VII SA/Wa 263/17

Dnia 23 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. K. od postanowienia Starszego referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2017 r. w sprawie ze skargi H. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia utrzymać w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2017 r. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił H. K. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Starszy referendarz sądowy wskazał, że z treści wniosku H. K. wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i niepełnosprawnym chorym synem, posiada dom o powierzchni 120 m2 oraz działkę o powierzchni 900 m2. Skarżąca oświadczyła, że mąż został zwolniony z pracy, otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. Skarżąca wraz z rodziną utrzymuje się z dochodów w łącznej wysokości 3 143 zł netto miesięcznie, na które składają się: otrzymywany przez skarżącą zasiłek z GOPS (1 400 zł), zasiłek dla bezrobotnych otrzymywany przez męża skarżącej (831 zł), renta syna (759 zł) i zasiłek opiekuńczy (153 zł). W rubryce formularza dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków H. K. wskazała, że nie wie, "od czego zacząć wyliczanie, bo te pieniądze nawet na jedzenie nie wystarczają". Pismem z dnia 6 marca 2017 r. zobowiązano skarżącą - na podstawie art. 255 ustawy - do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych w złożonym wniosku, poprzez: - wskazanie i udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (np. opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz itp.), - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/ rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi H. K. w piśmie z dnia 16 marca 2017 r. wyraziła oburzenie z powodu skierowania do niej wezwania do uzupełnienia wniosku, podkreślając, że wskazała już, że pieniądze, które otrzymuje z rodziną nie wystarczają na spokojne życie i utrzymanie domu. Podniosła też, że cyt.: "przecież jest odpowiedni przepis prawny, że gdybym kłamała, to grozi za to grzywna lub kara więzienia". Mając powyższe na uwadze Starszy referendarz sądowy wskazał, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy skarżącej, bowiem jej oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny jej możliwości płatniczych. Z wniosku wynika, że łączna wysokość dochodów, z których skarżąca utrzymuje się wraz z mężem i synem wynosi 3 143 zł netto miesięcznie, jednakże nie jest możliwe ustalenie wysokości ponoszonych co miesiąc wydatków, bowiem takich informacji skarżąca nie udzieliła. Referendarz podkreślił, że dopiero zestawienie posiadanych przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy środków finansowych z ponoszonymi przez nią wydatkami pozwala na dokonanie oceny jej sytuacji finansowej. Pomimo skierowanego do H. K. wezwania z dnia 6 marca 2017 r. skarżąca nie tylko nie nadesłała żadnych dokumentów dotyczących wydatków związanych z utrzymaniem domu, ale również nie wskazała nawet orientacyjnie ich wysokości, co nie pozwala na ustalenie, jakie są jej możliwości finansowe. H. K. nie odniosła się też w żaden sposób do wezwania dotyczącego nadesłania wyciągów z rachunków bankowych. Tymczasem to właśnie wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o rzeczywistej kondycji finansowej strony, ich analiza pozwala nie tylko na określenie wielkości wpływów do budżetu domowego wnioskodawcy, ale także wysokości wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie i ustalenie wzajemnej relacji wpływów i obciążeń. Referendarz podkreślił, że na podstawie samego wniosku H. K. niemożliwe jest bezsporne ustalenie jej możliwości płatniczych, skoro nie można porównać wysokości środków pozostających w dyspozycji skarżącej i jej rodziny z ponoszonymi wydatkami. Nie udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 6 marca 2017 r. do uzupełnienia wniosku skarżąca pozbawiła zatem referendarza sądowego możliwości jednoznacznego ustalenia jej sytuacji finansowej. Na ww. postanowienie sprzeciw złożyła H. K. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, że we wszystkich pismach przedstawiła swoją sytuację życiową, opisała wydatki, dodała, że żyje z rodziną w skrajnym ubóstwie, złożyła zeznanie podatkowe z którego wynika jakie osiągnęła dochody. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie zatem z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przypomnieć w tym miejscu należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Z treści art. 246 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy zatem jedynie samo twierdzenie strony o trudnej sytuacji, niskich dochodach czy ogólnikowe oświadczenie, że posiadane środki nie wystarczają nawet na jedzenie. Strona powinna poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. Sąd/referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej strony ma możliwość wezwania wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy, do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, a podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że Starszy referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu zasadnie uznał, że skarżąca – pomimo ciążącego na niej obowiązku, nie wykazała swojego rzeczywistego stanu majątkowego, gdyż bezsprzecznie nie nadesłała żądanych osobnym pismem dokumentów. Stan majątkowy przedstawiony zaś przez nią w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPPr) został uznany za niepełny, a tym samym za niewystarczający do ustalenia czy zachodzą wobec skarżącej przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i Sąd z tą oceną się zgadza. Zgodzić się należy też ze stanowiskiem przedstawionym przez Starszego referendarza sądowego, iż dopiero zestawienie posiadanych przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy środków finansowych z ponoszonymi przez nią wydatkami pozwala na dokonanie oceny jej sytuacji finansowej. Pomimo skierowanego do H. K. wezwania z dnia 6 marca 2017 r. skarżąca nie tylko nie nadesłała żadnych dokumentów dotyczących wydatków związanych z utrzymaniem domu, ale również nie wskazała nawet orientacyjnie ich wysokości, co nie pozwala na ustalenie, jakie są jej możliwości finansowe. Należy również wskazać, że także w sprzeciwie strona nie nadesłała brakujących dokumentów i oświadczeń. Uchylenie się przez stronę od pełnego przedstawienia okoliczności istotnych dla rozpoznania wniosku nie pozwala na przyznanie prawa pomocy. Z tego też względu skonstatować należy, iż skarżącej prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.