VII SA/Wa 285/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Sekretarz sądowy Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę Przedmiotem skargi Miasta [...] jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] grudnia 2016 r. znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu z [...] czerwca 2016 r. znak: [...]. Tą ostatnią organ, po rozpatrzeniu wniosku z [...] stycznia 2016 r. Prezydenta Miasta [...] (reprezentującego Miasto [...] i Skarb Państwa), na podstawie art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 ze zm.), odmówił skreślenia z rejestru zabytków linii kolejki wąskotorowej [...] na odcinku[...], tj. układu torowego, budynków stacyjnych w [...] oraz budowli inżynieryjnych, wpisanej do tego rejestru pod numerem [...], znak: [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] marca 1993 r., oraz umorzył postępowanie administracyjne w sprawie skreślenia z rejestru zabytków budynku dworca [...], wchodzącego w skład ww. linii kolejki wąskotorowej. W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, Prezydent Miasta [...] wystąpił z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków zabytkowej linii kolejki wąskotorowej [...], na odcinku [...] zlokalizowanym na działkach nr ewid. [...] obr. [...], nr ewid. [...] obr. [...], nr ewid. [...] obr. [...] oraz nr ewid. [...] obr. [...]. Uzasadniając wniosek wskazał, że na większości odcinków ww. linii kolejowej brak jest infrastruktury kolejowej (nasypów, torów i podkładów kolejowych), rowów odwadniających, natomiast wiadukty nad ul. [...] oraz nad drogą gruntową są w złym stanie technicznym i konieczne jest ich wyburzenie. Ze względu na awaryjny stan techniczny, budynek stacji [...] kwalifikuje się do rozbiórki. Brak pozostałości po przystanku osobowym [...] osiedle, uniemożliwia jego lokalizację w terenie. Na całym odcinku brak oznakowania i urządzeń sterowania ruchem kolejowym, natomiast istniejące elementy infrastruktury pozostają w złym stanie technicznym, uniemożliwiającym ich użytkowanie. Minister Kultury przedstawiając sprawę podał, że budowa pierwszych linii kolejki wąskotorowej na [...] zapoczątkowana została przez Towarzystwo [...] w 1851 r. Celem inicjatywy było skomunikowane licznych mniejszych miejscowości regionu z dynamicznie rozwijającymi się górnośląskimi zakładami przemysłowymi. Odcinek linii kolejowej, objęty mniejszym wnioskiem, został uruchomiony w 1899 r. Równolegle z budową linii tworzono infrastrukturę kolejową, w tym obiekty inżynierskie oraz zespoły stacyjne, realizowane wg projektów [...] z [...] oraz [...] i [...] z firmy [...]. W tym czasie powstały m. in. zespoły zabudowy stacyjnej w [...] i [...], które przebudowano po II wojnie światowej. W 1945 r. trasę całej linii połączono z siecią innych kolejek wąskotorowych na terenie[...], tworząc w ten sposób kompletną i najpopularniejszą sieć komunikacyjną na terenie regionu, wykorzystywaną masowo do lat 70. XX w. W latach 1976-1980 przeprowadzono modernizację linii, jednak wraz ze spadkiem wykorzystywania kolejki w latach 80. XX w., wyłączono z użytkowania linię na odcinku [...], a w latach 1991-1992 r. likwidacji uległy przewozy osobowe i towarowe na pozostałej trasie kolejki. W oparciu o przeprowadzone dnia 26 kwietnia 2016 r. oględziny terenu, na którym zlokalizowany jest przedmiotowy odcinek linii kolejki wąskotorowej, Oddział Terenowy w [...] Narodowego Instytutu Dziedzictwa stwierdził, że zasadniczy przebieg i ukształtowanie trasy kolejki nie zostały przekształcone i pozostają czytelne w terenie, przede wszystkim dzięki zachowanym i niejednokrotnie wyróżniającym się w krajobrazie nasypom. Przebieg trasy na odcinku[...], nieużytkowanym od lat 90 XX w., jest częściowo zatarty. Jego pozostałości zachowały się jednak m. in. na przecięciu z ul. [...] i ul. [...] oraz w rejonie wiaduktu przy ul. [...]