VII SA/Wa 2778/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego i nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie postanawia: odmówić K. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2015 r. odmówiono K.G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W dniu 19 lutego 2015 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw K. G. od ww. postanowienia z dnia 11 lutego 2015 r. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 11 lutego 2015 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż: "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe" (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (zob. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jest właścicielem mieszkania o pow. 68 m2 z 1945 r. Utrzymuje się z zasiłku z ośrodka pomocy społecznej w wysokości 87 zł., Wnioskodawca oświadczył, że nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu. Posiada nieruchomość rolną, jednak nie wskazano jej wielkości. Zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2015 r. na podstawie art. 255 p.p.s.a. zobowiązano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - podanie z jakich środków lub przy czyjej pomocy się utrzymuje, - podanie czy jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku czy też ma przyznany zasiłek, jeśli tak, należy podać jego wysokość, - podanie czy podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, z tytułu umów zlecenia czy o dzieło, jeśli tak, należy wskazać wysokość uzyskiwanego dochodu oraz tytuł z którego jest on uzyskiwany, - podanie czy posiada nieruchomości rolne i w jakiej wielkości, a jeśli tak czy uzyskuje z nich dochody bezpośrednie (z uprawy ziemi), lub pośrednie (dzierżawa, dopłaty z funduszy unijnych), - podanie jaką kwotę miesięcznie przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego, tj. na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych, itp., - podanie jakie ponosi koszty stałe związane z utrzymaniem mieszkania/domu, - podanie czy posiada pojazdy mechaniczne, - podanie czy otrzymuje pomoc od rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, - nadesłanie kopii wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące, - nadesłanie kopii zeznania podatkowego za rok 2013 wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W piśmie z dnia 15 stycznia 2015 r. K. G. wskazał, że jest osobą bezrobotną od 2000 r., leczy się u kardiologa, koszty utrzymania to 35 zł za światło. Wnioskodawca ponadto oświadczył, że nie posiada pojazdów mechanicznych, nie posiada rachunku bankowego, ani zeznań podatkowych. A także, że nie podejmuje żadnych prac dodatkowych, dorywczych, sezonowych z tytułu umów zlecenia czy o dzieło oraz, że nie ponosi kosztów związanych z opłatami za wodę, gdyż posiada własne ujęcie – studnię. Ponadto wnioskodawca wskazał, że w celu uzyskania innych danych Sąd powinien zgłosić się do Urzędu Gminy [...] lub Urzędu Skarbowego w [...]. W rozpoznawanym przypadku, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, albowiem dane zawarte w formularzu, nie pozwalają Sądowi, na dokonanie pełnej, rzeczywistej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Wnioskodawca zignorował zarządzenie z dnia 8 stycznia 2015 r. i nie przedstawił pełnych dodatkowych informacji, które urzeczywistniłyby trudną sytuacją majątkową kwalifikującą go do przyznania prawa pomocy (m.in. w zakresie tego, czy otrzymuje pomoc od rodziny, znajomych, jaką kwotę przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego, tj. na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych, czy uzyskuje dochód z dzierżawy gospodarstwa rolnego). Trudno jest przyjąć, aby strona utrzymywała się jedynie z kwoty 52 zł miesięcznie (po doliczeniu rachunku za światło – 87 zł – 35 zł). Jeszcze raz należy podkreślić, że to strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, wręcz je wykazać. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Na poparcie braku rzetelności w wykazaniu trudnej sytuacji materialnej i stanu własnościowego wnioskodawcy, trzeba przywołać ustalenia zawarte w decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2015 r., znak: [...], dołączonej do sprzeciwu od postanowienia z dnia 11 lutego 2015 r., gdzie stwierdzono, iż K. G. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 6,47 ha fizycznych, w tym 1,82 ha przeliczeniowych, a ponadto "podczas wywiadu ustalono, że opłaty poniesione to energia elektryczna 30.00 zł miesięcznie, gaz 50.00 zł i ubezpieczenie budynków 176 zł na cały rok. W sprzeciwie tym wnioskodawca także wskazał, że powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosi 4,40 ha fizycznych, 1,23 ha przeliczeniowych. Wprawdzie ww. decyzją przyznano K. G. specjalny zasiłek celowy w kwocie 100 zł jednorazowo z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu leków, jednakże nie zmienia to faktu, że wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa oraz stan posiadania. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.