VII SA/Wa 2641/23
WyrokWSA w Warszawie2024-02-08
Skład orzekający: Bogusław Cieśla, Tomasz Janeczko, Justyna Wtulich-Gruszczyńska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia 16 stycznia 2017 r. o nieodpłatnym przekazaniu nieruchomości rolnej o powierzchni 43,2707 ha na współwłasność trzech parafii, z naruszeniem limitu 15 ha określonego w art. 70a ust. 2 pkt 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadniałoby stwierdzenie jej nieważności?Ratio decidendi
Sąd uznał, że decyzja Wojewody Pomorskiego nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Kluczowe znaczenie miało rozbieżne rozumienie pojęcia współwłasności w doktrynie i orzecznictwie, co uniemożliwiało uznanie naruszenia za oczywiste i bezsporne. Ponadto, nie wykazano, aby naruszenie miało charakter rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., uwzględniając również skutki społeczne i gospodarcze oraz bezpieczeństwo obrotu prawnego.Stan faktyczny
Prokurator Okręgowy w S. wniósł sprzeciw od decyzji Wojewody Pomorskiego z 16 stycznia 2017 r., która nieodpłatnie przekazała nieruchomość rolną o powierzchni 43,2707 ha na współwłasność trzech parafii. Prokurator zarzucił rażące naruszenie art. 70a ust. 2 pkt 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, który ustanawia limit 15 ha dla gospodarstw rolnych parafii. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji, uznając, że limit nie został przekroczony ze względu na sposób rozumienia współwłasności. Prokurator zaskarżył decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędziowie sędzia WSA Tomasz Janeczko (spr.), asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska, Protokolant specjalista Sylwia Rosińska-Czaykowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2024 r., przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Warszawie Iwony Krysa-Skwiecińskiej sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 sierpnia 2023 r. znak DWRMNIE-WRPIFK.0272.5.2023 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako: "organ II instancji" lub "Minister") decyzją z dnia 31 sierpnia 2023 r., znak: DWRMNIE-WRPIFK.0272.5.2023, działając na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 157 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803 - dalej jako: "k.p.a.") po rozpatrzeniu z urzędu sprzeciwu z dnia 19 maja 2023 r. K.M. - Prokuratora Okręgowego w S. (dalej jako: "skarżący" lub "Prokurator"), wniesionego na podstawie art. 184 § 1 i 2 w związku z art. 157 § 1 i 2 k.p.a., od decyzji Wojewody Pomorskiego (dalej jako: "organ I instancji" lub "Wojewoda") z dnia 16 stycznia 2017 r., nr SO- V.7530.3.2017.ŁJ, przekazującej nieodpłatnie nieruchomość rolną, położoną w obrębie S., gmina D. K., oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...] o powierzchni 43,2707 ha na współwłasność Parafii Katolickiej p.w. [...]w G., w części [...] udziału w tej nieruchomości – odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Pomorskiego.
Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzjami z dnia 16 stycznia 2017 r. nr [...] [...] oraz [...], wydanymi na podstawie art. 70a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347 oraz z 2022 r. poz. 1700) Wojewoda Pomorski jako organ I instancji przekazał nieodpłatnie nieruchomość rolną, położoną w obrębie S., gmina D. K., oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...], o powierzchni 43,2707 ha na współwłasność Parafii Katolickiej p.w. Św. [...] od – [...] . w G., Parafii Katolickiej p.w. Św[...] G. oraz Parafii Katolickiej p.w. [...] .w G., w [...] udziału w tej nieruchomości - dla każdej z tych Parafii.
Decyzje te zostały wydane na podstawie art. 70a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347 oraz z 2022 r. poz. 1700) stosownie, do którego osobom prawnym Kościoła Katolickiego, które po dniu 8 maja 1945 r. podjęły działalność na Ziemiach Zachodnich i Północnych, mogą być, na ich wniosek, przekazane nieodpłatnie na własność grunty znajdujące się w zasobach Państwowego Funduszu Ziemi albo w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa). Wielkość przekazanej nieruchomości rolnej, wraz z gruntami rolnymi będącymi już własnością wnioskodawcy, nie może przekraczać w odniesieniu do gospodarstw rolnych parafii - 15 ha.
Następnie Sąd Okręgowy w S. w sprawie o wpis do księgi wieczystej, zwrócił się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (pismo z dnia 20 września 2021 r" sygn. akt IV Ca 89/21) z prośbą o rozważenie, czy nie zachodzą okoliczności uzasadniające wszczęcie z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. trzech decyzji Wojewody Pomorskiego, w trybie art. 157 k.p.a.
