VII SA/Wa 2663/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Stawecki (spr.), , Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Protokolant specjalista Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2019 r. sprawy ze skargi S.w G. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazu ich zaniechania oddala skargę 1. Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] uznał praktyki stosowane przez S.w G. (zwany również dalej "skarżącym") za naruszające zbiorowe prawa pacjentów, nakazał ich zaniechanie oraz zobowiązał do usunięcia skutków naruszenia. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. 2. Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr[...] uznał stosowane przez skarżącego praktyki uregulowane w Zarządzeniu Dyrektora nr [...] S.w G. z dnia [...] lipca 2014 r. w sprawie warunków udostępniania dokumentacji medycznej pacjentom (dalej "zarządzenie") i polegające na: a) udostępnianiu dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta na podstawie odrębnego pełnomocnictwa (upoważnienia) z podpisem notarialnie poświadczonym, b) udostępnianiu do wglądu dokumentacji medycznej pacjentom, ich przedstawicielom ustawowym bądź osobom przez nich upoważnionym na podstawie pisemnego wniosku, c) wymaganiu wskazania we wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej celu w jakim udostępniana jest dokumentacja medyczna, d) udostępnianiu wglądu do dokumentacji pacjenta podczas pobytu w oddziale w terminie ustalonym z Ordynatorem oddziału lub lekarzem prowadzącym, e) umożliwieniu wglądu do dokumentacji archiwalnej w terminie 5 dni od daty złożenia wniosku, f) udostępnianiu kopii dokumentacji medycznej najpóźniej w terminie do 5 dni od daty złożenia wniosku, g) umożliwieniu składania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej od poniedziałku do piątku w Sekretariacie Szpitala jak również w pokojach nr 3009 i 139 w godzinach 7:35 - 15:00, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazał ich zaniechanie (nadając w tym zakresie decyzji rygor natychmiastowej wykonalności) oraz zobowiązał do usunięcia skutków naruszenia poprzez złożenie oświadczenia o określonej treści i w określonej formie. Decyzja organu została wydana na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 i 2, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2017 r. poz. 1318, ze zm.; dalej "ustawa o prawach pacjenta") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, ze zm.; dalej "k.p.a."). Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził, że żaden przepis nie nakazuje, aby upoważnienie do uzyskania dokumentacji zostało udzielone w formie pisemnej, zatem należy przyjąć, że możliwa jest także forma ustna. Tym bardziej – w ocenie Rzecznika Praw Pacjenta - nie znajduje podstawy prawnej wymóg upoważnienia z podpisem notarialnie poświadczonym. Nie znajduje również oparcia w przepisach prawa ograniczenie formy żądania udostępnienia dokumentacji medycznej do pisemnego wniosku, ani uwarunkowania udostępnienia dokumentacji od złożenia wniosku na formularzu opracowanym przez podmiot leczniczy. Pacjent może bowiem ustnie zażądać udostępnienia dokumentacji medycznej. Rzecznik Praw Pacjent podkreśla, że ustawa o prawach pacjenta nie stawia dla ważności lub skuteczności wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej (w tym jej odbioru) wymogu wykazywania przyczyny żądania. Udostępnienie dokumentacji medycznej jest czynnością techniczną, nie wymagającą skomplikowanych procedur, tym samym jakiekolwiek inne terminy udostępnienia dokumentacji medycznej niż "bez zbędnej zwłoki" są bezprawne, z tej samej przyczyny niezasadne jest ustalenie terminu wglądu do dokumentacji medycznej z ordynatorem, bądź lekarzem prowadzącym. Za niezasadne należy uznać również określanie czasookresu, w którym można składać wnioski o udostępnienie dokumentacji medycznej (tj. od poniedziałku do piątku w godz. 7.35 – 15.00). W opinii Rzecznika szpital powinien tak zorganizować swoją działalność, aby móc przyjmować wnioski w każdym czasie, a tym samym aby realizować swój obowiązek udostępnienia dokumentacji bez zbędnej zwłoki. Rzecznik Praw Pacjenta uznał opisane ograniczenia za niezgodne z prawem i naruszające zbiorowe prawa pacjentów. 3. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący dnia 11 października 2018 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie ww. decyzji w całości, bądź w części jako niezgodnej ze stanem faktycznym, ewentualnie o jej zmianę poprzez uchylenie w zakresie dotyczącym publikacji oświadczenia. Skarżący wskazał, że uchylenie postanowienia decyzji dotyczącego publikacji oświadczenia jest zasadne, ponieważ nie stwierdzono naruszenia prawa pacjenta dostępu do dokumentacji medycznej w indywidualnej sprawie. Skarżący pokreślił, że zarządzenie ma charakter wewnętrzny i instrukcyjny, obejmuje wyłącznie pracowników szpitala. Natomiast pełnomocnictwo z podpisem notarialnie poświadczonym jest wymienione jako jedna, a nie jedyna forma upoważnienia. Zarządzenie przewiduje również upoważnienie podpisane w obecności pracownika. Skarżący stwierdza, że pozytywnie rozpatrywane były również wnioski o udostępnienie dokumentacji przez pacjentów, którzy nie składali go na wzorze zaproponowanym przez skarżącego. Skarżący wskazuje, że pięciodniowy termin ma charakter instrukcyjny dla pracowników, nie dotyczy pacjentów, gdyż każdą sprawę należy potraktować indywidualnie i udostępniać dokumentację "bez zbędnej zwłoki", co zdaniem skarżącego oznacza, iż w niektórych przypadkach udostępnienie dokumentacji medycznej może trwać albo dłużej, albo krócej niż 5 dni. Niemiej jednak udostępnienie powinno nastąpić w najkrótszym możliwym terminie i w czasie nie dłuższym niż miesiąc. Pacjent powinien bowiem mieć świadomość, że na realizację jego prawa wpływa szereg czynników (w tym organizacyjnych), które mogą wydłużyć lub skrócić okres oczekiwania na dokumentację medyczną. Skarżąca wyjaśniła także, że szpitalu funkcjonuje szpitalny oddział ratunkowy i dlatego jest całodobowa możliwość zgłaszania wniosków o wydanie dokumentacji medycznej. 4. Odpowiadając w dniu 16 listopada 2018 r. na ww. skargę Rzecznik Praw Pacjenta podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi w całości z uwagi na jej bezzasadność. Organ powtórzył przesłanki, którymi kierował się przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji, wskazując dodatkowo, że skarżący powinien umieścić ogólnodostępną i niebudzącą wątpliwości ze strony pacjentów informację o tym, że wnioski można składać zarówno w formie pisemnej, jak i ustnie, oraz że wnioski mogą być przyjmowane w każdym czasie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 5. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) zadanie Sądu jest ściśle określone: Sąd ma dokonać kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że niewątpliwie doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.". Sąd ma też obowiązek stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia jeśli akt taki jest dotknięty którąkolwiek z wad określonych w art. 156 k.p.a. Natomiast w przypadku niestwierdzenia wskazanych postaci naruszenia prawa przez organ administracji, skarga podlega oddaleniu. Jednocześnie stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. 6. Sąd oddalił skargę na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta, ponieważ uznał, że ta decyzja jest zasadna. Zarówno z akt sprawy, jak i z wyjaśnień złożonych przez strony na rozprawie wynika, że w szpitalu w G. doszło do naruszenia praw pacjenta w ten sposób, że zarządzenie z 2014 r. o sposobie udostępniania dokumentacji medycznej pacjentom było co najmniej niejasne. Nie została przesądzona kwestia, czy ww. zarządzenie było znane pacjentom, co podnosił uczestnik postępowania. Niewątpliwie jednak wskazane zarządzenie było co najmniej niejasne i zawierało rozstrzygnięcia, które zdaniem organu, a także zdaniem Sądu, są sprzeczne z ustawą. Należy podkreślić, że praktyka Rzecznika Praw Pacjenta prowadzona konsekwentnie od kilku lat wyraźnie idzie w tym kierunku, aby te sposoby udostępniania dokumentacji medycznej i udostępnienia wzglądu do dokumentacji medycznej były dla pacjenta możliwie jak najprostsze, jak najmniej sformalizowane. Udostępnianie dokumentacji medycznej lub wglądu do niej powinno być realizowane z zachowaniem wymogów ochrony danych osobowych, ale cel taki można osiągnąć bez konieczności korzystania z bardziej sformalizowanych sposobów działania, takich jak pisemne wnioski, bądź tym bardziej wnioski z podpisem notarialnie poświadczonym. Ze względu na wskazane wyżej zasady i cele działania Rzecznika Praw Pacjenta, organ stwierdził, że wymagania określone w zarządzeniu Dyrektora nr [...] naruszają zbiorowe prawa pacjentów, a zatem organ miał obowiązek wydać decyzję, która stała się przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. Sąd stwierdza przy tym, że nie wszystkie zarzuty Rzecznika Praw Pacjenta są równie zasadne. Odnosząc się do kwestii oświadczeń pacjenta składanych w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym, Sąd uznał, że nie trzeba interpretować postanowienia zarządzenia Dyrektora szpitala jako wymogu obowiązku uzyskania notarialnego poświadczenia podpisu pacjenta nawet na sali operacyjnej. Zarządzenie Dyrektora można bowiem zinterpretować w ten sposób, że upoważnienie dla osoby trzeciej wystarczy złożyć ustnie przed pracownikiem szpitala. Sąd przyjmuje przy tym, że kwestionowana szczególna forma wystawienia pełnomocnictwa osobie trzeciej zapewniającego jej dostęp do dokumentacji medycznej miała przeciwdziałać praktykom polegającym na przedkładaniu przez osoby bliskie pacjentów lub nawet przez osoby niespokrewnione prostych oświadczeń podpisanych przez pacjenta, ale budzących poważne wątpliwości co do ich autentyczności. Nie zostało to wszakże jednoznacznie wykazane przez skarżący Zakład w G.. Nie może być zatem wątpliwości, że przyjęta w szpitalu procedura udostępniania dokumentacji, szczegółowo opisana przez uczestnika postępowania, była wadliwa. Dlatego też, mimo podniesionych wyżej uwag, decyzję Rzecznika Praw Pacjenta należy uznać za zasadną. W takim stanie rzeczy, Sąd miał obowiązek skargę oddalić. Należy również dodać, że Sąd wziął pod uwagę rozwiązanie, wskazywane przez skarżącego, polegające na zastosowaniu art. 53 ustawy o Rzeczniku Praw Pacjenta i przekazaniu szpitalowi określonych uwag bądź sugestii w drodze postępowania wyjaśniającego, zamiast stwierdzenia, w drodze decyzji, naruszenia praw pacjenta. Sąd doszedł wszakże do wniosku, że ten przepis nie może być zastosowany w sprawie, ponieważ w praktyce skarżącego szpitala niewątpliwie doszło już wcześniej do naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Tymczasem, wskazany przepis stanowi, że wyjaśnienia lub ewentualne wskazania dla praktyk placówki leczniczej mogą być wysyłane, jeśli nie doszło do naruszenia zbiorowych praw pacjenta i trzeba tylko pacjentowi lub innym instytucjom wyjaśnić, w jaki sposób określone obowiązki lub procedury powinny być realizowane. Tego przepisu Sąd nie mógł więc zastosować i dlatego Sąd uznał decyzję Rzecznika Praw Pacjenta za prawidłową. 7. Mając na względzie powyższe ustalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.