VII SA/Wa 2576/11
WyrokWSA w Warszawie2012-04-11
Skład orzekający: Bogusław Cieśla, Joanna Gierak – Podsiadły, Magdalena Maliszewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę w części dotyczącej tymczasowego charakteru obiektu, wydanej z rażącym naruszeniem prawa, może prowadzić do legalizacji samowoli budowlanej i reaktywacji wygasłej decyzji?Ratio decidendi
Sąd uznał, że stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę w części dotyczącej tymczasowego charakteru obiektu, wydanej z rażącym naruszeniem prawa, nie może prowadzić do legalizacji samowoli budowlanej ani reaktywacji wygasłej decyzji. Takie działanie organów administracji jest niedopuszczalne, ponieważ prowadzi do obejścia przepisów o pozwoleniu na budowę i tworzy nowy byt prawny, który może naruszać obowiązujące normy prawa budowlanego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji o pozwoleniu na budowę z 1997 r., która zatwierdziła projekt rozbudowy lokalu handlowego i określiła jego tymczasowy charakter do końca 1999 r. Po upływie tego terminu, inwestorka wystąpiła o stwierdzenie nieważności części decyzji dotyczącej tymczasowości obiektu. Wojewoda i Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdziły nieważność tej części decyzji, uznając, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa. Wspólnota Mieszkaniowa, właściciel terenu, wniosła skargę do WSA, zarzucając organom niewłaściwą interpretację pojęcia rażącego naruszenia prawa i możliwość legalizacji samowoli budowlanej.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody, stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla, , Sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły, Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.), Protokolant spec. Sylwia Kruszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]" we W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2011r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] września 2011 r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania Wspólnoty Mieszkaniowej ul. O. we W. (nazywanej dalej: "skarżącą"; "Wspólnotą") od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...], znak: [...], stwierdzającej na wniosek W. K. nieważność decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 1997 r. Nr [...], znak: [...], zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej W. K. pozwolenia na rozbudowę istniejącego lokalu handlowego w budynku mieszkalnym przy al. O. we W., w części dotyczącej tymczasowego charakteru obiektu objętego pozwoleniem na budowę, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z dnia 3 grudnia 1996 r. W. K. wystąpiła do Prezydenta W. o zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielenie pozwolenia na budowę dla inwestycji obejmującej rozbudowę istniejącego pawilonu handlowego w budynku mieszkalnym przy ul. O. we W. Pierwszy etap rozbudowy pawilonu zlokalizowanego na parterze budynku wielorodzinnego zrealizowany został w oparciu o decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 1993 r. Nr [...].
Decyzją z dnia [...] stycznia 1997 r. Nr [...] Prezydent W. zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę dla inwestycji obejmującej rozbudowę istniejącego pawilonu handlowego w budynku mieszkalnym przy ul. O. we W. W treści decyzji organ architektoniczno-budowlany stwierdził, że będąca przedmiotem postępowania inwestycja ma charakter czasowy – do dnia 31 grudnia 1999 r.
Pismem z dnia 31 stycznia 2011 r. W. K. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 1997 r. Nr [...] w części dotyczącej tymczasowego charakteru obiektu objętego pozwoleniem na budowę.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., na podstawie art. 157 art. 157 § 1 i art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 4 k.p.a. i art. 82 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623), stwierdził nieważność decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 1997 r. w części dotyczącej tymczasowego charakteru obiektu objętego pozwoleniem na budowę.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że oceniając legalność decyzji o pozwoleniu na budowę w postępowaniu nadzwyczajnym, właściwy organ bada jedynie zaskarżoną decyzję (a tym samym zatwierdzony nią projekt budowlany, z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania tej decyzji), co powoduje, iż organ nie może dokonywać oceny prawidłowości faktycznego wykonania zamierzenia budowlanego realizowanego na podstawie tej decyzji już po jej wydaniu.
Organ, powołując się na art. 63 § 2 w zw. z art. 61 § 1 k.p.a., zauważył, że do dokładnego określenia treści żądania zobowiązany jest wnioskodawca, natomiast organ administracji publicznej, do którego zostało skierowane żądanie, nie jest władny do określenia przedmiotu postępowania niezależnie od treści żądania strony, ponieważ mogłoby to prowadzić do zmiany kwalifikacji prawnej tego żądania. O charakterze żądania decyduje zatem sama strona, a nie organ i w razie wątpliwości, co do charakteru żądania, organ jest zobowiązany wyjaśnić rzeczywistą wolę skarżącego.
W badanej sprawie istotny jest fakt, że W. K. nie wnioskowała o pozwolenie na rozbudowę lokalu handlowego jako inwestycji czasowej, co potwierdziła dokumentacja dołączona do wniosku o pozwolenie na budowę.
W ocenie organu, uzasadnienia dla tymczasowości obiektu objętego pozwoleniem na budowę brak było również w decyzji Prezydenta W. z dnia [...] listopada 1996 r. Nr [...] ustalającej warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji objętej wnioskiem o pozwolenie na budowę. W zaistniałej sytuacji organ administracji architektoniczno-budowlanej zobowiązany był udzielić bądź odmówić udzielania pozwolenia na budowę zgodnie z treścią złożonego wniosku.
W tym stanie rzeczy, organ uznał, że decyzja wydana została z naruszeniem art. 61 k.p.a. Nadto, Prezydent W. oparł wydane rozstrzygnięcie na błędnym założeniu, że projektowana rozbudowa lokalu handlowego mogła mieć charakter inwestycji tymczasowej (dotyczy budowy obiektu tymczasowego).