W ocenie Sądu Okręgowego w S. ww. trzy decyzje, nieodpłatnie przenoszą na rzecz trzech Parafii nieruchomość o powierzchni 43,2707 ha (a nie po [...] udziału w nieruchomości), czyli powyżej ustawowego progu 15 ha.
Jednak jak wynika z pozyskanej później kopii postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt IV Ca 89/21, Sąd ten zajął również przeciwne stanowisko w wyżej opisanej kwestii. Umożliwiło to dokonanie wpisu w księgach wieczystych ujawniającego współwłasność ww. trzech Parafii w części [...] udziału w nieruchomości ([...]).
Ponadto jak poinformował Pomorski Urząd Wojewódzki w piśmie z dnia 31 grudnia 2021 r" żadna z Parafii objętych trzema decyzjami z dnia 16 stycznia 2017 r. nie dysponowała w momencie ich wydania gruntami rolnymi. Parafie załączyły stosowne oświadczenia do swoich wniosków o wszczęcie postępowania, następnie Wojewoda Pomorski sprawdził, czy Agencja Nieruchomości Rolnych we wcześniejszych latach przekazała zainteresowanym Parafiom ziemię rolną. Stan posiadania Parafii w tym zakresie był też badany przez Agencję Nieruchomości Rolnych w toku postępowań zakończonych wydaniem postanowień z dnia 9 stycznia 2017 r" nr [...], [...] oraz [...]
Po analizie sprawy ustalono zatem, że nie jest uzasadnione wszczynanie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. trzech decyzji Wojewody Pomorskiego.
Następnie pismem z dnia 16 lutego 2023 r. Prokurator Okręgowy w S. zwrócił się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z prośbą o wskazanie (w szczególności): "Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji prowadziło bądź prowadzi postępowanie administracyjne dot. w/w decyzji zwłaszcza w związku z otrzymaniem" ww. pisma z Sądu Okręgowego w S..
Pismem z dnia 1 marca 2023 r. poinformowano Prokuratora Okręgowego w S. o przesłankach, który stanowiły o tym, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie wszczął z urzędu postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności ww. trzech decyzji Wojewody Pomorskiego.
Pismami z dnia 19 maja 2023 r., Prokurator Okręgowy w S. wniósł sprzeciwy od ww. trzech decyzji Wojewody Pomorskiego.
Prokuratorowi służy prawo wniesienia sprzeciwu od decyzji ostatecznej, jeżeli przepisy k.p.a. lub przepisy szczególne przewidują wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji albo jej uchylenie lub zmianę. Prokurator wnosi sprzeciw do organu właściwego do wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany (art. 184 § 1 i 2 k.p.a.).
W sprzeciwie od decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 16 stycznia 2017 r., nr SO-V.7530.3.2017.ŁJ, zarzucono, że decyzja ta "została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) materialnego mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 70 a ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej poprzez wydanie decyzji o nieodpłatnym przeniesieniu na rzecz Parafii Katolickiej p.w. [...]. w G.[...] na współwłasność nieruchomości o powierzchni 43,2707 ha, podczas gdy przepis ten ustanawia ustawowy limit na 15 ha".
Prokurator Okręgowy w S. wniósł przy tym, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 16 stycznia 2017 r" nr [...] i jak dalej zauważył: "[...] zdaniem wnoszącego sprzeciw przedmiotowa decyzja jest oczywiście sprzeczna z powołanym przepisem tj. art. 70 a ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.
Prokurator wskazał, że ustawowa definicja współwłasności jest zamieszczona w art. 195 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 i 1615, dalej: k.c.).
Zgodnie z definicją zawartą w tym artykule współwłasność występuje wtedy gdy własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Wynika z niej, że współwłasność jest prawem własności, które odznacza się następującymi cechami: jednością przedmiotu, wielością podmiotów i niepodzielnością wspólnego prawa (vide Balwicka-Szczyrba Małgorzata (red.), Sylwestrzak Anna (red.), Kodek cywilny. Komentarz).
Zdaniem Prokuratora, nie może ulegać wątpliwości, że wskazanej Parafii jako współwłaścicielce przysługuje [...] część prawa własności do całej nieruchomości, która ma łączną powierzchnię 43.2707 ha. Przekracza więc ustawowy limit dla gospodarstw rolnych parafii wynoszący 15 ha.
Prokurator wskazał, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym jako rażące naruszenie prawa, określa się oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki jakimi są: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne, gospodarcze lub społeczne jakie wywołała decyzja.
