VII SA/Wa 2722/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. S. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2018 r. w sprawie ze skargi T. S. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2017 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 12 lutego 2018r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Utrzymuje się z kwoty 3 300 zł, która jest uposażeniem rodzinnym. Innych danych majątkowych wnioskodawca nie podał. Zaznaczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie wskazał majątku, oszczędności, przedmiotów wartościowych. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że jest osobą pokrzywdzoną i nie on wywołuje procesy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie zatem z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Oceniając sytuację majątkową skarżącego należy zgodzić się z ustaleniami poczynionymi w postanowieniu z dnia 15 lutego 2018 r. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z kwoty 3 300 zł, która jest uposażeniem rodzinnym. W formularzy PPF w rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał ogólnie jako miesięczne wydatki kwotę 3 150 zł, a wiec nie przekraczają one dochodu wnioskodawcy. Oznacza to, że skarżącemu, po odliczeniu od dochodów w wysokości 3 300 złotych miesięcznie kosztów utrzymania w wysokości 3 150 złotych, pozostaje kwota około 150 zł. Zatem skarżący jest w stanie poczynić oszczędności i tak gospodarować własnym dochodem, aby pokryć koszty sądowe, które na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 200 zł, a wydatki które mogą się w przyszłości pojawić to opłata kancelaryjna za uzasadnienie w kwocie 100 zł i ewentualnie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości również 100 zł. Rozpatrując niniejszy wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika słusznie uznano, że nie występują przesłanki, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak słusznie wskazał Starszy referendarz sądowy wnioskodawca nie wskazał w formularzu danych, które wskazywałby, że jest w trudnej sytuacji materialnej. Informacje takie nie zostały również podane w sprzeciwie. Skarżący ogólnie wskazał wysokości miesięcznych wydatków nie wyszczególniając co dokładnie się na nie składa. Należy podkreślić, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. W przypadku skarżącego z uwagi na brak wyszczególnienia konkretnych wydatków trudno jest ocenić, czy wszystkie ponoszone wydatki należy zliczyć do kategorii niezbędnych. Niemniej jednak istotne jest to, że nie przekraczają one miesięcznie uzyskiwanych dochodów, a wręcz są niższe o 150 zł. Tak więc zasadnym jest wniosek o możliwości poczynienia przez wnioskodawcę oszczędności. Wobec powyższego należało uznać zaskarżone postanowienie za prawidłowe, bowiem Starszy referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.