VII SA/Wa 2745/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu adwokata M. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 16 marca 2018 r. oddalającego wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji (pkt 1) i przyznającego ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. B. kwotę 147,60 zł, w tym kwotę 27,60 zł, stanowiącą 23% podatku VAT - tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, obejmującej sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (pkt 2) w sprawie ze skargi W. N. i C. N. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2016 r. znak: [....] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2017 r. przyznano W. N. i C. N. prawo pomocy przez ustanowienie adwokata. Na tej podstawie Okręgowa Rada Adwokacka w W. pełnomocnikiem skarżących wyznaczyła adwokata M. B. Wyrokiem z dnia 26 października 2017 r., po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. N. i C. N. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Z akt sprawy wynika, że adwokat M. B. złożył w imieniu skarżących wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Następnie, po otrzymaniu odpisu wyroku z uzasadnieniem, w dniu 27 grudnia 2017 r. ww. pełnomocnik nadesłał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku. Pełnomocnik skarżących złożył również wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za reprezentowanie skarżących przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie oraz za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 marca 2018 r. oddalił wniosek ww. pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji (pkt 1) i przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. B. kwotę 147,60 zł, w tym kwotę 27,60 zł, stanowiącą 23% podatku VAT - tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, obejmującej sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (pkt 2). W uzasadnieniu starszy referendarz sądowy podał, że wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej w tym zakresie podlega rozpoznaniu w oparciu o przepisy obowiązującego od dnia 2 listopada 2016 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714). Zgodnie z § 22 rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe - do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Wyrok kończący postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie został wydany w dniu 26 października 2017 r., a zatem już po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. Do ustalenia wynagrodzenia dla adw. M. B. za czynności podjęte po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji zastosowanie znajdą zatem przepisy aktualne. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4. Ustalenie opłaty w wysokości wyższej, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: nakładu pracy adwokata, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; wartości przedmiotu sprawy; wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności (§ 4 ust. 2 pkt 1 - 4). Stosownie do § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynoszą 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam adwokat - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. W ocenie starszego referendarza sądowego, adwokat M. B. do czasu zakończenia postępowania przed sądem pierwszej instancji nie podjął żadnych czynności, które można by uznać za faktyczne udzielenie skarżącym pomocy prawnej w tym postępowaniu. Za udzielenie takiej pomocy nie może być bowiem uznane samo zapoznanie się z aktami sprawy. W ocenie referendarza sądowego brak jest zatem w niniejszej sprawie możliwości uznania, że doszło do faktycznego udzielenia skarżącym w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pomocy prawnej, która mogłaby stanowić podstawę do przyznania wynagrodzenia w oparciu o art. 250 p.p.s.a. Straszy referendarz sądowy uznał, że pełnomocnikowi przysługuje natomiast wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną obejmującą sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, bowiem pełnomocnikiem skarżących jeszcze na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji, sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 26 października 2017 r. W ocenie referendarza sądowego, mając na uwadze nakład pracy pełnomocnika, a także charakter przedmiotowej sprawy (stopień jej zawiłości), należało ustalić opłatę w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 1 rozporządzenia. Opłatę tę zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 16 marca 2018 r. pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez: 1) zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu na rzecz skarżącego C. N. za obie instancje; oraz 2) zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu na rzecz skarżącej W. N. za obie instancje. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze w związku § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu poprzez ich wadliwą wykładnię skutkującą: a) błędnym przyjęciem, że czynności podjęte w postępowaniu nie stanowiły pomocy prawnej i co za tym idzie bezzasadną odmowę przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu; b) błędnym przyjęciem, że za reprezentowanie dwóch skarżących pełnomocnikowi przysługuje tylko jedno wynagrodzenie. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik podniósł, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że nie podjął czynności, które można uznać za faktyczne udzielenie pomocy prawnej. Wskazał, że zapoznał się i wykonał fotokopie akt sprawy. W oczekiwaniu na wyznaczenie rozprawy bądź wydanie wyroku, wielokrotnie udzielał informacji skarżącym w przedmiocie prowadzenia postępowania sądowego, przysługujących im jako skarżącym praw i obowiązków w tym postępowaniu oraz kolejnych kroków jakie będzie można podjąć po wydaniu wyroku. Ponadto, po doręczeniu wyroku złożył wniosek o uzasadnienie oraz przekazał skarżącym wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Zdaniem pełnomocnika skarżących przysługuje mu wynagrodzenie za prowadzenie sprawy w imieniu dwóch skarżących, bowiem każdy ze skarżących stanowił niezależną stronę najpierw w postępowaniu administracyjnym, a następnie w postępowaniu sądowym. Z ostrożności procesowej, w przypadku uznania przez Sąd, że wynagrodzenie za udzielenie pomocy prawnej przed sądem pierwszej instancji nie przysługuje, wskazał że wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw winno stanowić 75% opłaty określonej w § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Przepis art. 250 p.p.s.a. nie nakłada obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13; wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 1648/08; postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt II FSK 83/09, wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015 r. I GSK 2012/13, wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 957/13, postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II FSK 83/09, postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 1648/08, postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 – wszystkie przywołane w niniejszym postanowieniu orzeczenia, dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie budzi przy tym większych wątpliwości, że w ramach oceny referendarza sądowego czy pomoc prawna w sprawie została rzeczywiście udzielona, mieści się nie tylko zbadanie dokonania przez pełnomocnika z urzędu jakichkolwiek czynności procesowych, ale również ocena, czy działania te wykonywane były z zachowaniem należytej staranności. W ocenie Sądu, zasadnie starszy referendarz sądowy odmówił przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, gdyż pełnomocnik w istocie pomocy prawnej skarżącym nie udzielił. Wskazać należy, że czynności pełnomocnika ograniczyły się do przejrzenia akt i złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pełnomocnik podał, że przed wydaniem wyroku podjął szereg czynności związanych z reprezentowaniem skarżących, tj. przeglądał i analizował akta sprawy oraz kontaktował się ze skarżącymi. Mając na uwadze powyższe trudno uznać, że wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu się należy, skoro z akt nie wynika, by pełnomocnik podjął merytoryczne czynności zmierzające do polepszenia sytuacji procesowej skarżących. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że czynność przejrzenia akt nie jest wystarczająca dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11). Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2015 r., sygn. akt I FZ 472/14 wyjaśnił, że znajomość przez pełnomocnika akt sprawy nie jest pomocą dla Sądu ani dla mocodawcy, natomiast pomocne byłoby zaprezentowanie stanowiska w sprawie na podstawie akt, z którymi pełnomocnik się zapoznał. Podobnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt I SO/Wr 15/14 wskazując, że podstawą przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji przez adwokata ustanowionego z urzędu, jest podjęcie przez tego adwokata czynności procesowych zmierzających do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przez sąd sprawy. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 września 2013 r. sygn. I OZ 768/13 wskazując, że zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz udzielenie stronie informacji telefoniczne bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona. Stwierdzić zatem należy, że zapoznanie się z aktami sprawy jest jedynie czynnością poprzedzającą faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. W postępowaniu przed Sądem w pierwszej instancji czynności podjęte przez pełnomocnika powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, poprzez wyrażenie przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz – w razie potrzeby – złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych. W ocenie Sądu, prawidłowo starszy referendarz sądowy uznał, że brak jest w niniejszej sprawie możliwości uznania, że doszło do faktycznego udzielenia skarżącym w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pomocy prawnej, która mogłaby stanowić podstawę do przyznania wynagrodzenia w oparciu o art. 250 p.p.s.a. Ponadto, Sąd wskazuje, że w niniejszej sprawie występuje dwoje skarżących, będących współuczestnikami materialnymi, ich uprawnienia i obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, wynikają z tego samego tytułu prawnego. Pomimo wielości podmiotów po stronie skarżącej, w ich imieniu działał jeden pełnomocnik i podejmował te same czynności procesowe w stosunku do każdego skarżącego. W ocenie Sądu, charakter sprawy oraz wkład pracy pełnomocnika skarżących, przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia nie przemawiał za przyznaniem pełnomocnikowi wielokrotności stawki minimalnej określonej w rozporządzeniu, przyznanej za reprezentację wszystkich skarżących, tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy pełnomocnik skarżących nie przedstawił spisu kosztów, z którego wynikałoby, czy koszty, które poniósł były ponadprzeciętnej wysokości, zwłaszcza że sporządzona została jedna opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w imieniu wszystkich skarżących. Zgodzić się zatem należy z referendarzem sądowym, że mając na uwadze nakład pracy pełnomocnika, a także charakter przedmiotowej sprawy (stopień jej zawiłości), należało ustalić opłatę za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 1 rozporządzenia. Opłatę tę zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług. Zatem prawidłowo referendarz sądowy przyznał na rzecz adwokata kwotę 147,60 zł, w tym kwotę 27,60 zł, stanowiącą 23% podatku VAT - tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.