VII SA/Wa 2691/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lutego 2018 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. R. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania za bezzasadne zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia : utrzymać w mocy postanowienie z dnia 9 lutego 2018 r. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 2691/17 wpłynął wniosek H. R. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że utrzymuje się z renty w wysokości 1330 zł miesięcznie. Wskazała, że posiada dom o pow. ok.70 m² oraz nieruchomości rolne w stosunku do których prowadzone jest postępowanie spadkowe w Sądzie. Poza tym oświadczyła, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wyszczególniła miesięcznie ponoszone wydatki, tj. opłatę za energię 50,00 zł, opłatę za telefon 46,00 zł, odpady stałe, płynne 140,00 zł, zakup butli z gazem 50,00 zł, lekarstwa 200,00 zł, zakup żywności 650,00 zł i inne wydatki (środki czystości, żywność dla zwierząt, itp.) - 200 zł. W dodatkowo nadesłanych na wezwanie referendarza wyjaśnieniach skarżąca podała, że oprócz niej pod wskazanym adresem zamieszkuje córka A. K. z mężem i dwójką dzieci i syn K. R.. Oświadczyła, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z dziećmi. Wymieniła budynki znajdujące się na posesji: dom jednorodzinny, budynek gospodarczy murowany, garaż murowany, komórki murowane, wiata metalowa na opał, kurnik, gołębnik, garaż blaszany, altana z grillem. Wymieniła koszty utrzymania domu i załączyła dowody ponoszonych opłat, są to: opłaty za energię wg załączonych poleceń przelewu z terminem płatności do 12 grudnia 2017r. - w wysokości 201,07 zł i kwotę 48,57 zł oraz kwotę w wysokości 101,20 zł z terminem płatności do 18 grudnia 2017r., opłatę za butlę z gazem 50,00 zł miesięcznie, odpady komunalne wg rachunku w wysokości 140,00 zł za okres od września - do grudnia 2017r., telefon 50,00 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości w wysokości 1485 zł/rocznie, wywóz nieczystości płynnych w wysokości 150,00 zł, dodatkowo bieżące naprawy i remonty w domu i na posesji (w razie potrzeby). Wnioskodawczyni podała, że ponosi wydatki na leki w wysokości 200 zł/mc, żywność ok. 650 zł m/c, żywność dla zwierząt, środki czystości itp. 200 zł. W dalszych wyjaśnieniach wnioskodawczyni oświadczyła, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie podejmuje prac dodatkowych, dorywczych ani sezonowych. Podała, że do kosztów związanych z utrzymaniem domu (podstawowe rachunki) w miarę możliwości dokładają się dzieci. Koszty dzielone są na bieżąco każdego miesiąca, nie ma określonej konkretnej kwoty. Wyjaśniła, że dzieci pomagają w pracach porządkowych, remontowych i fizycznych na posesji i w domu. Nie otrzymuje od nich pomocy pieniężnej na własne utrzymanie oprócz wydatków związanych z utrzymaniem domu i nieruchomości. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2018 r. w sprawie VII SA/Wa 2691/17 odmówiono H. R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie skarżąca wskazała jedynie, że wnosi o zmianę postanowienia i zwolnienie jej z kosztów bo nie stać jej na opłacenie tej kwoty i jest zmuszona zrezygnować z części skarg bowiem nie stać jej na prowadzenie wielowątkowych postępowań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, wobec czego postanowienie z 21 grudnia 2017 r. należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja ta ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko wobec osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe to powinna partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. W niniejszej sprawie - jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 9 lutego 2018 r. - brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy, H. R. nie wykazała bowiem w sposób wiarygodny, aby znajdowała się w tak trudnej sytuacji, która nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych we własnym zakresie. Z treści wniosku wynika, że H. R. utrzymuje się z renty w wysokości 1330 zł miesięcznie. Posiada dom o pow. ok.70 m² oraz nieruchomości rolne. Skarżąca wprawdzie wskazała, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z dziećmi lecz samodzielnie. Jednakże pod wskazanym adresem gdzie zamieszkuje, mieszka również syn K. R. oraz córka A. K. z mężem i dwójką dzieci. Wspólnie ponoszą koszty opłat związanych z utrzymaniem i użytkowaniem budynków istniejących na działce. Według wyjaśnień wnioskodawczyni koszty dzielone są na nich na bieżąco każdego miesiąca. Za referendarzem zauważyć wobec tego trzeba, że choć ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015r., poz. 1257 ze zm.) nie definiują pojęcia "wspólnego gospodarstwa domowego", to w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (tak Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008r., s. 154). Innymi słowy "wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego" należy rozumieć szeroko - jako wspólne zamieszkiwanie, jak i ponoszenie wspólnych wydatków. Możliwość pozyskania przy pomocy rodziny środków na opłacenie kosztów postępowania musi zostać uwzględniona przy ocenie sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Należy bowiem oczekiwać, że niezbędnej pomocy i wsparcia wnioskodawczyni w pierwszej kolejności poszukiwać będzie właśnie u członków swojej najbliższej rodziny. Trudno przecież wymagać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc. Tym bardziej, że nie wykazano jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych. Wnioskodawczyni nie wykazała, by niemożliwe było pozyskanie pomocy od syna i córki. Pomimo wezwania nie podała wysokości dochodów dzieci, które zamieszkują z nią pod tym samym adresem. Z powyższego wynika zatem, że zarówno syn, jak i córka współkształtują sytuację finansową wnioskodawczyni. Zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX 1296829). Wskazać także należy, że Sądowi znana jest z urzędu sytuacja skarżącej i jej rodziny omówiona w innych sprawach, i tak np. ze sprawy o sygn. VII SA/Wa 1340/17 wynika, że w syn wnioskodawczyni wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wskazując, że prowadzi on działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Powyższe zatem nie wskazuje aby syn nie był w stanie wspomóc matki w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania. Powyższe wskazuje, że skarżąca może liczyć na pomoc dzieci. Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku oraz w taki sposób aby był on przekonywujący. Nie jest rolą Sądu ani referendarza prowadzenie dochodzenia w tej sprawie. A zatem, to do strony wnioskującej o uzyskanie prawa pomocy należy wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby, nie wystarczy bowiem samo powoływanie się na trudną sytuację materialną. Strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna rzetelnie i wiarygodnie przedstawić w urzędowym formularzu wszelkie informacje niezbędne do oceny jej sytuacji majątkowej, a także złożyć stosowne dokumenty, które wykażą, że sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej, o niskich dochodach, czy o dużych wydatkach. Sąd uznał, że w świetle posiadanych a podanych przez wnioskodawczynię informacji, nie jest w stanie wiarygodnie ocenić jej sytuacji materialnej. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że należało odmówić przyznania prawa pomocy, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.