Zgodnie z art. 3 pkt 5 ustawy - Prawo budowlane, przez tymczasowy obiekt budowlany należy rozumieć obiekt budowlany przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki, a także obiekt budowlany nie połączony trwale z gruntem, jak: strzelnice, kioski uliczne, pawilony sprzedaży ulicznej i wystawowe, przekrycia namiotowe i powłoki pneumatyczne, urządzenia rozrywkowe, barakowozy, obiekty kontenerowe.
W. K. wystąpiła z wnioskiem o udzielenie pozwolenia na rozbudowę istniejącego lokalu handlowego znajdującego się w budynku mieszkalnym wielorodzinnym. Organ podkreślił, iż wprawdzie obowiązujące przepisy prawa nie wprowadzały definicji rozbudowy, jednakże powszechnie przyjmuje się, że z rozbudową mamy do czynienia wówczas, gdy w wyniku przeprowadzonych robót budowlanych powstaje nowa część technicznie powiązana z istniejącym już obiektem budowlanym, co w konsekwencji pociąga za sobą zwiększenie powierzchni zabudowy rozbudowywanego obiektu.
Wojewoda [...] zauważył, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, że rozbudowa objęta decyzją Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 1997 r. Nr [...] nie stanowiła części samodzielnej i niezależnej konstrukcyjnie od istniejącego budynku mieszkalnego. Powiększony po rozbudowie budynku lokal stanowił techniczną całość i wszelkie próby przywrócenia stanu pierwotnego, istniejącego przed rozbudową, wymagały przeprowadzenia robót budowlanych.
W tym stanie rzeczy, decyzja Prezydenta W. wydana została
także z rażącym naruszeniem art. 3 pkt 5 w zw. z art. 32-36 ustawy - Prawo budowlane.
Pismem z dnia 8 lipca 2011 r. skarżąca Wspólnota wniosła odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., zarzucając naruszenie: art. 7 i art. 75 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, polegających na całkowitym zaniechaniu przez Wojewodę [...] przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez skarżącą, zaniechaniu dokonania jakichkolwiek ustaleń własnych i oparciu się jedynie na twierdzeniach jednej ze stron oraz Prezydenta W., art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie całościowej oceny zebranego materiału dowodowego i nieuprawnione arbitralne stwierdzenie, iż przedmiotowy tymczasowy obiekt budowlany był powiązany z budynkiem mieszkalnym w ten sposób, iż niemożliwe było wykonanie nakazu rozbiórki w stosunku do niego, jedynie na podstawie gołosłownych twierdzeń jednej ze stron oraz organu zobowiązanego do wykonania nakazu rozbiórki, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania dowodów, na których organ się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, art. 66 § 2 w zw. z art. 61 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż decyzja nie została wydana zgodnie z wnioskiem strony, pomimo, iż strona wnioskowała o wydanie decyzji w zakresie budowy obiektu tymczasowego, co potwierdza przedstawiony projekt budowlany oraz fakt niekwestionowania przez nią niezgodności decyzji z wnioskiem przez okres 13 lat, art. 3 pkt 5 ustawy - Prawo budowlane, poprzez przyjęcie w oderwaniu od załączonego do wniosku o udzielenie pozwolenia projektu, iż przedmiotowy obiekt nie jest obiektem
tymczasowym.
W uzasadnieniu odwołania skarżąca podała, że Wspólnota Mieszkaniowa nieruchomości położonej we W. przy ul.
O. od wielu lat podejmowała działania zmierzające do wykonania nakazu rozbiórki posadowionego na terenie nieruchomości Wspólnoty tymczasowego pawilonu handlowego, który to pawilon został w sposób nietrwały i bez jakichkolwiek podstaw prawnych połączony z budynkiem poprzez samowolne wyburzenie części ściany frontowej budynku przy ul. O.
Postępowania te były prowadzone dwukierunkowo: pierwsze zakończone
prawomocnym, zgodnym z żądaniem skarżącej, wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzeniem nieważności, wydanej po upływie okresu, w którym miał funkcjonować tymczasowy obiekt budowlany, decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2000 r. Nr [...] w sprawie zmiany ostatecznej decyzji Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 1998 r. Nr [...] o pozwoleniu na użytkowanie, którą to decyzją, wbrew czasowemu pozwoleniu na budowę oraz przy całkowitym pominięciu udziału skarżącej, przedłużono pozwolenie na użytkowanie ww. obiektu tymczasowego.
Równolegle skarżąca podjęła działania w celu ustalenia wierzyciela/organu egzekucyjnego właściwego do wykonania nakazu rozbiórki obiektu, którym jest czasowe pozwolenie na budowę po upływie okresu na jaki zostało wydane. Wobec potwierdzenia przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. opisanego wyżej charakteru decyzji o czasowym pozwoleniu na budowę skarżąca wielokrotnie próbowała zażądać od wierzyciela/organu egzekucyjnego, którym w sprawie jest Prezydent W. podjęcie czynności. Jednakże organ ten, nie poczuwając się do obowiązku działania, odmawiał wszczęcia postępowania z urzędu, wydając decyzje o odmowie wszczęcia postępowania. W toku tych postępowań Prezydent W. wskazywał jako organ drugiej instancji Wojewodę [...]. Na skutek środków odwoławczych złożonych do właściwego organu drugiej instancji - Samorządowego Kolegium Odwoławcze w dniu [...] września 2010r. zostały wydane: postanowienie SKO [...], w którym uznano skargę na bezczynność wierzyciela za uzasadnioną oraz decyzja SKO [...], którą stwierdzono nieważność decyzji odmawiającej wszczęcia z urzędu egzekucji administracyjnej w związku z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 k.p.a.).
