zostały w sposób przykładowy. Ocena, czy zachodzą ważne powodu uzasadniające uwzględnienie wniosku, wymaga wyważenia z jednej strony interesu społecznego i celów, jakie ma realizować zawarta w art. 4 ust. 1 ustawie o zmiany i nazwiska zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk, a z drugiej strony indywidualnego interesu strony wnioskującej o zmianę nazwiska. W polskim porządku prawnym nazwisko identyfikuje daną osobę i służy ustalaniu jej tożsamości i w tym zakresie stanowi element porządku prawnego RP. Oceniając argumenty wnioskodawczyni przedstawione w treści odwołania, Wojewoda stwierdził, że nie zachodzą ważne powody uzasadniające wnioskowaną zmianę. Trudno przyjąć, że wola zmiany nazwiska skarżącej, motywowana poprawą komfortu psychicznego i chęcią utrudnienia byłemu mężowi nawiązania kontaktu, stanowi okoliczność, która uzasadniałaby wydanie decyzji zgodnej z wnioskiem strony. Wymienione przez skarżącą powody zmiany nazwiska są jej wyłącznie subiektywnym przekonaniem o konieczności dokonania zmiany. Strona nie wskazała żadnego czynnika, który byłby przejawem obiektywnej, zewnętrznej zasadności używania przez nią innego nazwiska, niż to, które zostało wpisane w akcie urodzenia i akcie małżeństwa. Ponadto okoliczność używania nazwiska według subiektywnego wyboru, na potrzeby kontaktów służbowych lub towarzyskich nie jest powodem obiektywnie uzasadniającym potrzebę dokonania takiej zmiany. Wojewoda Mazowiecki podkreślił również, że skarżąca w toku postępowania przed organem I instancji wnosiła o zmianę nazwiska na A., zaś przed organem odwoławczym wskazała alternatywne nazwisko W., co oznacza, że nie utożsamia się z żadnym z tych nazwisk. Oceniono, że dobre brzmienie nazwiska jak i względy emocjonalne nie mogą decydować o jego zmianie. Organ odwoławczy podkreślił, powołując się na judykaturę, że zmiana nazwiska prowadzi albo do "zatwierdzenia" nazwiska, pod którym osoba już funkcjonuje w społeczeństwie albo przywraca nazwisko (rodowe lub noszone po zawarciu małżeństwa) bezprawnie zmienione albo pozwala osobie podającej innej jeszcze, niż polskie, obywatelstwo korzystać z własnego nazwiska noszonego zgodnie z przepisami tego drugiego kraju. W każdym z tych przypadków zmiana nazwiska nie prowadzi do całkowitego zerwania więzi pozwalających na zidentyfikowanie pochodzenia danej osoby i jej stanu cywilnego. Zmiana nazwiska dokonywana jest na nazwisko, z którym dana osoba jest lub była związana albo przez urodzenie albo fakt zawarcia małżeństwa. Podsumowując, Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że wymienione przez K.Z. powody zmiany dotychczasowego nazwiska nie są obiektywne i jako takie nie mogą skutkować pozytywnym rozpatrzeniem jej żądania. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 30 września 2022 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na braku odniesienia się do zarzutów odwołania, a w konsekwencji uniemożliwienie wdania się w skuteczną polemikę z rozstrzygnięciem organu; 2. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na: a) braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego zaniechanie wyjaśnienia, czy obawy skarżącej są obiektywnie uzasadnione, (informacje o korzystaniu przez skarżącą z pomocy Centrum Medycznego [...] w W. oraz Fundacji Centrum Praw Kobiet w W. oraz informacje o częstych zmianach miejsca zamieszkania); b) bezzasadne uznanie, że skarżąca nie utożsamia się z żadnym ze wskazywanych nazwisk, skarżąca kierowana ostrożnością procesową była zmuszona do złożenia wniosku ewentualnego; 3. art. 86 k.p.a., poprzez brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony; 4. art. 4 ust. 1 pkt 1-4 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, polegające na braku zmiany nazwiska. W uzasadnieniu skargi argumentowano, że organ zaniechał przeprowadzenia czynności, które miałyby na celu zgromadzenie materiału dowodowego w stopniu umożliwiającym wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Nie zweryfikowano twierdzeń skarżącej w przedmiocie obaw o życie i zdrowie. Wojewoda Mazowiecki powinien zwrócić się do wymienionych instytucji o wydanie zaświadczenia potwierdzającego przedstawione twierdzenia dotyczące zdrowia psychicznego. Organ miał możliwość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony. Organ odwoławczy wskazywał na