Zdaniem wnoszącego sprzeciw naruszenie prawa ma tu charakter oczywisty, a przy tym koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa". W sprzeciwie odesłano również do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2020 r" sygn. akt IV CSK 68/19, wskazującego m.in., że: "Stwierdzenie materialnych i procesowych skutków poważnej wadliwości decyzji administracyjnej nie leży wprawdzie w zakresie kompetencji sądu powszechnego, ale jeżeli sąd ten poweźmie przekonanie, że decyzja administracyjna załączona do wniosku o wpis prawa własności jest sprzeczna z prawem w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności, powinien - niezależnie od rozpoznania wniosku - zwrócić uwagę organowi, o którym mowa w art. 157 § 1 K.p.a. na potrzebę rozważenia, czy nie zachodzą okoliczności uzasadniające wszczęcie z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności takiej decyzji (art. 157 § 2 k.p.a.)".
W wyniku rozpoznania sprzeciwu, Minister wydał wspomnianą na wstępie skarżoną decyzję z dnia 31 sierpnia 2023 r.
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie, Minister wyjaśnił, że w przypadku wniesienia sprzeciwu przez Prokuratora właściwy organ administracji publicznej wszczyna w sprawie postępowanie z urzędu, zawiadamiając o tym strony (art. 186 k.p.a.), co też uczyniono pismem z dnia 31 maja 2023 r. Prokuratorowi, który bierze udział w postępowaniu w przypadkach określonych w art. 182-184 k.p.a., służą prawa strony (art. 188 k.p.a.).
Minister przypomniał, że w toku postępowania wyjaśniającego, pismem z dnia 31 maja 2023 r., zwrócono się do Wojewody Pomorskiego m.in. z prośbą o wypowiedzenie się w zakresie argumentów przedstawionych w ww. sprzeciwie.
W odpowiedzi, pismem z dnia 21 czerwca 2023 r. Wojewoda Pomorski wskazał, że "Przy rozpatrywaniu wniosku [...] kierował się tym, że przekazuje ww. parafii [tj. Parafii Katolickiej p.w. [...]. w G. udział w [...] własności nieruchomości rolnej, co oznacza że parafia nie jest właścicielem całej działki o powierzchni 43.2707 ha. W związku z tym nie został naruszony przepis określony w art. 70a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, który mówi o tym, że wielkość przekazanej nieruchomości rolnej, wraz z gruntami rolnymi będącymi już własnością wnioskodawcy, nie może przekraczać w odniesieniu do gospodarstw rolnych parafii - 15 ha. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych innych gruntów rolnych, w związku z czym, nie było przeszkody w przekazania [...] własności działki rolnej o powierzchni 43.2707 ha".
Wobec powyższego, w ocenie Ministra w przedmiotowej sprawie, nie można stwierdzić, aby decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia 16 stycznia 2017 r" nr SO-V.7530.3.2017.ŁJ, została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), tj. art. 70a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (rozpatrywanego w kontekście art. 195 k.c.
Minister zaznaczył, że jak już wcześniej wspomniano, w księgach wieczystych dokonany został wpis ujawniający współwłasność ww. Parafii w części [...] udziału w nieruchomości [...] Poza tym ponownie podniósł, że, jak poinformował Pomorski Urząd Wojewódzki w piśmie z dnia 31 grudnia 2021 r" żadna z Parafii objętych decyzjami z dnia 16 stycznia 2017 r. nie dysponowała w momencie ich wydania gruntami rolnymi.
Zdaniem Ministra, za trafnością jego stanowiska przemawia również niejednolitość poglądów doktryny na istotę współwłasności, jak i szereg stanowisk sądów administracyjnych wskazujących przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Minister wskazał, że w doktrynie można spotkać się m.in. z niżej opisanymi poglądami na istotę współwłasności:
