VII SA/Wa 2534/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [....] na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak: [....] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Stowarzyszenie [...] w skardze wniesionej na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak: [....] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia zawarło wniosek o "zwolnienie z kosztów wpisu sądowego". W złożonym następnie na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych Stowarzyszenie wskazało, iż nie posiada żadnego majątku i środków finansowych. Oświadczyło, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje żadnych dotacji, opiera swoją działalność wyłącznie na środkach pochodzących ze składek członkowskich. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2018 r. odmówiono Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy podał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez Stowarzyszenie, nie wykazało ono bowiem, że nie ma możliwości zdobycia środków na koszty związane z postępowaniem sądowym w niniejszej sprawie. Jak wynika z regulaminu Stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z pisma z dnia 18 lutego 2018 r. - nadesłanego przez wnioskodawcę do sprawy sygn. akt VII SA/Wa 2542/17 w odpowiedzi na skierowane do strony wezwanie do uzupełnienia złożonego w tej sprawie wniosku - wynika natomiast, że Stowarzyszenie nie ustaliło jednak wysokości składek członkowskich i przyjęło zasadę, że są one dobrowolne. W takiej sytuacji uwzględnienie wniosku złożonego przez Stowarzyszenie nie jest możliwe, nie wykazało ono bowiem, że z przyczyn od siebie niezależnych, że nie ma możliwości pozyskania środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Brak jest więc podstaw do przerzucenia tych kosztów na współobywateli, a do tego sprowadza się przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 26 lutego 2018 r. strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu sprzeciwu podano, że strona skarżąca nie posiada wykształcenia prawniczego i doświadczenia procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że przedmiotowe Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym, które zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2017 r. poz. 210) stanowi uproszczoną formę stowarzyszenia niemającego osobowości prawnej. Oznacza to, że stowarzyszenie zwykłe określa swoją strukturę organizacyjną w regulaminie, który w szczególności wskazuje jego nazwę, cel i środki działania. Środkami działania w przypadku takiego stowarzyszenia są składki członkowskie, które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 519/09, LEX nr 574295). Ze złożonego oświadczenia oraz przedłożonych do akt dokumentów wynika, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków. W punkcie 6 regulaminu strony skarżącej zapisano, że: "Stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich." Również art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach wskazuje, że stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Natomiast w formularzu PPPr wskazano, że działalność Stowarzyszenia opiera się na dobrowolnych składkach członkowskich. W ocenie Sądu, strona skarżąca nie pobiera składek członkowskich, a jednocześnie nie zapewnia środków finansowych na swoją działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań. W takiej sytuacji stwierdzić trzeba, że strona skarżąca sama pozbawiła się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Stowarzyszenie posiada pełne, przewidziane ustawą, możliwości pozyskiwania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą określoną statutem działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec tego realizując cele statutowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08, oraz w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 133/09, członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić żadnej działalności. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Realizując cele statutowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei w razie trudności w prowadzeniu działalności statutowej podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. ustalenie składek. Wskazać również należy, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, by podejmowało działania mające na celu pozyskanie środków na finansowanie swojej działalności. Stowarzyszenie działając aktywnie winno również zadbać o zwiększenie źródeł finansowania. Nie można bowiem przerzucać ciężaru finansowania stowarzyszenia na Państwo, a więc finansowania działania podmiotów prywatnych ze środków publicznych. Zasadą pozostaje bowiem prowadzenie działalności osób prawnych, jak i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, na bazie ich majątku własnego. Stowarzyszenie prowadząc swoją działalność powinno zgromadzić odpowiednią kwotę pieniężną pochodzącą przede wszystkim ze składek członkowskich, a dopiero jeżeli to okaże się niewystarczające, szukać pomocy finansowej chociażby przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z tego względu Stowarzyszenie powinno zapewnić odpowiednie środki na utrzymanie i bieżącą działalność przede wszystkim we własnym zakresie. Koszty sądowe, mają równorzędny charakter z innymi bieżącymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot i powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Odnosząc te okoliczności do niniejszej sprawy wskazać należy, że wpis sądowy w sprawie wynosi 100 zł, natomiast analizując wniosek wskazać należy, że nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych na pokrycie kosztów sprawy sądowej. Stowarzyszenie nie ustanawiając w ogóle składek członkowskich i rezygnując z ich pobierania, samo pozbawiło się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań przed sądem, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację majątkową Stowarzyszenia, zasadnie odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto, Sąd wyjaśnia, że wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, zawarty w sprzeciwie, zostanie rozpoznany w odrębnym postępowaniu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie odmawiające przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.