argument "poprawy komfortu psychicznego" w sytuacji, gdy były małżonek wielokrotnie kierował wobec skarżącej groźby pozbawienia zdrowia i życia, stosując do tego przemoc fizyczną oraz psychiczną. Zmiana nazwiska utrudni byłemu małżonkowi ustalenie jej aktualnego miejsca zamieszkania i zrealizowanie gróźb karalnych. Skarżąca, przez lata poddana była rozmaitym formom przemocy i nie czuje się poddana ochronie organów władzy publicznej, a taka szczególna ochrona powinna zostać jej zapewniona. Przytoczono tezę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 570/11, zgodnie z którą nie można wyłączyć spośród ważnych względów uzasadniających żądanie zmiany nazwiska, takiego trwałego stanu psychicznego i subiektywnego negatywnego nastawienia do noszonego nazwiska, że w zobiektywizowanych i zracjonalizowanych kryteriach oceny, powoduje on skoncentrowanie aktywności życiowej człowieka, na dążeniu do jego zmiany, której brak utrudnia pełnienie ról społecznych. Skarżąca identyfikuje się z nazwiskiem "A.", które zamierza obrać. Na portalu społecznościowym posługuje się właśnie tym nazwiskiem i to od dłuższego czasu (co związane jest również z utrudnieniem jej identyfikacji przez byłego męża). Nazwisko to zostało wybrane na podstawie numerologii, która jest pasją skarżącej i którą od dłuższego czasu zgłębia. Wniosek ewentualny w zakresie wyboru innego nazwiska został zgłoszony wyłącznie z tego względu, że organ zakwestionował możliwość obrania nazwiska "A.". Do skargi załączono oświadczenie skarżącej, w którego treści zostało przedstawione jej stanowisko w przedmiocie ważnych powodów uzasadniających wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w zakresie zmiany nazwiska. Odpowiadając na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko, przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oceniając decyzję Wojewody Mazowieckiego Sąd uznał, że nie narusza ona prawa. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych przez Sąd decyzji, rozstrzygających odmownie o żądaniu zmiany nazwiska, stanowił art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2021 r., poz. 1988). Zgodnie z tym przepisem zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: 1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka; 2) na imię lub nazwisko używane; 3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione; 4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada. Zamieszczone w powyższym przepisie przesłanki nie stanowią katalogu zamkniętego, wobec czego zmiany nazwiska można dokonać z innego ważnego powodu, który nie mieści się w katalogu przesłanek uznanych ex lege za ważne. Ustawa o zmianie imienia i nazwiska nie zawiera definicji legalnej ważnych powodów, o których mowa w jej art. 4 ust. 1. Pojęcie to mieści się w kategorii pojęć niedookreślonych, a oceniając wniosek o zmianę nazwiska, organ administracji działa w ramach uznania administracyjnego, interpretując pojęcie ważnych powodów w konkretnej sprawie. Dokonana ocena organu nie może być jednak obarczona dowolnością, prowadzącą do naruszenia prawa. Przy odmownym załatwieniu sprawy, o charakterze uznaniowym, organ zobligowany jest do racjonalnego i przekonywującego uzasadnienia swojej decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ważne powody przemawiające za zmianą nazwiska, nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 2940/18; z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1149/16; z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1375/13). Jednocześnie z treści art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska wywodzi się, iż ustawodawca, przez przyjęcie przesłanki dopuszczalności – wyłącznie z ważnych powodów, za zasadę przyjął względną stabilizację imienia i nazwiska oraz ich niezmienność. Kierując się treścią art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska oraz zaprezentowaną powyżej jego wykładnią, Sąd uznał, że powody, stanowiące uzasadnienie wniosku skarżącej o zmianę nazwiska, prawidłowo zostały ocenione przez orzekające organy za niespełniające wymogu "ważnych powodów", o którym mowa w powyższym przepisie. Z całą pewnością ważnego powodu, nie mogły stanowić względy "numerologiczne" co do nazwiska "A.", jak również jego "ładne brzmienie". Wewnętrzne przekonania skarżącej, o adekwatności tego nazwiska w