VII SA/Wa 2789/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2017 r. odmawiającego H. R. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. R. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek H. R. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych wyjaśnień wynika, iż skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodu w emerytury w wysokości 1.321,96 zł posiada działkę o pow. 5000 m2 i dom o pow. 97 m2. Podała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiada żadnych oszczędności, utrzymuje się wyłącznie z niskiej renty. Wskazała, że ponosi następujące koszty utrzymania prąd 130 zł, szambo 120 zł, gaz 55 zł, leki 200 zł, telefon 50 zł, żywność 500 zł, ogrzewanie 100 zł, oraz inne wydatki 160 zł. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 20 grudnia 2016 r. wnioskodawczyni została zobowiązana, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie, m.in. do nadesłania: kopii ostatniego przekazu renty (ew. udokumentowania wysokości otrzymywanego świadczenia w inny sposób), kopii dokumentu PIT rozliczającego podatek dochodowy za rok 2015 r., kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące, oraz wskazania czy otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeżeli tak, to należało nadesłać kopie ostatnich decyzji przyznających pomoc. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie starszego referendarza sądowego brak jest uzasadnienia dla przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ wnioskodawczyni nie wykazała w sposób bezsporny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z tej instytucji. Wskazał, że na powyższe rozstrzygnięcie miało przede wszystkim wpływ niepełne wykonanie zarządzenia z dnia 20 grudnia 2016 r. i nie ustosunkowanie się do wszystkich zawartych w nim pytań. W tym zakresie wskazał, że brak jest części dokumentów źródłowych jak dokument PIT, czy wyciągu z rachunku bankowego. Wnioskodawczyni nie ustosunkowała się także do okoliczności, czy udzielana jest jej pomoc od najbliższej rodziny, co w kontekście wykonywania przez syna skarżącej działalności gospodarczej na nieruchomości na której mieszka wnioskodawczyni, może mieć znaczenie w sprawie przyznania prawa pomocy. Należy zaznaczyć, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Ponadto, co również istotne - wpis sądowy w niniejszej sprawie (w wysokości 100 zł) jest najmniejszym ze wpisów w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skoro skarżącą stać na zawarcie umowy opartej na stawkach rynkowych z pełnomocnikiem z wyboru (w sprawie o zasiedzenie), to uznano, że również wpis 100 zł w niniejszej sprawie, który umożliwi rozpoznanie sprawy jest w zasięgu możliwości finansowych strony. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 20 stycznia 2017 r. pełnomocnik skarżącej zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów prawa mających istotny wpływ na wynik sprawy: art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez nieprawidłowe ustalenie, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania, w sytuacji, gdy ze złożonego oświadczenia w formie formularza o stanie wyjątkowym, wynika, że sytuacja materialna skarżącej powoduje, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że sytuacja materialna skarżącej jest bardzo trudna. Nie posiada ona żadnych oszczędności, które pozwoliłyby jej na poniesienie kosztów sądowych. Jedynym jej dochodem jest renta, która jest dosyć niska. Z tych względów wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Jego zdaniem skarżąca podała wszystkie informacje, która mogła przedstawić, które powinny być wystarczające do przyznania jej pomocy sądowej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych prawidłowo oceniając sytuację majątkową strony. Skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodu w emerytury w wysokości 1.321,96 zł, posiada działkę o pow. 5000 m2 i dom o pow. 97 m2. Podała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiada żadnych oszczędności, utrzymuje się wyłącznie z niskiej renty. Wskazała, że ponosi następujące koszty utrzymania prąd 130 zł, szambo 120 zł, gaz 55 zł, leki 200 zł, telefon 50 zł, żywność 500 zł, ogrzewanie 100 zł, oraz inne wydatki 160 zł. Wobec takiej sytuacji finansowej skarżącej nie sposób uznać, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Nie można uznać, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy wskazuje, że ponoszenie kosztów postępowania jest dla skarżącej zbyt obciążające. Stwierdzić bowiem należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy. W ocenie Sądu, należy podzielić stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej, majątkowej i życiowej w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości. Wobec tego Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.