Prezydent W. nie podporządkował się wydanym rozstrzygnięciom i poparł złożony w dniu [...] stycznia 2011 r. wniosek o częściowe stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 1997 r.
Wojewoda [...], wydając decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r., pominął pismo Wspólnoty z dnia 25 maja 2011 r., w którym strona zarzuciła brak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy przedstawianych przez wnioskodawczynię ekspertyz i zaświadczeń wydanych w 2010 r. Skarżąca wskazała również, iż w postępowaniu organ powinien wziąć pod uwagę wyłącznie wymogi konstrukcyjne, jakie miał spełniać tymczasowy obiekt budowlany w chwili wydania decyzji Prezydenta W. Wojewoda [...] pominął również, potwierdzoną decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Budowlanego z dnia [...] września 2008 r. nr [...], okoliczność samowolnego dokonania przez inwestora rozbiórki części ściany nośnej budynku.
W wymienionym piśmie skarżąca podała nadto, że zapisy projektu
budowlanego będącego częścią decyzji Prezydenta W. wyraźnie wskazywały, że projektowana inwestycja zostanie wykonana w lekkiej konstrukcji, z płyt warstwowych PW 8, co jednoznacznie rzutuje na charakter czasowy przedmiotowego obiektu. Podkreśliła, że w/w obiekt budowlany nie posiadał fundamentów oraz wskazała na inne właściwości uniemożliwiające przypisanie mu cechy budynku, natomiast jednoznacznie potwierdzających jego tymczasowy charakter, zgodnie z dyspozycją art. 3 ust 5 ustawy - Prawo budowlane. Argumenty te skarżąca poparła orzeczeniem stanu technicznego budynku z czerwca 2007 r. zawierającym część opisową, rysunkową oraz fotograficzną.
Odnosząc się w piśmie z dnia 25 maja 2011 r. do zarzutów wnioskodawczyni, iż w chwili wydania decyzji przez Prezydenta W. istniały przesłanki do wydania decyzji o nieograniczonym czasowo charakterze "przybudówki", skarżąca wskazała, iż w przypadku niezadowolenia z treści decyzji Prezydenta W. przewidującej czasowy charakter przybudówki, W. K. przysługiwały środki zaskarżenia, z których nie skorzystała. Skarżąca wskazała również na nieprawdziwość zarzutów wnioskodawczyni, że w decyzji Prezydenta W. wystąpił brak określenia terminu na jaki została wydana, albowiem w decyzji z dnia [...] stycznia 1997 r. zawarto zastrzeżenie, że inwestycja ma charakter czasowy – do dnia 31 grudnia 1099 r. Po tym terminie, zgodnie z przepisami ustawy – Prawo budowlane, W. K. była zobowiązana dokonać rozbiórki przybudówki, który to obowiązek powstał z chwilą upływu terminu określonego w pozwoleniu na jego budowę, z mocy samego pozwolenia.
Skarżąca zarzuciła, że wnioskowany w piśmie z dnia 25 maja 2011 r. materiał dowodowy został przez Wojewodę [...] pominięty.
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (nazywany dalej "GINB"), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia.
GINB w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2011 r. podał, że z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., mamy do czynienia wtedy, gdy treść decyzji jest jednoznacznie sprzeczna z treścią określonego przepisu prawa i gdy rodzaj tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa. Nie można zatem jako rażąco naruszającego prawo traktować rozstrzygnięcia wynikającego z odmiennej interpretacji danego przepisu, nawet jeżeli później zostanie ono uznane za nieprawidłowe. Stosownie do art. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo budowlane, w decyzji o pozwoleniu na budowę właściwy organ, w razie potrzeby, określa czas użytkowania tymczasowych obiektów budowlanych. Z przepisu wynika, iż warunkiem określenia czasu użytkowania obiektu budowlanego jest tymczasowość tego obiektu.
Definicję tymczasowego obiektu budowlanego zawiera art. 3 pkt 5 ustawy - Prawo budowlane, zgodnie z którym przez tymczasowy obiekt budowlany należy rozumieć obiekt budowlany przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki, a także obiekt budowlany nie połączony trwale z gruntem, jak: strzelnice, kioski uliczne, pawilony sprzedaży ulicznej i wystawowe, przekrycia namiotowe i powłoki pneumatyczne, urządzenia rozrywkowe, barakowozy, obiekty kontenerowe. Zgodnie z przywołaną definicją istnieją dwa przypadki, w których obiekt budowlany należy uznać za tymczasowy: obiekt jest przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki, obiekt nie jest połączony trwale z gruntem. W ocenie GINB, z akt sprawy wynika, że żaden z powyższych przypadków nie miał miejsca w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] stycznia 1997 r.
Przedmiotowa inwestycja nie była zamierzona jako przeznaczona do czasowego użytkowania w okresie krótszym od trwałości technicznej i przewidziana do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki. Podaniem z dnia 3 grudnia 1996 r. W. K. wniosła o wydanie pozwolenia na rozbudowę lokalu sklepowego zgodnie z decyzją z dnia [...] listopada 1996 r. Nr [...] o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Z ww. podania z dnia 3 grudnia 1996 r., jak również decyzji o warunkach zabudowy z dnia [...] listopada 1996 r. nie wynikało aby przedmiotowa rozbudowa lokalu handlowego była przeznaczona do czasowego użytkowania w okresie krótszym od trwałości technicznej i przewidziana do przeniesienia w inne miejsce. Ponadto, w aktach Prezydenta W. znajduje się kopia umowy najmu lokalu użytkowego zawartej w dniu 20 stycznia 1997 r. między W. K. a Oddziałem Terenowym Wojskowej Agencji Mieszkaniowej we W. - umowa ta została zawarta na czas nieokreślony.