a) według E. Gniewka: "Trzeba jednak zwrócić uwagę na mnogość teorii doktrynalnych usiłujących objaśnić istotę współwłasności. Natomiast żaden ustawodawca (także polski) nie daje pozytywnej wskazówki w tym zakresie. W pierwszym rzędzie należy tu wskazać najstarszą teorię podziału rzeczy (wspólnej rzeczy). Reprezentanci tej teorii (występującej w kilku odmianach) uważają, że prawo własności jest niepodzielne i może przysługiwać zawsze tylko jednej osobie. Skoro zaś w wyniku powstania stosunku prawnego współwłasności występuje równocześnie kilka uprawnionych podmiotów prawa, a condominium plurium in solidum nie jest możliwe, problem istoty współwłasności rozwiązać można ich zdaniem - tylko opierając się na intelektualnym podziale rzeczy. Wówczas bowiem każdemu ze współwłaścicieli przysługuje "pełne" prawo własności w odniesieniu do idealnie wyodrębnionej części rzeczy wspólnej. [...] Najsilniej reprezentowana jest w doktrynie teoria podziału prawa [Wydaje się, że ta teoria została przyjęta w orzecznictwie - patrz np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 471/21], Według tej teorii podzielone jest prawo własności, a przynależna każdemu ze współwłaścicieli część tego prawa dotyczy i obejmuje całą wspólną rzecz. Z chwilą powstania stosunku współwłasności prawo własności na rzeczy wspólnej ulega podziałowi odpowiednio do udziałów współwłaścicieli. Każdemu z uczestników przysługuje odtąd część jednego prawa własności, która co do treści (zawartości) równa się samemu prawu własności, a różni się od niego tylko objętością. Trzeba jednak odnotować wyraźną różnicę poglądów na charakter podziału prawa własności oraz jego skutki. Niekiedy uważa się, że prawo ulega podziałowi rzeczywistemu i odtąd każdy ze współwłaścicieli ma samodzielne prawo stanowiące część prawa własności." (E. Gniewek, Istota współwłasności [w:] Prawo rzeczowe. Tom 3. System Prawa Prywatnego, red. E. Gniewek, Warszawa 2020);
b) z kolei jak zauważył K. Szadkowski: "Zgodnie z dominującym w cywilistyce poglądem istota współwłasności wyraża się w intelektualnym (idealnym) podziale jednolitego prawa własności. [...] Podział ma charakter intelektualny, ponieważ w jego wyniku współwłaściciele nie uzyskują samodzielnych praw podmiotowych, a jedynie idealne udziały we wspólnym prawie własności." (K. Szadkowski, Komentarz do art. 195 [w;] Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do art. 1 - 352, red. M. Gutowski, Warszawa 2021). Istnieją jednak i stanowiska konkurencyjne. Stosownie do jednego z nich: "W wyniku podziału powstawać ma zatem kilka osobnych praw (udziałów) przysługujących każdemu ze współwłaścicieli. Mówiąc zaś obrazowo, według zwolenników referowanej koncepcji, w czasie trwania współwłasności poza udziałami współwłaścicieli nie istnieje żadne nadrzędne prawo własności [...]. [...] Duże zróżnicowanie wykazują z kolei koncepcje wysuwane przez zwolenników niepodzielności - tak rzeczywistej, jak i intelektualnej - prawa własności." (K. Szadkowski, Komentarz do art. 195...);
c) natomiast w opinii E. Skowrońskiej - Bocian i M. Warcińskiego: "Istota współwłasności ułamkowej nie została jak dotąd w sposób jednoznaczny określona w doktrynie. Istnieje wiele teorii podejmujących próby wyjaśnienia tego zagadnienia. Najsilniej reprezentowana jest teoria podziału, zgodnie z którą podziałowi ulega nie rzecz, lecz jedynie prawo własności na rzeczy wspólnej. Prawo to ulega podziałowi odpowiednio do wielkości udziałów poszczególnych współwłaścicieli, a przynależna każdemu ze współwłaścicieli część prawa dotyczy i obejmuje całą rzecz. Niepozbawiona mocnych argumentów jest również koncepcja, w myśl której współwłaściciele są właścicielami idealnych części rzeczy." (E. Skowrońska - Bocian i M. Warciński, Komentarz do art. 196 [w:] Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz - Art. 1-44910, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2020).
Minister zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie istotne znaczenie ma fakt, że w sprzeciwie z dnia 19 maja 2023 r. dotyczącym decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 16 stycznia 2017 r., nr SO-V.7530.3.2017.ŁJ przedstawiono wyłącznie jeden z poglądów na istotę współwłasności.
