VII SA/Wa 2557/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 25 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2013 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej postanawia: odmówić J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek J. W., dalej skarżąca, o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż J. W. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości [...] zł. Dodatkowo mąż wnioskodawczyni otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Posiadany majątek obejmuje mieszkanie o pow. 60 m², dom drewniany na wsi z 1947-48 r., dwie działki na wsi o łącznej pow. 0,35 ha. Wskazała, że ponosi wysokie koszty związane z kserowaniem dokumentów, przesyłką pocztową, rozmowami telefonicznymi i zakupami materiałów piśmienniczych, zakupem literatury prawnej. Podniosła, że są z mężem osobami schorowanymi (II grupa inwalidzka). Do cięższych prac fizycznych wynajmuje osoby trzecie. Prowadzi równolegle kilka spraw sądowych, w których do rozpoznania jest 10 skarg kasacyjnych, w tym 6 pisanych przez adwokatów z wyboru, co generuje wysokie koszty. Dodała, że musi wspomagać najbliższą rodzinę zwłaszcza przy wykupie leków. Ma około [...] zł długu u adwokatów. Dodała, że z nieruchomości wiejskich nie czerpie pożytków. Miesięczne wydatki poniesione w miesiącu lipcu br. jakie strona wskazała, to: czynsz 560,53 zł, telefon 171,54 zł, energia elektryczna 38,03 zł, leki 201,24 zł, internet 111 zł, usługa prawna 800 zł, usługi pocztowe 73,10 zł, opłaty bankowe 21,16 zł, kredyt 526,01 zł, podróże na rozprawę 90 zł, życie i środki czystości, drobne art. odzieżowe oraz kosmetyki 1250 zł, tusz do drukarki 113,54 zł, ubezpieczenia i składki 142,77 zł. Postanowieniem z dnia 5 września 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 2557/13 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W dniu [...] września 2014 r. skarżącą, w ustawowym terminie, złożyła do tut. Sądu sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 5 września 2014 r. W uzasadnieniu wniosła o przyznanie prawa pomocy zgodnie z jej wnioskiem. Podniosła, że nie stać jej na poniesienie kolejnych wydatków niż wykazanych w zestawieniu miesięcznym za sierpień, które sporządziła. Wskazała, że błędnie uznano w sprawie, że w lipcu spłaciła kredyt w wysokości 526,01 zł, podczas gdy o tę kwotę wzrosło jej zadłużenie. Dodała, że jej zadłużenie z tytułu posiadanego kredytu na koniec lipca wyniosło 1088,87 zł, a na początku miesiąca wynosiło 562,96 zł. Zarzuciła, że dodatek pielęgnacyjny przyznany jej mężowi nie jest dochodem. Ponadto mąż skarżącej jest po urazie kręgosłupa i ma ubytek słuchu, zatem w sposób ciągły korzysta z rehabilitacji, czego nie zapewnia mu w dostatecznym stopniu NFZ. Podniosła, że wynajem pracowników sezonowych jest nieporozumieniem. Wyjaśniła, że ciężkie prace fizyczne to prace doraźne, tj. skopanie części działki w POD, koszenie trawy, czyszczenie okien, trzepanie chodników. Natomiast na co dzień często korzysta z pomocy innych osób w przyniesieniu np. zakupów art. spożywczych. Oboje z mężem nie mogą dźwigać. Skarżąca posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym z tytułu narządu ruchu. Z działki w POD nie może zrezygnować, gdyż jest ona w pobliżu miejsca zamieszkania i jest to jedyna możliwość przebywania przez jej męża na powietrzu. Nie zgodziła się, że wydatkiem jednorazowym jest usługa prawna w kwocie 800 zł, którego nie będzie w przyszłym miesiącu. Wskazała, że jej zadłużenie na koniec miesiąca wyniosło 4088,87 zł. Podniosła, że ponosi koszty prowadzonych spraw sądowych. W sporządzonym zestawieniu wydatków za sierpień wykazała, że ponosi następujące wydatki: czynsz 584,80 zł, telefon 190,27 zł, energia elektryczna 28,39 zł, lekarstwa 275,94 zł, transport na wieś zbytecznych mebli w rodzinie, załadunek i rozładunek 220 zł, koszenie trawy i dojazd na wieś 190 zł, usługi pocztowe 44,40 zł, opłaty bankowe 23,03 zł, życie, środki czystości, kosmetyki, fryzjer oraz drobne art. odzieżowe 1350 zł, leki dla córki 260 zł, podróż na rozprawę 46 zł, spłata długu zaciągniętego u sąsiadki na wykup leków rodzinie córki 200 zł. Podała, że razem to kwota 3066,52 zł. Zadłużenie na koniec miesiąca wyniosło 1088,87 zł, a w banku dodatkowo na kwotę 1412,15 zł. Natomiast przychody skarżącej