odniesieniu do jej osoby, choć subiektywnie mogło być istotne, to nie jest wystarczające do zmiany nazwiska. Powody te nie mogą zostać uznane za obiektywnie istotne, a w konsekwencji nie mogą skutkować dokonaniem postulowanej zmiany nazwiska. Jednak z treści wniosku i skargi, za kluczową przyczynę postulowanej zmiany nazwiska skarżąca uważa zagrożenie dla jej zdrowia i życia, spowodowane obawami ze strony byłego małżonka. Sąd za prawidłowe uznał stanowisko organów, wedle którego powyższy powód został negatywnie oceniony przez pryzmat zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Choć nie można zakwestionować lęku skarżącej (jako kwestii subiektywnej), skutkującego m. in zaburzeniem zdrowia psychicznego i koniecznością unikania byłego męża, to nie są to argumenty wystarczające do uznania, że uzasadniają zmianę nazwiska. Zauważyć należy, co również podkreślił organ I instancji, że sama zmiana nazwiska skarżącej i w konsekwencji ujawnienie już po postulowanej zmianie jej danych w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, nie eliminuje możliwości powzięcia przez byłego męża wiedzy o nowym nazwisku. Zmiana nazwiska, dokonana decyzją administracyjną, z uwagi na treść art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, dołączana jest do aktu stanu cywilnego, jakim jest akt małżeństwa, w formie wzmianki dodatkowej. Mając na względzie obecne nazwisko skarżącej i fakt, że w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego ujawnione są wyłącznie imiona i nazwiska wspólników spółki i członków zarządu podmiotu zarejestrowanego, uwzględnić również trzeba, że obecnie nazwisko skarżącej (w formie żeńskiej) noszone jest przez 1.702 kobiety, natomiast imię, które posiada skarżąca, nosi 605. 826 kobiet (por. Wykaz nazwisk żeńskich osób żyjących występujących w rejestrze PESEL, stan na 30 stycznia 2023 r. oraz Lista imion żeńskich w rejestrze PESEL wg pola: imię pierwsze, stan na 31 stycznia 2023 r., https://dane.gov.pl). W tych okolicznościach subiektywne przeświadczenie skarżącej, o eliminacji zagrożenia ze strony byłego męża wskutek dokonania zmiany nazwiska, nie stanowi obiektywnie ważnego powodu, warunkującego pozytywne rozpatrzenie żądania. Nie sposób pominąć okoliczności, że ochrona prawna przed byłym mężem, powinna być przede wszystkim realizowana w oparciu o prawo karne. Podsumowując, Sąd stwierdził, że podnoszone przez skarżącą okoliczności nie mieszczą się w przesłance ważnych powodów. Wskazują raczej na wewnętrzne przekonanie co do ważnych powodów zmiany nazwiska, nie stanowią jednak o zaistnieniu ustawowej przesłanki pozwalającej dokonać zmiany nazwiska. Na zasadność tej oceny nie wpływa podnoszona kwestia utożsamiania się z nazwiskiem "A." i używania go w mediach społecznościowych. Posługiwanie się innym nazwiskiem w mediach społecznościowych - nawet wieloletnie, nie może być przesadzające dla urzędowej zmiany nazwiska. Bezzasadny był zarzut naruszenia art. 86 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem przesłuchanie strony jest możliwe dopiero w sytuacji, gdy organ ustalił stan faktyczny sprawy za pomocą innych środków dowodowych i nadal istnieją niewyjaśnione wątpliwości istotne dla rozstrzygnięcia. Przesłuchanie strony ma charakter posiłkowy. Organ administracji posiada uprawnienie do przesłuchania strony po ziszczeniu się przesłanek, o których mowa w art. 86 k.p.a. W ocenie Sądu, w tej sprawie nie zaistniała konieczność zastosowania powyższej instytucji, gdyż istotne dla sprawy okoliczności zostały w toku postępowania wyjaśnione, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia pozostałych przepisów postępowania, wskazanych w skardze. Dokonana zarówno przez Wojewodę Mazowieckiego, jak i Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego ocena nie nosiła znamion dowolności. Organ odwoławczy wyważył interes społeczny i słuszny interes skarżącej, należycie wyjaśnił okoliczności faktyczne sprawy i nie uchybił obowiązkowi, nałożonemu na niego przez art. 107 § 3 k.p.a. Z tych wszystkich przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, bowiem nie wykazano w sprawie, że zachodzą ważne powody uzasadniające zmianę nazwiska. Jednocześnie nie dopatrzono się zarzucanych organowi odwoławczemu naruszeń przepisów postępowania. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.