Zdaniem GINB, w sprawie nie zachodził również drugi przypadek uznania obiektu budowlane za tymczasowy. Projekt budowlany inwestycji w opisie technicznym zawierał następujące stwierdzenie: "Słupki konstrukcyjne stalowe osadzone w stopach betonowych". Powyższe wskazuje na trwałe związanie inwestycji z gruntem. Potwierdza to także rysunek przekroju, z którego wynika osadzenie fundamentów na głębokość 95 cm.
Wobec powyższego, GINB uznał, że decyzją z dnia [...] stycznia 1997 r. poprzez stwierdzenie "Inwestycja ma charakter czasowy – do 31 grudnia 1999 r." Prezydent W. określił czas użytkowania obiektu nie będącego obiektem tymczasowym. Tym samym rażąco naruszył art. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo budowlane, który przewiduje określenie czasu użytkowania obiektu budowlanego w decyzji o pozwoleniu na budowę tylko wówczas, gdy obiekt budowlany ma charakter tymczasowy.
W ocenie GINB, decyzja Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 1997 r. w części dotyczącej tymczasowego charakteru obiektu objętego pozwoleniem na budowę, wydana została bez podstawy prawnej czyli w sytuacji, gdy albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, , albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych i postanowień, rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne. Przepis taki daje podstawy albo do stosowania innych prawnych form działania administracji, albo wyznacza ściśle ramy i rodzaje załatwiania spraw przez wydanie decyzji. W tym ostatnim zwłaszcza przypadku granica pomiędzy wydaniem decyzji bez podstawy prawnej a wydaniem jej z rażącym naruszeniem prawa staje się lekko rozmyta, ponieważ podobne przypadki są kwalifikowane różnie.
Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego pominięcia przez Wojewodę
[...] wskazanych przez skarżącą orzeczeń sądowoadministracyjnych, GINB stwierdził, że powołane przez stronę orzeczenia dotyczyły pozwolenia na użytkowanie (a nie pozwolenia na budowę). Ponadto, orzeczenia zapadają w konkretnej, indywidualnej sprawie, wiążąc tylko w tej sprawie, w której są wydawane.
Pismem z dnia 14 października 2011 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję GINB z dnia [...] września 2011 r., wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 7 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, polegające na całkowitym zaniechaniu przez GINB przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez stronę, zaniechaniu dokonania jakichkolwiek ustaleń własnych i oparcie się jedynie na niepopartych dowodami twierdzeniach jednej ze stron oraz zainteresowanego w sprawie Prezydenta W.,
- art. 80 k.p.a., poprzez niedokonanie całościowej oceny zebranego materiału dowodowego i milczące zaakceptowanie nieuprawnionego, arbitralnego stwierdzenia Wojewody [...], iż przedmiotowy tymczasowy obiekt budowlany jest powiązany z budynkiem mieszkalnym w ten sposób, iż niemożliwe jest wykonanie nakazu rozbiórki w stosunku do niego,
- art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania dowodów, na których organ się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,
- art. 66 § 2 w zw. z art. 61 § 1 k.p.a., w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej decyzji poprzez przyjęcie, iż decyzja nie została wydana zgodnie z wnioskiem strony, pomimo, iż strona wnioskowała o wydanie decyzji w zakresie budowy obiektu tymczasowego, co potwierdza przedstawiony projekt budowlany oraz fakt niekwestionowania przez nią niezgodności decyzji z wnioskiem przez okres 13 lat,
- art. 3 pkt 5 ustawy - Prawo budowlane, w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej decyzji poprzez przyjęcie w oderwaniu od załączonego do wniosku o udzielenie pozwolenia projektu, iż przedmiotowy obiekt nie jest obiektem tymczasowym.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że w związku z tym, że zarówno w toku postępowania przed organem I instancji, jak i w odwołaniu od decyzji Wojewody [...], żądała prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego umożliwiającego wydanie prawidłowej decyzji, a organy obu instancji do tych wniosków się nie ustosunkowały, żądania te pozostały w całości aktualne.
Nadto, skarga została oparta na tych samych zarzutach, które strona powołała w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.
W związku z tym, że zarzucone naruszenia nie zostały usunięte na etapie postępowania przed GINB, skarżąca wskazała, iż uzasadnienie decyzji GINB z dnia [...] września 2011 r., w ocenie skarżącej, składało się w większości z niepozostającego w jakimkolwiek związku z zarzucanymi naruszeniami przywołaniami orzecznictwa sądów administracyjnych i poglądów doktryny. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w sposób jednoznaczny potwierdzało podnoszone przez skarżącą zarzuty zaniechania podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
Zdaniem skarżącej, niezrozumiałe było stanowisko GINB, który złożone przez skarżącą dowody odrzucił nie ze względu na szczegółowo wykazany brak merytorycznej wartości dowodowej dla rozstrzygnięcia w sprawie, lecz na to że dotyczyły pozwolenia na użytkowanie (a nie pozwolenia na budowę).
Skarżąca przychyliła się do twierdzenia GNIB, iż orzeczenia zapadają w konkretnej indywidualnej sprawie, a zatem wiążą tylko w sprawie, w której zostały wydane, jednakże skarżąca nie domagała związania organów złożonymi dowodami, a jedynie tego aby dowody te zostały przez nie ocenione.