i jej męża wynoszą 3086,15 zł. Podała, że w miesiącu wrześniu wydatki będą kształtowany się na podobnym poziomie za wyjątkiem: transportu na wieś, wywozu zbytecznych mebli w rodzinie, koszenia trawy i dojazdu na wieś, leków dla córki i podróży na rozprawę. Nie wie ile będzie musiała dołożyć do leków dla córki i zięcia. Wskazała na potrzebę kupienia obuwia jesiennego i zimowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania oraz opłacić samodzielnie zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ833/11). Ostatecznie do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W ocenie Sądu z przedstawionego przez skarżącą opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i okoliczności sprawy wynika, że skarżąca wspólnie z mężem prowadzą gospodarstwo domowe. Utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości [....] zł. Dodatkowo mąż wnioskodawczyni otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Posiadany majątek obejmuje mieszkanie o pow. 60 m², dom drewniany na wsi z 1947-48 r., dwie działki na wsi o łącznej pow. 0,35 ha. W sporządzonym zestawieniu wydatków za sierpień wykazała, że ponosi następujące wydatki: czynsz 584,80 zł, telefon 190,27 zł, energia elektryczna 28,39 zł, lekarstwa 275,94 zł, transport na wieś zbytecznych mebli w rodzinie, załadunek i rozładunek 220 zł, koszenie trawy i dojazd na wieś 190 zł, usługi pocztowe 44,40 zł, opłaty bankowe 23,03 zł, życie, środki czystości, kosmetyki, fryzjer oraz drobne art. odzieżowe 1350 zł, leki dla córki 260 zł, podróż na rozprawę 46 zł, spłata długu zaciągniętego u sąsiadki na wykup leków rodzinie córki 200 zł. Podała, że razem daje to kwotę 3066,52 zł. Zadłużenie w banku na początek miesiąca wyniosło 1088,87 zł, a na koniec miesiąca w kwocie 1412,15 zł. Podała, że w miesiącu wrześniu wydatki będą kształtowany się na podobnym poziomie za wyjątkiem: transportu na wieś, wywozu zbytecznych mebli w rodzinie, koszenia trawy i dojazdu na wieś, leków dla córki i podróży na rozprawę. Nie wie ile będzie musiała dołożyć do leków dla córki i zięcia. Wskazała na potrzebę kupienia obuwia jesiennego i zimowego. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że znaczna część wydatków ponoszonych przez skarżącą nie może zostać zaliczona do wydatków niezbędnych dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej oraz męża skarżącej, m.in.: transport na wieś zbytecznych mebli w rodzinie, załadunek i rozładunek, koszenie trawy i dojazd na wieś, fryzjer, kserowanie dokumentów, rozmowy telefoniczne, internet, zakup materiałów piśmienniczych i literatury prawnej, tusz do drukarki, a więc nie mogą być uznane za koszty koniecznego utrzymania w rozumieniu powołanego przepisu. Trudno uznać, że te wydatki powinny mieć pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego, w tym opłacenia procesjonalnego pełnomocnika. Spłata zobowiązań nie może być natomiast okolicznością uzasadniającą przyznania prawa pomocy. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musiała też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14). Zestawienie wydatków sporządzone przez skarżąca za lipiec i sierpień 2014 r. jest na podobnym poziomie dochodów i wydatków, co świadczy o stabilnej sytuacji finansowej skarżącej i jej męża i dowodzi tego, że posiadają płynność finansową i spłacają systematycznie zaciągnięte zobowiązania, a także regulują należne opłaty. Okoliczność ta wskazuje, iż skarżąca potrafi samodzielnie opłacić pełnomocnika z wyboru. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej skarżącej jest również okoliczność, iż skarżąca posiada majątek, który obejmuje mieszkanie o pow. 60 m², dom drewniany na wsi z 1947-48 r., dwie działki na wsi o łącznej pow. 0,35 ha. Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż posiada ona majątek wystarczający na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wskazać również należy, że skarżąca decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinna liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżąca sobie nie zapewniła i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy jej przyznać. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała by spełniała ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a, ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.