Minister przytoczył następnie kilka tez orzeczeń sądów administracyjnych wskazujących przesłanki uznania naruszenia prawa za rażące (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), których nie sposób pominąć, w szczególności, w kontekście przywołanych powyżej różnych (niejednolitych) stanowisk doktryny co do istoty współwłasności:
a) "Stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować. Z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa. Nie każde, bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana. Ponadto dla oceny, czy doszło do naruszenia prawa o charakterze rażącym nie bez znaczenia jest zbadanie skutków społeczno- ekonomicznych, jakie naruszenie prawa pociąga." - teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2022 r" sygn. akt II OSK 979/19;
b) "Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych a zatem pojęcie to musi być interpretowane wąsko, co oznacza, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wówczas, gdy podjęte rozstrzygnięcie jest w sposób oczywisty sprzeczne z treścią, nie budzącej wątpliwości i mającej zastosowanie w danej sprawie normy prawnej. Innymi słowy, rażącym naruszeniem prawa jest dotknięta decyzja, której treść stanowi zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części." - teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2022 r" sygn. akt I OSK 614/19;
c) "Wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznej decyzji administracyjnej w oparciu o przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 KPA przesłankę rażącego naruszenia prawa winno następować tylko w okolicznościach niewątpliwych. [...]." - teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 1293/21;
d) "Naruszenie prawa ma charakter rażący w szczególności, gdy jest wyrazem ewidentnego błędu w interpretowaniu prawa, który nie jest możliwy do zaakceptowania jako akt wydany w demokratycznym państwie prawnym. W takim przypadku nie wystarczy samo stwierdzenie naruszenia przepisu prawa materialnego. Natomiast jeżeli przepis dopuszcza rozbieżną interpretację, nawet w konkretnych wypadkach - mniej lub bardziej uzasadnioną, to wybór jednej z takich interpretacji nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa. Ponadto o rażącym naruszeniu prawa można mówić jedynie wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznego orzeczenia organu administracji." - teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt III FSK 230/21;
e) "W nauce prawa i w judykaturze nie ma zasadniczo wątpliwości co do tego, że błędna interpretacja czy wadliwe zastosowanie przepisów składających się na podstawę prawną decyzji nie mogą być kwalifikowane jako przesłanka nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 KPA." - teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 1818/21;
f) "[...] Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu przez ich proste zestawienie ze sobą. Chodzi o stan prawny niewątpliwy co do jego obowiązywania i interpretacji, niepozwalający i nierodzący rozbieżności w wykładni i chodzi o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny, a nie o błędy w wykładni prawa [".]." - teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 1847/21;
g) "O rażącym naruszeniu prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 KPA można mówić jedynie wówczas, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki, tj. naruszenie prawa ma charakter oczywisty, widoczny na "pierwszy rzut oka", charakter przepisu, który został naruszony pozwala na proste uznanie oczywistości jego naruszenia Gest on jasny, klarowny i nie wymaga prowadzenia skomplikowanej wykładni prawa) oraz przemawiają za tym racje (skutki) społeczne i ekonomiczno-gospodarcze, które wywołuje rozstrzygnięcie dotknięte wadą kwalifikowaną. Ta ostatnia przesłanka musi mieć przy tym decydujące znaczenie przy dokonywaniu oceny stwierdzonego naruszenia prawa, albowiem łączy pierwsze dwie, akcentując i warunkując istotność wady kwalifikowanej." - teza wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2021 r" sygn. akt VII SA/Wa 303/21;
h) "Naruszony przepis prawa nie może pozostawiać jakichkolwiek wątpliwości prawnych, a jego treść musi być jasna i nie może wywoływać sporów doktrynalno-orzeczniczych." - teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2013 r" sygn. akt II GSK 190/12;
i) "Podstawą stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 KPA) jest stwierdzenie, że decyzja ta pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu nie budzącego wątpliwości interpretacyjnych a nadto, że skutkiem tego naruszenia jest powstanie - w następstwie wydania tej decyzji - sytuacji niemożliwej do zaakceptowania w praworządnym państwie [...]." - teza z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 363/11.
Zdaniem Ministra można wyrazić pogląd, że w przedmiotowej sprawie, wobec faktu wydania decyzji Wojewody Pomorskiego, nr S0-V.7530.3.2017.ŁJ w dniu 16 stycznia 2017 r., a więc już kilka lat temu, należy też brać pod uwagę kwestie bezpieczeństwa prawnego, w tym bezpieczeństwa obrotu prawnego.
Minister przypomniał, że w sprzeciwie z dnia 19 maja 2023 r. podniesiono, że: "O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki jakimi są: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne, gospodarcze lub społeczne jakie wywołała decyzja".
W opinii Ministra w sprzeciwie z dnia 19 maja 2023 r.:
- nie wykazano zaistnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki oczywistości naruszenia prawa; choć jak już wcześniej wskazano, w orzecznictwie można też spotkać się z poglądem, że: "Z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa." (teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 979/19);
- w żaden sposób nie wyjaśniono znaczenia (a musi być ono istotne) w tej konkretnej sprawie dwóch innych przywołanych przesłanek uznania naruszenia prawa za rażące, tj. charakteru przepisu który "został naruszony" oraz racji ekonomicznych, gospodarczych lub społecznych jakie wywołała decyzja.
Zdaniem Ministra o naruszeniu prawa można by mówić, gdyby decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia 16 stycznia 2017 r" nr SO-V.7530.3.2017.ŁJ, przekazywała nieodpłatnie nieruchomość rolną o powierzchni powyżej 45 ha, na współwłasność Parafii Katolickiej p.w. [...] .w G., w części [...] udziału w tej nieruchomości. Uzasadniałoby to wówczas rozważenie czy nie zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z naruszeniem art. 70a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie wielkości przekazanej nieruchomości rolnej. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w przedmiotowej sprawie.
Poza tym nawet gdyby przyjąć w tej sprawie pogląd na istotę współwłasności prezentowany w sprzeciwie z dnia 19 maja 2023 r" to w ocenie Ministra budziłoby wątpliwości uznanie takiego naruszenia prawa (jak zarzucane) za rażące.
Na marginesie Minister dodał, że w toku przedmiotowego postępowania strony zostały poinformowane m.in. o tym, że stosownie do art. 10 § 1 k.p.a., mogą przed wydaniem decyzji, zapoznać się z zebranymi dokumentami, uzupełniać materiał dowodowy w sprawie oraz składać ewentualne pisemne wyjaśnienia i dokumenty.
Prokurator nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu II instancji wniósł skargę do Sądu na podstawie art. 3 § 2 pkt 1, art. 50 § 1 art. 52 § 3 i art. 53 § 1 w zw. z art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako: "p.p.s.a) oraz § 367 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. 2023. poz. 115).
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Zaskarżonej decyzji Prokurator zarzucił:
- że została podjęta z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj: przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie i błędne uznanie, że decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia 16 stycznia 2017 r. nr SO-V.7530.3.2017.ŁJ była zgodna z tym przepisem;
- błędne uznanie, że decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia 16 stycznia 2017 r. nr SO-V.7530.3.2017.ŁJ nie zawiera wady wymienionej w tym przepisie, która skutkowała by stwierdzeniem jej nieważności, podczas gdy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego tj. art. 70 a ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem stanowiła o nieodpłatnym przekazaniu nieruchomości rolnej o powierzchni 43,2707 ha na współwłasność Parafii Katolickiej p.w. [...] .w G., w części [...] udziału w tej nieruchomości – podczas gdy ww. przepis ustanawia ustawowy limit na 15 ha.
W uzasadnieniu skargi Prokurator wskazał, że istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ustalenie, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. gdyż postępowanie takie jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 k.p.a. Zdaniem skarżącego decyzja organu I instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz uchybienie jakim jest dotknięta powyższa decyzja, ma charakter kwalifikowany, oczywisty i jednoznaczny, w związku z czym nie ma tu mowy o naruszeniu przepisu mającego niejednoznaczny charakter.
Zdaniem skarżącego Wojewoda Pomorski decyzją z 16 stycznia 2017 r. przekazał wnioskodawcy na współwłasność w udziale [...] nieruchomość o powierzchni 43,2707 ha, a więc z przekroczeniem limitu ustawowego.
Odnosząc się do wskazanych przez Ministra rozbieżności w doktrynie co do rozumienia współwłasności skarżący wskazał, iż zgodnie z literalnym brzmieniem art. 195 k.c. własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Ponadto podkreślił, że w ten sposób jest właśnie zdefiniowana współwłasność w kodeksie cywilnym. Wskazał również, że w przedmiotowej sprawie nie ma pola do wątpliwości czy odmiennej wykładni bądź interpretacji przepisów o współwłasności oraz istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią ww. przepisu, a treścią decyzji Wojewody z dnia 16 stycznia 2017 r., wobec czego wystąpiło naruszenie przepisu tej ustawy przez Wojewodę Pomorskiego.
Skarżący podniósł, że biorąc pod uwagę społeczne skutki naruszenia nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji Wojewody Pomorskiego wydanej z rażącym naruszeniem prawa – jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Wskazał, że pominięto również fakt, że sądy wieczystoksięgowe konsekwentnie dostrzegały rażące naruszenie prawa i odmawiały wpisu do ksiąg wieczystych. Wpis do ksiąg wieczystych nastąpił dopiero na skutek orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2020 r. sygn. IV CSK 68/19 wskazującego jednak na związanie sądu cywilnego decyzją Wojewody Pomorskiego. Jednakże Sąd Najwyższy w uzasadnieniu orzeczenia wskazał na możliwość dokonania sygnalizacji przez sąd powszechny potrzeby stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.
Skarżacy podkreślił również, że Minister pominął zupełnie rażące naruszenie ww. przepisu oraz skutki decyzji oraz nie dostrzegł potrzeby wszczęcia postępowania nieważnościowego, pomimo stosownej sygnalizacji Sądu Okręgowego w S., wobec czego doszło w efekcie do wpisu współwłasności w księdze wieczystej - na podstawie decyzji wydanej przez organ administracyjny z rażącym naruszeniem prawa, którą to ostateczną decyzją związany był sąd powszechny.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji Ministra, przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 sierpnia 2023 r., znak: DWRMNIE-WRPIFK.0272.5.2023, odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 16 stycznia 2017 r., nr SO- V.7530.3.2017.ŁJ, przekazującej nieodpłatnie nieruchomość rolną, położoną w obrębie S., gmina D. K., oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...], o powierzchni 43,2707 ha na współwłasność Parafii Katolickiej p.w. [...] . w G., w części [...] udziału w tej nieruchomości.
Powyższa decyzja wydana została w jednym z nadzwyczajnych trybów kontroli decyzji ostatecznych, a mianowicie w trybie stwierdzenia nieważności. Jest to tryb postępowania administracyjnego, którego przesłanki zastosowania zostały enumeratywnie wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. Tryb ten jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 16 k.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji, a organ administracji publicznej orzekający w tym trybie, posiada jedynie uprawnienia kasacyjne tzn. rozstrzyga tylko i wyłącznie w kwestii istnienia bądź nieistnienia - w dacie wydania kontrolowanej w trybie stwierdzenia nieważności decyzji-przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. Nie rozstrzyga on natomiast o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym.
Stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić w przypadku wystąpienia jednej z wad określonych w ww. przepisie, zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Weryfikacja prawidłowości decyzji następuje z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, przy czym we wskazanym trybie nie prowadzi się postępowania mającego zastąpić i naprawić pierwotne działanie organu.
Organ administracji publicznej zobligowany jest do stwierdzenia nieważności decyzji, która m.in.: wydana została z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Na tej przesłance oparty był wniosek Prokuratora zawarty w sprzeciwie oraz wywiedziona przez Prokuratora skarga.
Należy podkreślić, że rażące naruszenie prawa określane jest w orzecznictwie sądowo-administracyjnym jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Ponadto o tym, czy naruszenie prawa jest "rażące", decyduje ocena skutków społeczno-gospodarczych jakie dane naruszenie za sobą pociąga (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2010 r., II OSK 1614/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 sierpnia 2010 r., II SA/Ol 499/10 - wszystkie powołane orzeczenia publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazać należy, że nie każde naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana. Restrykcyjność sankcji nieważności powoduje, że powinna mieć ona zastosowanie tylko w wypadkach ściśle wskazanych przez ustawodawcę i tylko z powodu kardynalnego naruszenia przepisów. Szeroka wykładnia pojęcia rażącego naruszenia prawa, prowadziłaby do zatarcia różnicy pomiędzy trybem instancyjnej kontroli decyzji, a trybami nadzwyczajnymi (zob. wyrok WSA w Warszawie z 14 kwietnia 2022 r., VII SA/Wa 2259/21, wyrok NSA z 19 grudnia 2018 r., II OSK 697/18).
Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne efekty naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2013 r., I OSK 1683/11). Naruszenie prawa ma cechę rażącego, gdy decyzja nim dotknięta wywołuje skutki prawne niedające się pogodzić z wymaganiami praworządności, którą należy chronić nawet kosztem obalenia ostatecznej decyzji.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia 16 stycznia 2017 r., została wydana na podstawie art. art. 70a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347 oraz z 2022 r. poz. 1700) stosownie, do którego osobom prawnym Kościoła Katolickiego, które po dniu 8 maja 1945 r. podjęły działalność na Ziemiach Zachodnich i Północnych, mogą być, na ich wniosek, przekazane nieodpłatnie na własność grunty znajdujące się w zasobach Państwowego Funduszu Ziemi albo w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa). Wielkość przekazanej nieruchomości rolnej, wraz z gruntami rolnymi będącymi już własnością wnioskodawcy, nie może przekraczać w odniesieniu do gospodarstw rolnych parafii - 15 ha (art. 70a ust. 2 pkt 1 ustawy).
Prokurator dopatrując się w kwestionowanej decyzji rażącego naruszenia prawa, argumentował, że Wojewoda Pomorski przekazał wnioskodawcy na współwłasność w udziale [...] nieruchomość o powierzchni 43,2707 ha., a więc z przekroczeniem limitu ustawowego zawartego w nie budzącym wątpliwości przepisie.
Powołał się przy tym na art. 195 k.c. i wskazał, że zgodnie z jego literalnym brzmieniem, własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom.
Sąd nie podziela powyższej argumentacji.
Jeszcze raz należy podkreślić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo-administracyjnym, naruszenie prawa ma charakter rażący, gdy jest ono oczywiste. Oznacza to, że sprzeczność pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a konkretnym przepisem prawa jest wyraźna, rzucająca się w oczy. Rażąco naruszony może być wyłącznie przepis jednoznaczny, niepowodujący wątpliwości interpretacyjnych. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2022 r., I OSK 2172/21, rażące naruszenie prawa musi być stwierdzone w sposób oczywisty i nie może podlegać jakimkolwiek wątpliwościom. Nie jest dopuszczalne opieranie się w tym zakresie na okolicznościach ocennych. W szczególności dotyczy to osądu, czy doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyroki NSA: z dnia 1 czerwca 2022 r. sygn. akt II OSK 1149/19 oraz z dnia 9 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2868/14). W orzecznictwie wskazuje się również, że zastosowanie przy wydawaniu decyzji administracyjnej jednej z możliwych interpretacji niejednoznacznych w swej treści przepisów prawa, nie może być uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2, prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji, tylko z tego powodu, że interpretacji tej nie podziela organ wyższego stopnia ( por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 lutego 1995 r., II SA 1531/94, ONSA 1996/1, poz. 37). W wyroku NSA w Warszawie z 18 czerwca 1997 r., III SA 422/96, podniesiono, że jeżeli przepis prawa dopuszcza możliwość rozbieżnych jego interpretacji, to wybór jednej z nich nie może być oceniony jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 nawet wówczas, gdy zostanie ona później uznana za nieprawidłową albo, co zdarza się częściej, inna interpretacja zostanie uznana za słuszniejszą. O rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wówczas, gdy podjęte rozstrzygnięcie jest w sposób oczywisty sprzeczne z treścią niebudzącej wątpliwości i mającej zastosowanie w danej sprawie normy prawnej. Natomiast nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa w przypadku zastosowania jednego z możliwych do zastosowania wariantów wykładni danego przepisu ( wyrok NSA z 18 maja 2021 r., III OSK 423/21 ).
Tymczasem argumentacja Prokuratora oparta jest na błędnym w jego ocenie rozumieniu przez Wojewodę pojęcia współwłasności, które jak wyczerpująco wyjaśnił Minister przytaczając w tym zakresie poglądy doktryny, może być rozumiane w różny sposób, między innymi w taki sposób, że z chwilą powstania stosunku współwłasności prawo własności na rzeczy wspólnej ulega podziałowi odpowiednio do udziałów współwłaścicieli a każdemu z uczestników przysługuje odtąd część jednego prawa własności, która co do treści (zawartości) równa się samemu prawu własności, a różni się od niego tylko objętością.
Przy zastosowaniu tej wykładni, biorąc pod uwagę, że decyzje Wojewody przekazywały każdej z trzech parafii nieruchomość oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...]o powierzchni 43.2707 ha w [...] udziału w nieruchomości, nie został przekroczony wynikający z ustawy limit, ponieważ [...] działki o powierzchni 43.2707 ha nie przekracza 15ha.
Wspomnieć też należy, że w toku postępowania wyjaśniającego Wojewoda Pomorski oświadczył, iż przy rozpatrywaniu wniosku, kierował się tym, że przekazuje każdej z parafii udział w [...] własności nieruchomości rolnej, co oznacza że nie jest ona właścicielem całej działki o powierzchni 43.2707 ha i norma obszarowa zawarta w treści art. 70a ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, nie została przekroczona.
Warto zaznaczyć, że Prokurator przytacza tylko jeden z poglądów na pojęcie współwłasności nie dostrzegając rozbieżności w rozumieniu tego pojęcia.
Tymczasem wskazana przez Ministra niejednolitość poglądów doktryny na istotę współwłasności, jak też ukształtowane w orzecznictwie sądowo-administracyjnym rozumienie pojęcia rażącego naruszenia prawa, stoją na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Wskazane w skardze Prokuratora rozbieżności w ocenie prawidłowości kwestionowanych decyzji Wojewody przez sądy powszechne, które jednak dokonały stosownego wpisu w księdze wieczystej, są kolejnym argumentem przeciwko uznaniu ewentualnego naruszenia przepisów za oczywiste. Podniesiona w skardze kwestia sygnalizacji ewentualnych wad decyzji, nie przesądza jeszcze, że wady takie faktycznie występują.
Prokurator zarówno w sprzeciwie, jak również w skardze, nie wskazuje kolejnej przesłanki, która musi wystąpić aby doszło do stwierdzenia nieważności decyzji, a mianowicie racji ekonomicznych, gospodarczych lub społecznych jakie wywołała decyzja a które są nie do zaakceptowania w praworządnym państwie.
W tym kontekście uwzględnić należy, że decyzje Wojewody wydane zostały w dniu 16 stycznia 2017 r., a zatem ich unieważnienie naruszy bezpieczeństwo obrotu prawnego a ponadto jak już wspomniano, dokonane zostały stosowne wpisy w księgach wieczystych.
Reasumując, należy podzielić ocenę organu odwoławczego, że kwestionowana decyzja Wojewody, nie naruszała rażąco przepisów obowiązujących w dacie jej wydania.
Ponadto decyzja ta nie jest obarczona żadną z pozostałych z wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. tj. decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem przepisów obowiązujących w dniu jej wydania. Decyzja nie dotyczy też sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco, nie została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, nie była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność nie miała charakteru trwałego, w razie jej wykonania nie wywołałyby czynu zagrożonego karą oraz nie zawiera wady powodującej jej nieważność z mocy prawa.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło