VII SA/Wa 2693/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Bogusław Cieśla po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie pozwolenia na budowę postanawia: odmówić D. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek D. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj., zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten został rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego w dniu 17 marca 2014 r. Na postanowienie to wpłynął sprzeciw stąd straciło ono moc, a sprawa przyznania prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z treści złożonego wniosku oraz nadesłanych wyjaśnień wynika, iż D. P. zamieszkuje wspólnie z rodzicami. Utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Dochód jaki wskazał uzyskiwany z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej to 1 000 zł. Dodatkowo wnioskodawca uzyskuje 457 zł. z tytułu wynajmu. Posiadany majątek obejmuje dom o pow. 111,3 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 8,13 ha i budynki gospodarcze gospodarstwa rolnego. Wnioskodawca wskazał posiadanie samochodu osobowego toyota avensis verso z 2005 r., toyoty hiace z 1999 r., ciągnika rolniczego Promar 82 TSA z 2003 r. W dodatkowym piśmie z dnia 20 lutego 2014 r. złożonym na wezwanie Sądu wnioskodawca wskazał, że koszty prowadzenia gospodarstwa domowego są dzielone pomiędzy jego i rodziców, przy czym stałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wnioskodawca ponosi w 1/3 wysokości. Łączne koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 1690 zł. Wnioskodawca z tych wydatków ponosi koszt około 563 zł. Ponosi także samodzielnie wydatki w zakresie własnego wyżywienia, zakupu odzieży, leków. Stałe wydatki w tym zakresie to około 800-900 zł (żywność, benzyna, ubezpieczenie, odzież). Rodzice wnioskodawcy utrzymują się z dochodów w wysokości 1015 zł. i 1626,90 zł. i są to dochody z emerytur. Ponoszą także wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości około 1128 zł. oraz około 1400-1500 zł. na koszty związane z utrzymaniem osobistym. Wnioskodawca wskazał, że wszystkie swoje dochody przeznacza na utrzymanie gospodarstwa rolnego oraz rehabilitacje w Centrum Kompleksowej Rehabilitacji w [...]. Prowadzi dodatkową działalność gospodarczą związaną ze sprzedażą artykułów nieżywnościowych. Wnioskodawca nie uzyskuje świadczeń od pomocy społecznej ani osób trzecich. Do pisma z dnia 20 lutego 2014 r. dołączono zaświadczenie z urzędu skarbowego oraz kopie dokumentów PIT i wyciągów z rachunku bankowego. W sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosi 6,85 ha oraz część współwłasności z całości 1,28 ha tj. 0,27 ha, co oznacza, że wnioskodawca zajmuje się gospodarstwem o pow. 7,12 ha. Wnioskodawca dalej wskazał, że z gospodarstwa praktycznie nie ma dochodów, grunty są utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, co generuje spore koszty maszyn i narzędzi (traktor, pług, kosiarka). Posiadany samochód osobowy jest koniecznością z powodu zamieszkiwania na wsi, przez którą nie przebiega komunikacja publiczna, w której nie ma firm usługowych, a wszystkie najbliższe świadczenia trzeba załatwiać w mieście [...]. Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że obecnie nie posiada dochodu z prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż zaprzestał ją prowadzić, stąd obecnie wspólny dochód rodziny to 3098,92 zł. Wskazał, że jest zmuszony do opieki nad rodzicami w wielu 82 i 80 lat. Wnioskodawca ma do opłacenia w najbliższym czasie wysoką fakturę za gaz w wysokości 1 710,12 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przepisy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Obejmuje zatem osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Uznano, że strona posiada środki na opłacenie kosztów sądowych. W rodzinie wspólny dochód to 3098,92 zł., który nie podlega egzekucji sądowej, czy administracyjnej i jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć jest wypłacany w pełnej wysokości. Strona posiada ponad 7 hektarowe gospodarstwo rolne, dom w wielkości 111,3 m2, dwa samochody osobowe, sprzęt rolniczy. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12). Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów. Trudno jednak przyjąć, że oświadczenie to jest do końca wiarygodne i wnioskodawca całkowity dochód z prowadzenia gospodarstwa przeznacza na jego utrzymanie. Ponadto z doświadczenia życiowego wynika, że prowadzący gospodarstwo rolne część plonów przeznaczają na konsumpcję, co pozwala na zmniejszenie bieżących wydatków związanych z zakupem żywności. Nawet jednak, gdyby prowadzone przez wnioskodawcę gospodarstwo rolne nie przynosiło dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez wnioskodawcę innych źródeł zarobkowania. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, jak wyżej zaznaczono, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Gospodarstwem rolnym można rozporządzać w sposób przynoszący dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych byłoby usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść pełnych opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Należy bowiem mieć na uwadze, że skarżący i osoby z nim wspólnie zamieszkujące uzyskują stały dochód miesięczny w łącznej kwocie 3098,92 zł. Więc w sytuacji, w jakiej znajduje się wnioskodawca, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 7 ha, uznano, że D. P. nie wykazał, że nie jest w stanie własnym staraniem ponieść kosztów postępowania w sprawie. Wnioskodawca i jego rodzina nie należą do osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe, a w związku z tym pozyskanie przez skarżącego środków na pokrycie kosztów sądowych jest obiektywnie możliwe. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków strona przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenia spraw sądowych Tym samym uznano, że wnioskodawca nie znajduje się w tak trudniej sytuacji by uzasadnione było zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w całości, gdyż opłacenie kosztów sądowych nie wpłynie na pogorszenie się sytuacji życiowej (uszczerbek w utrzymaniu koniecznym) wnioskodawcy i jego rodziny. W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.