VII SA/Wa 2654/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] z siedzibą w T. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w T. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2017 r. znak: [....] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Stowarzyszenie [....] z siedzibą w T.w skardze wniesionej na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [....] września 2017 r. znak: [....] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia zawarło wniosek o "zwolnienie z kosztów wpisu sądowego". W złożonym następnie na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych Stowarzyszenie wskazało, iż prowadzi działalność o charakterze społecznym w obronie środowiska naturalnego, zdrowia, życia ludzi, osób poszkodowanych i represjonowanych oraz zasłużonych dla ojczyzny i narodu polskiego. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku w formie nieruchomości, bądź ruchomości, zaś środki finansowe na działalność pochodzą ze składek członkowskich. Członkowie zarządu reprezentują Stowarzyszenie społecznie nie mają żadnych zysków, nie pobierają wynagrodzeń i nie mają żadnych korzyści finansowych za swoją działalność. Stowarzyszenie prowadzi działalność o charakterze "non profit" i nie korzysta z żadnych dotacji od Skarbu Państwa, instytucji samorządowych bądź Unii Europejskiej. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej. W piśmie z dnia 8 lutego 2018 r. Stowarzyszenie podało, że liczy 16 członków. Członkowie opłacają wyłącznie dobrowolne składki członkowskie. Stowarzyszenie wskazało, że koszty działalności za rok 2017 r. sprowadzały się do opłat korespondencji oraz opłat sądowych w sprawach toczących się przed WSA w Poznaniu i w Warszawie, a dotyczących zaskarżonych orzeczeń administracyjnych w sprawie budowy turbin wiatrowych na terenie Gminy Dominowo i Gminy [....]. Oświadczyło, że nie posiada darowizn, spadków i zapisów. Nie otrzymuje dotacji ze środków publicznych i prywatnych. Aktualny stan środków finansowych wynosi zero. Pomimo wskazania, że odpis statutu został dołączony do pisma, nie został nadesłany. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2018 r. odmówiono Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy podał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez Stowarzyszenie, nie wykazało ono bowiem, że nie ma możliwości zdobycia środków na koszty związane z postępowaniem sądowym w niniejszej sprawie. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 28 lutego 2018 r. strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu sprzeciwu podano, że strona skarżąca nie posiada wykształcenia prawniczego i doświadczenia procesowego. Stowarzyszenie podniosło, że jedyne środki finansowe pochodzą ze składek członkowskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że przedmiotowe Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zarejestrowanym w Krajowym Rejestrze Sądowym. Zatem, zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2017r., poz. 210) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów, z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, zatem ma możliwości by uzyskać środki finansowe na prowadzenie swojej działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Ze złożonego oświadczenia oraz przedłożonych do akt dokumentów wynika, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków. Stowarzyszenie podało, że prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących z dobrowolnych składek członkowskich. W ocenie Sądu, strona skarżąca nie pobiera składek członkowskich, a jednocześnie nie zapewnia środków finansowych na swoją działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań. W takiej sytuacji stwierdzić trzeba, że strona skarżąca sama pozbawiła się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Stowarzyszenie posiada pełne, przewidziane ustawą, możliwości pozyskiwania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą określoną statutem działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec tego realizując cele statutowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08, oraz w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 133/09, członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić żadnej działalności. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Realizując cele statutowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei w razie trudności w prowadzeniu działalności statutowej podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. ustalenie składek. Wskazać również należy, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, by podejmowało działania mające na celu pozyskanie środków na finansowanie swojej działalności. Stowarzyszenie działając aktywnie winno również zadbać o zwiększenie źródeł finansowania. Nie można bowiem przerzucać ciężaru finansowania stowarzyszenia na Państwo, a więc finansowania działania podmiotów prywatnych ze środków publicznych. Zasadą pozostaje bowiem prowadzenie działalności osób prawnych, jak i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, na bazie ich majątku własnego. Stowarzyszenie prowadząc swoją działalność powinno zgromadzić odpowiednią kwotę pieniężną pochodzącą przede wszystkim ze składek członkowskich, a dopiero jeżeli to okaże się niewystarczające, szukać pomocy finansowej chociażby przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z tego względu Stowarzyszenie powinno zapewnić odpowiednie środki na utrzymanie i bieżącą działalność przede wszystkim we własnym zakresie. Koszty sądowe, mają równorzędny charakter z innymi bieżącymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot i powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Odnosząc te okoliczności do niniejszej sprawy wskazać należy, że wpis sądowy w sprawie wynosi 100 zł, natomiast analizując wniosek wskazać należy, że nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych na pokrycie kosztów sprawy sądowej. Stowarzyszenie nie ustanawiając w ogóle składek członkowskich i rezygnując z ich pobierania, samo pozbawiło się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań przed sądem, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację majątkową Stowarzyszenia, zasadnie odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto, Sąd wyjaśnia, że wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, zawarty w sprzeciwie, zostanie rozpoznany w odrębnym postępowaniu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie odmawiające przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.