Powtórzonego w zaskarżonej decyzji naruszenia art. 80 k.p.a., skarżąca dopatrywała się w dokonaniu ustaleń jedynie na podstawie dokumentów zaoferowanych przez jedną stronę oraz jej twierdzeń, częstokroć analizowanych fragmentarycznie na potrzeby wydania decyzji utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...]. Skarżąca zauważyła, że zgodnie z przedłożonymi przez nią dokumentami, inwestor obiektu uzyskał dla niego nie tylko czasowe pozwolenie na budowę, ale i czasowe pozwolenie na użytkowanie. Z tymczasowością obiektu przestał się zgadzać dopiero w sytuacji upływu terminów obu tych pozwoleń i dowiedzenia przez skarżącą w postępowaniach administracyjnych i sądowo - administracyjnych, iż bezprawne były działania organów udzielających pozwolenia na dalsze użytkowanie obiektu po upływie ostatecznego terminu jego istnienia wskazanego w decyzji o pozwoleniu na budowę. W tej sytuacji kreacja przez organ nieistniejącego w dniu wydania decyzji o pozwoleniu na budowę, braku zamiaru inwestora tymczasowego korzystania z obiektu, była błędna.
W ocenie skarżącej, bezpodstawne było powoływanie się przez GINB na umowę najmu lokalu, do którego przybudowano tymczasowy obiekt w celu wykazania trwałego charakteru tego obiektu. Umowa ta, zdaniem skarżącej, po pierwsze obejmowała tylko lokal, który znajdował się w budynku, zaś po drugie jako czynność cywilnoprawna nie mająca jakiegokolwiek wpływu na postępowania administracyjne dotyczące tego obiektu i jego charakter faktyczny, nie przedstawiała jakiejkolwiek wartości dowodowej, a jej głównym walorem w sprawie, było, jak wskazał GINB, że jej kopia znajdowała się w nieznanych skarżącej aktach Prezydenta W.
W odpowiedzi na skargę GINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Pismem z dnia 12 marca 2012 r. W. K. – uczestnik postępowania w sprawie wszczętej skargą z dnia 14 października 2011 r. – wniosła oddalenie skargi jako niezasadnej, przychylając się do argumentacji organu
Uczestnik postępowania podał, że zgodnie z art. 36 w zw. z art. 55 ustawy – Prawo budowlane decyzję o pozwoleniu na użytkowanie wydaje się dopiero po stwierdzeniu, że budowa (przebudowa) została wykonana zgodnie z projektem budowlanym i uzyskanym pozwoleniem na budowę. Co oznacza, że decyzja o pozwoleniu na użytkowanie ma charakter następczy w stosunku do decyzji o pozwoleniu na budowę i nie może być z nią sprzeczna. Zatem, żadne czynności czy też orzeczenia dotyczące decyzji o pozwoleniu na użytkowanie nie mają znaczenia w postępowaniu dotyczącym wcześniejszej decyzji o pozwoleniu na budowę.
Uczestnik postępowania zauważył, że z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2008 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji GINB z dnia [...] września 2007 r. nr [...] nie wynikało jakoby przyczyną stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2000 r. Nr [...] o pozwoleniu na użytkowanie spornego obiektu czasowym był fakt tymczasowego charakteru obiektu budowlanego, którego dotyczyła decyzja. Podstawą takiego stanowiska były argumenty zupełnie innej natury związane z procesowym charakterem naruszeń przy wydawaniu tejże decyzji, nie zaś faktycznymi przyczynami wydania ograniczonej czasowo decyzji o pozwoleniu na budowę.
W żadnym z dotychczasowych postępowań nie zajmowano się faktycznym i prawnym charakterem rozbudowanej części lokalu przy ul. O. we W., co jest przedmiotem niniejszego postępowania.
To samo dotyczy załączonej do skargi decyzji PINB z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...]., albowiem okoliczności, jakich ona dotyczy powstały w czasie późniejszym niż wydanie decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 1997r Nr [...] o pozwoleniu na budowę, a więc nie mogły mieć i nie miały na jej wydanie żadnego wpływu.
Dlatego też, zdaniem uczestnika postępowania, szczegółowe rozpatrywanie materiału dowodowego zawnioskowanego przez skarżącą pozostało bez wpływu na rozpatrzenie niniejszej sprawy i wydanie decyzji, a zatem słusznie GINB, jak i wcześniej Wojewoda [...] nie analizowali szczegółowo dowodów z dokumentów wskazanych przez skarżącą.
Nie jest także prawdą, jak twierdzi skarżąca, że z tymczasowością obiektu strona przestała się zgadzać dopiero po wszczęciu postępowań sądowych przez Wspólnotę Mieszkaniową. Strona podjęła działania zmierzające do zmiany decyzji Prezydenta W. o pozwoleniu na użytkowanie z dnia [...] kwietnia 1998 r. Nr [...] na decyzję bezterminową, co poskutkowało decyzją Prezydenta W. z dnia [...] marca 2000 r. Nr [...].
Fakt, iż decyzja ta została następnie uznana za nieważną, nie oznacza, że W. K. zgadzała się z zaistniałym stanem faktycznym. Wręcz przeciwnie skoro organ administracji wydał decyzję z dnia [...] marca 2000 r. Nr [...], którą zmienił charakter zawartego w niej pozwolenia z czasowego na bezterminowe to zachowanie strony działającej w zaufaniu do organów państwa zgodne z tą decyzją nie może być oceniane negatywnie. Natomiast brak wcześniejszego zaskarżenia będącej przedmiotem niniejszego postępowania decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia [...] stycznia 1997 r. Nr [...] wynikał jedynie z mylnego przekonania strony o wyczerpujących skutkach podejmowanych przez nią działań dla doprowadzenia istniejącego stanu faktycznego do stanu zgodnego z prawem i pierwotnymi zamierzeniami inwestycyjnymi strony.
Uczestnik postępowania podzielił stanowisko GINB, jak i stanowisko Wojewody [...], że tymczasowy bądź bezterminowy charakter decyzji o pozwoleniu na budowę determinują jedynie okoliczności faktyczne, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy - Prawo budowlane. Dopiero więc, gdy obiekt, którego dotyczy wnioskowane zamierzenie budowlane wypełnia definicję tymczasowego obiektu budowlanego w decyzji o pozwoleniu na budowę należy określić jej czasowy charakter.
Strona podała, że sporny obiekt budowlany nie spełnia żadnego z kryteriów, o których mowa w art. 3 ust. 5 ustawy – Prawo budowlane. Zamierzenie budowlane, którego dotyczyć miała decyzja o pozwoleniu na budowę przewidywało rozbudowę istniejącego już lokalu użytkowego w trzech etapach. Dokumenty złożone w celu uzyskania pozwolenia na budowę w roku 1997 r. dotyczyć miały II etapu tej rozbudowy. Skoro zatem planowano dalszą rozbudowę lokalu i rozpoczęcie w przyszłości III etapu rozbudowy to nielogicznym byłoby, aby lokal taki po jego rozbudowie przeznaczony był jedynie do czasowego użytkowania i rozbiórki w okresie krótszym niż czas realizacji III etapu tej rozbudowy. Ponadto, z samego charakteru i przeznaczenia rozbudowywanego lokalu nie wynikało jakoby miała to być jedynie inwestycja czasowa. Koncepcji takiej w całości przeczy złożenie przez uczestnika postępowania kopii umowy najmu rozbudowywanego lokalu na czas nieokreślony zawartej w dniu 20 stycznia 1997r., a więc przed wydaniem pozwolenia na budowę z dnia [...] stycznia 1997 r. Jak słusznie zauważył GINB również z decyzji o warunkach zabudowy z dnia [...] listopada 1996 r. nie wynika, aby wspomniana rozbudowa lokalu handlowego była przeznaczona do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej i przewidziana do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki. Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącej budynek posiada fundamenty osadzone na głębokości 95 cm, w których osadzono na głębokości 5 m słupki konstrukcyjne stalowe stanowiące oparcie i wzmocnienia dla ścian bocznych konstrukcji.
Bez znaczenia, zdaniem uczestnika postępowania , pozostaje fakt, że obiekt został wykonany w lekkiej konstrukcji z płyt PW 8, albowiem zostały one przytwierdzone do gruntu przy pomocy betonowej wylewki.
Za niezasadne uznano również wywody skarżącej, w których usiłuje dowieść, że pozwolenie budowlane Nr [...] nie dotyczyło rozbudowy istniejącego lokalu handlowego, a budowy w jego pobliżu tymczasowego pawilonu handlowego. Albowiem zarówno z projektu budowlanego, jak i treści samego pozwolenia na budowę wynika, iż miała to być rozbudowa już istniejącego lokalu nie zaś budowa samodzielnego obiektu. Potwierdzają to także zapisy w dzienniku budowy. Natomiast skarżąca, wysuwając powyższe stwierdzenia nie przedstawiała żadnych dowodów na ich poparcie, stąd należało uznać je za bezpodstawne. Badające sprawę organy tj. GINB, a w szczególności Wojewoda [...] szczegółowo wyjaśniły, iż brak jest w dokumentacji złożonej przez inwestora wraz z wnioskiem o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę, jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia samodzielności dobudowanej w ramach rozbudowy części lokalu.
W ocenie strony, powyższe cechy konstrukcyjne budynku wskazują, że dobudowywany obiekt nie miał charakteru tymczasowego, a co za tym idzie, że decyzja Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 1997 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 36 ust. 1 pkt. 2 i 3 w zw. z art. 3 ust. 5 ustawy - Prawo budowlane.
Jednocześnie decyzja Prezydenta W., poprzez oznaczenie inwestycji jako czasowej naruszyła w sposób rażący także przepis art. 61 k.p.a., stojąc w sprzeczności z żądaniem strony, tj. złożonym przez stronę wnioskiem wszczynającym postępowanie w sprawie wydania tejże decyzji. W. K. nie domagała się bowiem wydania pozwolenia na budowę (rozbudowę lokalu) o charakterze czasowym. Wola uzyskania decyzji ograniczonej czasowo nie wynikała także ze złożonych wraz z wnioskiem dokumentów, w tym decyzji ustalającej warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla tej inwestycji. Prezydent W. wydał decyzje sprzeczną z żądaniem strony, w żaden sposób nie uzasadniając podjętej przez siebie decyzji, podczas, gdy zgodnie z art. 107 § 4 k.p.a. od uzasadnienia decyzji można odstąpić jedynie, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony. Ponadto, organ wydając wspomnianą decyzję w ogóle nie wskazał podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia w tej części, w której zadecydował o tymczasowości inwestycji, co powinno nastąpić poprzez odwołanie do przepisu art. 3 ust. 5 ustawy - Prawo budowlane.
Z powyższych względów, uczestnik postępowania w całości podtrzymał swoje twierdzenia zawarte w skardze o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 1997 r. Nr [...] o pozwoleniu na budowę w części dotyczącej tymczasowości tej decyzji, a także w całości popierał stanowisko Wojewody [...] wyrażone w decyzji z dnia [...] czerwca 2011 r. stwierdzającej nieważność powołanej decyzji w żądanym zakresie, a także stanowisko GINB zawarte w decyzji z dnia [...] września 2011 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).
Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą - w ocenie Sądu - interpretację pojęcia rażącego naruszenia prawa, o której mowa w powołanym przepisie. Sąd stanął na stanowisku, iż traktowanie naruszenia prawa jako rażące może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy jego waga jest znacznie większa, niż stabilność ostatecznej decyzji (por. wyrok SN z dnia 20 czerwca 1995 r. sygn. akt: III ARN 22/95).
Na pierwszy plan, zarówno w doktrynie prawa, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych wysuwa się zasada trwałości decyzji ostatecznych wydanych w toku instancji. Z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste naruszenie prawa.
Z nie budzących zastrzeżeń Sądu poglądów prezentowanych w doktrynie (vide – KPA - Komentarz red. M. Jaśkowska Zakamycze 2005 Wyd.II str. 956 i nast.) oraz judykaturze wynika, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji, jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. np. wyrok SN z 8 kwietnia 1994 r., III ARN 13/94, OSN 1994, nr 3, poz. 36; wyrok NSA z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91).
W niniejszej sprawie kontroli sądowej podlegało rozstrzygnięcie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2011 r. utrzymujące w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. stwierdzające nieważność decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 1997 r. zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej W. K. pozwolenia na rozbudowę istniejącego lokalu handlowego w budynku mieszkalnym przy al. O. we W., w części dotyczącej tymczasowego charakteru obiektu objętego pozwoleniem na budowę.
Stwierdzenia nieważności tej części udzielonego pozwolenia na budowę domagała się W. K., która jako inwestor dokonała rozbudowy istniejącego pawilonu handlowego w budynku mieszkalnym przy ul. O. we W. na mocy decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 1997 r. Nr [...] zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę dla inwestycji obejmującej rozbudowę istniejącego pawilonu handlowego w budynku mieszkalnym przy ul. O. we W. Z treści powyższej decyzji wynika, iż będąca przedmiotem postępowania inwestycja ma charakter czasowy – do dnia 31 grudnia 1999 r. Wojewoda [...] decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r. oparł przede wszystkim o ustalenie, iż W. K. nie wnioskowała o pozwolenie na rozbudowę lokalu handlowego jako inwestycji czasowej. Nadto stwierdził, iż brak było podstaw materialnoprawnych (art. 36 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego) do zakwalifikowania przedmiotowej inwestycji do użytkowania krótszego, aniżeli jej trwałość techniczna. Nie była też przeznaczona do przeniesienia w inne miejsce.
W ocenie organu, uzasadnienia dla tymczasowości obiektu objętego pozwoleniem na budowę brak było również w decyzji Prezydenta W. z dnia [...] listopada 1996 r. ustalającej warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji objętej wnioskiem o pozwolenie na budowę. Organ uznał zatem, że decyzja wydana została z naruszeniem art. 61 k.p.a. Nadto, Prezydent W. oparł wydane rozstrzygnięcie na błędnym założeniu, że projektowana rozbudowa lokalu handlowego mogła mieć charakter inwestycji tymczasowej (dotyczy budowy obiektu tymczasowego).
Zgodnie z art. 3 pkt 5 ustawy - Prawo budowlane, przez tymczasowy obiekt budowlany należy rozumieć obiekt budowlany przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki, a także obiekt budowlany nie połączony trwale z gruntem, jak: strzelnice, kioski uliczne, pawilony sprzedaży ulicznej i wystawowe, przekrycia namiotowe i powłoki pneumatyczne, urządzenia rozrywkowe, barakowozy, obiekty kontenerowe.
W myśl art. 3 pkt 6 ustawy - Prawo budowlane, przez termin budowa - należy rozumieć wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu, a także odbudowę, rozbudowę, nadbudowę obiektu budowlanego.
Sąd zauważa, że konkluzja organu o rażącym naruszeniu prawa przez wprowadzenie do decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 1997 r. terminu ograniczającego obowiązywanie udzielonego pozwolenia - dnia 31 grudnia 1999 r. - była przedwczesna. Nie została bowiem poprzedzona pogłębioną analizą stanu faktycznego sprawy pod kątem przesłanek stwierdzenia nieważności – w tym przede wszystkim przesłanki rażącego charakteru naruszenia prawa poprzez wprowadzenie wyżej opisanego terminu ograniczającego ważność pozwolenia na budowę.
Przede wszystkim należy zauważyć, iż sam fakt trudności z egzekucją rozbiórki przedmiotowego obiektu po upływie terminu określonego w decyzji nie przesądza o istnieniu prawnej możliwości unieważnienia decyzji w tym zakresie. Ewentualna niewykonalność decyzji mogłaby być jedynie wówczas podstawą stwierdzenia nieważności, gdy miałaby ona charakter trwały i polegała na pierwotnej niemożliwości jej wykonania wynikających z niej obowiązków (art. 156 par. 1 ust. 5) k.p.a.).
Jak stanowi doktryna prawa (Małgorzata Jaśkowska Komentarz aktualizowany do art.156 kodeksu postępowania administracyjnego Stan prawny: 2012.01.11) przesłanki nieważności określone są enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa, choć z uwagi na treść art. 156 § 1 pkt 7 katalog nie ma charakteru zamkniętego. Nie są one oparte na uznaniu, stąd ich ustalenie musi pociągać za sobą stwierdzenie nieważności, chyba że zachodzi sytuacja z art. 156 § 2. Z uwagi jednak na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych z art. 16 § 1, może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 .Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający (por. wyrok NSA z dnia 7 lipca 1983 r., II SA 581/83, Prob. Praw. 1984, nr 10, s. 28 (z uzasadnienia): "Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, stanowiące wyjątek od zasady stabilności decyzji, wymaga bezspornego ustalenia, że uchylona decyzja jest dotknięta jedną z wad, określonych w art. 156 § 1"; wyrok NSA z dnia 29 czerwca 1999 r., IV SA 1889/97, LEX nr 47887: "1. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco określone w art. 156 § 1 k.p.a., zestawienie to stanowi katalog zamknięty przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji. Taka redakcja przepisu, zważywszy również na nadzwyczajny charakter tej instytucji, nie pozwala na stosowanie wykładni rozszerzającej względem tego przepisu. 2. Wniosek strony w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i jego uzasadnienie nie są jednak wiążące dla organu, który musi z urzędu zbadać, czy zaskarżona decyzja nie jest dotknięta chociażby jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a."; por. też wyrok NSA z dnia 22 września 1999 r., IV SA 1380/97, LEX nr 47894: "Przesłanki stwierdzenia nieważności z racji ich wyczerpującego wyliczenia w art. 156 § 1 k.p.a. nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej. Powinny być interpretowane dosłownie, a nawet ścieśniająco"; czy wyrok SN z dnia 11 maja 2000 r., III RN 62/00, OSNAPiUS 2001, nr 4, poz. 100: "1. Przepis art. 156 § 1 k.p.a. powinien być interpretowany ściśle, a zatem przy stwierdzaniu nieważności decyzji należy brać pod rozwagę okoliczności wymienione w tym przepisie. Niedopuszczalne jest odwoływanie się do innych, nie wymienionych w tym przepisie przesłanek, w tym błędu, winy, należytej staranności lub dobrej wiary. 2. Przy stwierdzaniu nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie ma znaczenia prawnego, czy strona we wniosku o wszczęcie postępowania celnego podała prawidłową, czy nieprawidłową stawkę celną, czy dołożyła, czy też nie dołożyła należytej staranności w sprawdzeniu stanu prawnego towaru w dniu odprawy celnej oraz czy podanie nieprawidłowej stawki celnej było zawinione czy też nie zawinione przez stronę").
Odnosząc powyższe stwierdzenia do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, iż przesłanki nieważności decyzji nie mogą być traktowane instrumentalnie, w celu zalegalizowania inwestycji po dacie wygaśnięcia pozwolenia na budowę wobec upływu terminu w niej podanego jedynie z uwagi na fizyczne trudności z egzekucją rozbiórki. Sąd dostrzegł w niniejszej sprawie niedopuszczalny przejaw automatyzmu działania organów, które w ten sposób pragnęły usunąć niepożądany stan niewykonalności decyzji w zakresie obowiązku rozbiórki po upływie terminu w niej określonego. Należy zauważyć iż nie jest to postępowanie właściwe, gdyż w istocie prowadzi do obejścia przepisów o pozwoleniu na budowę. Przede wszystkim prowadząc postępowanie z art. 156 § 1 k.p.a. organ winien – nie będąc związanym treścią i zakresem wniosku o stwierdzenie nieważności – ocenić stan faktyczny i prawny sprawy w sposób globalny, całościowy, również i pod tym kątem, aby częściowe stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę - w zakresie czasowego charakteru jej obowiązywania - nie usankcjonowało stanu niezgodności z prawem. Podkreślenia wymaga, iż stwierdzenie częściowej nieważności decyzji poprzez "wykreślenie" postanowienia o czasowym charakterze, tworzy całkowicie nowy byt prawny, w wyniku którego dochodzi do reaktywacji ze skutkiem ex tunc wygasłej decyzji o pozwoleniu na budowę, a w konsekwencji - faktycznej legalizacji inwestycji – bez uprzedniego zbadania przesłanek merytorycznych warunkujących jej dopuszczalność i bez możliwości kwestionowania zasadności wydania pozwolenia na budowę przez podmioty mające w tym interes prawny – w szczególności skarżącą Wspólnotę.
Faktycznie chodzi o obiekt "dobudowany" do lokalu użytkowego wynajętego przez W. K., obecnie znajdujący się na terenie należącym do skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej, która na istnienie obiektu po upływie okresu wskazanego w decyzji o pozwoleniu na budowę nie wyraża zgody. W postępowaniu nieważnościowym należy poddać analizie, z jakim obiektem mielibyśmy do czynienia w wyniku ewentualnego zalegalizowania "rozbudowy" o której mowa w decyzji Prezydenta W. z dnia [...].01.1997 r. Przede wszystkim – po ewentualnym przesądzeniu, czy w sprawie zaistniała przesłanka rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a. z uwzględnieniem uwag interpretacyjnych wskazanej we wstępnej części niniejszego uzasadnienia; w przypadku pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie – należy rozpocząć proces zmierzający do wyjaśnienia kwestii, czy w wyniku rozstrzygnięcia o częściowej nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia z dnia [...] stycznia 1997 r. o charakterze czasowym – do dnia 31 grudnia 1999 r. może powstać stan zgodny z obowiązującym prawem. Przede wszystkim wymaga zbudowania na nowo definicja mającego powstać w ten sposób obiektu. Należy przy tym mieć na uwadze, iż dobudowana część nie tylko stanowi "przedłużenie" lokalu usługowego, lecz także – a raczej przede wszystkim – jest częścią przynależną do budynku wielomieszkaniowego należącego do skarżącej Wspólnoty. Dopiero po dokonaniu powyższej analizy prawnej wskazanych zagadnień możliwe będzie udzielenie odpowiedzi na nasuwające się pytanie, czy obiekt powstały w wyniku decyzji de facto legalizującej stan samowoli budowlanej nie narusza stosownych norm prawa budowlanego.
Sąd stwierdził istotne naruszenie przepisów postępowania – art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a. , które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Z mocy art. 152 tej ustawy Sąd orzekł w pkt II, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w pkt III na podstawie art. 250 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło