VII SA/Wa 2568/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2017 r. odmawiającego A. R. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek A. R. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwiema córkami. Posiada dom o powierzchni 92 m2, mieszkanie o powierzchni 44 m2, nieruchomość rolną (2,26 ha). Uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 4000 zł netto. Jako wydatki rodziny wskazała: czynsz, opłaty za telefon, internet, gaz, energię elektryczną - ok. 1000 zł; ratę kredytu hipotecznego - ok. 800 zł; koszty utrzymania (wyżywienie, odzież, leki) - ok. 2000 zł; wydatki na potrzeby szkolne starszej córki - ok. 200 zł. Pismem z dnia 22 grudnia 2016 r. zobowiązano skarżącą do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku przez: - udokumentowanie wysokości uzyskiwanych dochodów (np. poprzez nadesłanie zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za pracę), - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/rachunków bankowych - z ostatnich trzech miesięcy. Pomimo skutecznego doręczenia w dniu 2 stycznia 2017 r. ww. pisma skarżąca nie nadesłała żądanych informacji. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie starszego referendarza sądowego brak jest uzasadnienia dla przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ wnioskodawczyni nie wykazała w sposób bezsporny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z tej instytucji. Wskazał, że na stronie składającej wniosek ciąży obowiązek wykazania przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – zwanej dalej p.p.s.a., w interesie strony leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte w złożonym wniosku jest niewystarczające dla oceny jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej lub budzi wątpliwości, a strona (pomimo wynikającego z art. 255 ww. ustawy obowiązku) nie udziela w ogóle bądź nie udziela dokładnej i pełnej odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie, nie jest możliwe przyznanie stronie prawa pomocy, jedynie w oparciu o jej twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej. Niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 24 stycznia 2017 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (wpisu od skargi). Podniosła, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został sporządzony rzetelnie i dokładnie, oraz w pełni pozwalał na ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Na podstawie art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych prawidłowo oceniając sytuację majątkową strony. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwiema córkami. Posiada dom o powierzchni 92 m2, mieszkanie o powierzchni 44 m2, nieruchomość rolną (2,26 ha). Uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 4000 zł netto. Jako wydatki rodziny wskazała: czynsz, opłaty za telefon, internet, gaz, energię elektryczną - ok. 1000 zł; ratę kredytu hipotecznego - ok. 800 zł; koszty utrzymania (wyżywienie, odzież, leki) - ok. 2000 zł; wydatki na potrzeby szkolne starszej córki - ok. 200 zł. Skarżąca nie nadesłała dodatkowych informacji, a podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy są niepełne i niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych skarżącej (nie nadesłano dokumentów źródłowych, w szczególności informacji o uzyskiwanych dochodach oraz kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące). Podkreślenia wymaga przy tym, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Niepełność wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny sytuacji majątkowej skarżącej, a tym samym odbiera jej możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy. Wobec takiej sytuacji finansowej skarżącej nie sposób uznać, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Nie można uznać, że sytuacja majątkowa skarżącej wskazuje, że ponoszenie kosztów postępowania jest dla skarżącej zbyt obciążające. Stwierdzić bowiem należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy. W ocenie Sądu, należy podzielić stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej, majątkowej i życiowej w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości. Wobec tego Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.