VII SA/Wa 2614/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Stawecki po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2016 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu przywrócenia zabytku do stanu poprzedniego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. S. ("wnioskodawca"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie do jego uiszczenia, złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zarządzeniem z dnia 27 grudnia 2016 r. wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia danych w nim zawartych poprzez: a) wskazanie, czy syn skarżącego – A. S. – uzyskuje jakiekolwiek dochody, np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, z działalności gospodarczej, renty, z prac dorywczych, z tytułu umów o dzieło, zlecenia, itp., jeżeli tak – w jakiej wysokości, b) nadesłanie, w przypadku gdy syn – A. S. – jest osobą bezrobotną, stosownego zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, c) wskazanie, czy skarżący lub jego żona otrzymują świadczenia wychowawcze na dziecko (tzw. 500 plus) na syna A. S., d) nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o informacje wynikające z akt sprawy. Pismem z dnia 8 stycznia 2017 r. wnioskodawca udzielił odpowiedzi na powyższe wezwanie. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, z uwagi na fakt, że na podstawie udzielonych przez niego informacji nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i niebudzącej wątpliwości oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Informacje przez niego przedstawione nie mogły być uznane za spójne, rzetelne i wyczerpujące. Pismem z dnia 21 lutego 2017 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową i osobistą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wskazał, że posiada dom o pow. [...] m2 i nieruchomość rolą o pow. [...] ha, a jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie wymienił żonę i dwóch synów (jeden z nich jest nieletni). Oświadczył, że otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł, żona uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł. Do stałych wydatków skarżący zaliczył: kredyty – [...] zł, "opłaty miesięczne" – [...] zł, wydatki na leki –[...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza, wnioskodawca wskazał okoliczności dotyczące świadczenia wychowawczego, jednak nie wskazał, że jego syn – A. S. – uzyskuje jakiekolwiek dochody. Nadesłał jedynie zaświadczenie o posiadaniu przez niego statusu osoby bezrobotnej. Wnioskodawca nie odniósł się do wezwania dotyczącego nadesłania wyciągów z rachunku bankowego. Ponadto, w ww. odpowiedzi wnioskodawca podał, że na utrzymaniu jego, oraz jego żony, znajdują się także dwie wnuczki, których matki nie posiadają stałego źródła utrzymania. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika ze złożonego przez niego wniosku oraz z treści pisma z dnia [...] stycznia 2017 r., wnioskodawca uzyskują niewielkie dochody jak również posiada majątek (dom oraz nieruchomość rolna). Słusznie więc referendarz wskazał, że podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności nie były spójne ani też w sposób rzetelny nie przedstawiały jego sytuacji finansowej. Ponadto, przedstawiona przez wnioskodawcę różna liczba osób, pozostających na jego utrzymaniu, w formularzu oraz w piśmie z dnia [...] stycznia 2017 r., podważały wiarygodność wnioskodawcy, zwłaszcza w zakresie faktycznie osiąganych dochodów. Wskazać też należy, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, niemożliwe było dokonanie rzetelnej i niebudzącej wątpliwości oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych, co razem z faktem posiadania przez wnioskodawcę, wskazanych we wniosku, nieruchomości, nie mogło zostać przez sąd, rozpoznający sprzeciw wnioskodawcy, pominięte. Jak wynika z przywołanych orzeczeń, już sama potencjalna możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów z posiadanego majątku wyklucza lub czyni w praktyce niemożliwym pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Majątek taki może nie tylko przynosić stronie wymierne korzyści, ale może również stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu czy pożyczki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez nich środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.