. Z uwagi na małe zróżnicowanie wysokości terenu na tym odcinku oraz małą ilość cieków wodnych, słabo czytelne, choć zasadniczo nieprzekształcone pozostają na ogół niskie nasypy kolejowe. Ceglany, sklepiony kolebkowo, przepust na 19,619 km linii był remontowany, więc pomimo utrudnionego dostępu do północnego wylotu otworu można ocenić, że znajduje się on w dostatecznym stanie zachowania. Wiadukt na 25,182 km trasy (przy ul. [...] w [...]), jest jedynym wiaduktem na całej linii kolejki wąskotorowej [...]. Jego stan zachowania oceniono jako średni. Nadal zachowana, choć częściowo skorodowana, pozostaje konstrukcja wiaduktu z blachownicy nitowanej, nie ocalały jednak torowisko i mostownice. Ponadto stwierdzono, że zespół dworca [...]jest w dostatecznym stanie zachowania. Ocalały oba chronione elementy tego zespołu, tj. budynek dworca oraz towarzyszący mu magazyn przesyłkowy. Od czasu wpisu do rejestru zabytków nie uległa zmianie bryła budynku dworca, jej rzut i układ wnętrz. Nadto, ocalała większość stolarki okiennej i drzwiowej oraz nieliczne piece kaflowe. Podczas oględzin zaobserwowano zły stan tynków wykończeniowych oraz miejscowe spękania ścian. W gorszym stanie znajduje się natomiast budynek magazynu przesyłkowego. Nadal jednak czytelna pozostaje jego bryła z formą dwuspadowego dachu, natomiast częściowemu zniszczeniu uległa szkieletowa konstrukcja ściany wraz z wypełnieniem, w efekcie czego zawaliła się także część konstrukcji dachu. Dostrzegając powyższe organ stwierdził, że w stosunku do odcinka [...] linii kolejki wąskotorowej nie zachodzą przesłanki uregulowane w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, konieczne do skreślenia tego obiektu z rejestru zabytków. Przedmiotowy zabytek zachował wartość historyczną i naukową, jako materialne świadectwo funkcjonowania i przebiegu przez miasto trasy kolejki wąskotorowej, łączącej [...] zakłady przemysłowe z miejscowościami w południowo-zachodniej części regionu. Omawiany odcinek historycznej trasy kolejki pozostaje zasadniczo nieprzekształcony, a jego miejscowa, stosunkowo słaba czytelność uwarunkowana jest dość płaskim ukształtowaniem terenu. Niemniej mimo zróżnicowanego stanu technicznego, niemal kompletnie zachowały się wszystkie objęte ochroną konserwatorską kubaturowe elementy założenia. Organ (wskazując na definicję historycznego zespołu budowlanego uregulowaną w art. 3 pkt 13 ww. ustawy o ochronie zabytków) stwierdził nadto, że ocenę wartości zabytkowych przedmiotowego odcinka linii kolejowej należy rozpatrywać również w kontekście jego przynależności do całego zespołu kolejki na linii [...], chronionego poprzez wpis do rejestru zabytków, z uwzględnieniem jego integralności z całym przedmiotem ochrony. Wskazał, że na podstawie analizy stanu faktycznego ocenić można, że przedmiotowy odcinek pozostaje nadal integralnym elementem całego zespołu linii kolejki wąskotorowej [...], wyodrębnionym ze względu na zastosowane tożsame rozwiązania konstrukcyjne i architektoniczne oraz powiązania przestrzenne, wpisujące się zarówno w otaczający krajobraz naturalny, jak również w krajobraz kulturowy regionu. Podał przy tym, że wartość omawianego odcinka linii kolejowej [...] wiąże się także z rozmieszczeniem dwóch zachowanych, oryginalnych budowli inżynierskich, jakimi są przepust (na 19,619 km) oraz wiadukt (na 25,182 km), jak również z zachowanymi dworcami [...] i [...]. Z uwagi na powyższe organ stwierdził w konsekwencji, że odcinek [...] trasy kolejki wąskotorowej stanowi istotny czynnik świadczący o wartości całego zabytkowego zespołu linii, wobec czego jego zachowanie jest istotne także ze względu na ochronę wartości całego założenia. Dodał, że zły stan zachowania poszczególnych elementów znajdujących się w obrębie przedmiotowego odcinka linii kolejowej nie przesądza o utracie jego walorów zabytkowych, natomiast nasuwa wniosek o konieczności niezwłocznego przeprowadzenia odpowiednich robót budowlanych i prac konserwatorskich, które zahamują postępujący proces destrukcji. W odniesieniu do budynku dworca [...], objętego rozpatrywanym wnioskiem, organ wskazał natomiast, że sprawa ta została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] czerwca 2016 r., znak: [...], wydaną po rozpatrzeniu wniosku Prezydenta Miasta [...] z [...] kwietnia 2016 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia tego obiektu z rejestru zabytków, zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] kwietnia 2016 r. Z uwagi na powyższe, należało uznać niniejsze postępowanie administracyjne za bezprzedmiotowe w części wniosku dotyczącego budynku dworca [...]. Z zachowaniem terminu, Prezydent Miasta [...] wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z [...] czerwca 2016 r. Decyzją z [...] grudnia 2016 r. znak [...] (zaskarżoną w niniejszej sprawie), Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2016 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ przypomniał, że podstawą jego działania w tej sprawie jest art. 13 ust. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, po ocenie czy zachodzą ustawowe przesłanki do takiego działania, sformułowane w przepisie art. 13 ust. 1 ww. ustawy. Stwierdził następnie, że w toku ponownego rozpatrywania niniejszej sprawy uznał, że rozstrzygnięcie podjęte w decyzji z [...] czerwca 2016 r. jest merytorycznie słuszne, a sama decyzja nie narusza przepisów prawa. Stwierdził, że stan faktyczny i prawny omawianej sprawy nie zmienił się, a argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia z rejestru zabytków linii kolejki wąskotorowej [...] na odcinku [...], tj. układu torowego, budynków stacyjnych w [...] oraz budowli inżynieryjnych, zostały wyjaśnione w ww. decyzji i zachowały swoją aktualność. Podniósł przy tym, że degradacja części substancji poszczególnych elementów znajdujących się w obrębie przedmiotowego odcinka linii kolejowej nie przesądza o utracie wartości zabytkowej, która legła u podstaw objęcia jej ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków. Linia kolejki wąskotorowej [...], w tym jej odcinek [...], bezsprzecznie zachowała wartość historyczną i naukową, jako zabytek techniki infrastruktury kolejowej. Stanowi materialny nośnik tożsamości regionalnej [...], świadectwo jego historii i rozwoju technicznego. Wartości będące podstawą wpisania do rejestru zabytków tego odcinka linii kolejki wąskotorowej nie zostały zakwestionowane w nowych ustaleniach naukowych. W przeprowadzonym postępowaniu nie poddano w wątpliwość ani czasu powstania linii, ani wartości zabytkowej, dla której została objęta ochroną prawną, a także jej znaczenia dla dziedzictwa kulturowego ze względu na jej unikalną wartość jako zabytku techniki. Choć obecny stan techniczny przedmiotowego odcinka linii kolejki wąskotorowej jest niezadowalający, to jednak żaden z dowodów zgromadzonych w sprawie nie podważa wartości zabytkowych, które stanowiły podstawę wydania decyzji orzekającej o wpisaniu tego zabytku do rejestru. Również w decyzji z [...] czerwca 2016 r. wprost wskazano, że zły stan zachowania poszczególnych elementów znajdujących się w obrębie przedmiotowego odcinka linii kolejowej nie przesądza o utracie jego walorów zabytkowych, natomiast nasuwa wniosek o konieczności niezwłocznego przeprowadzenia odpowiednich robót budowlanych i prac konserwatorskich, które zahamują postępujący proces destrukcji. Organ zauważył jednocześnie, że celem postępowania prowadzonego w sprawie skreślenia zabytku z rejestru jest ustalenie, czy obiekt uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowych lub też ponowna ocena tychże wartości w oparciu o nowe ustalenia naukowe, a nie sam jego stan techniczny, czy brak uzasadnienia dla dalszego trwania z punktu widzenia technicznego bądź użytkowego. Podał przy tym, że degradacja techniczna przedmiotowego obiektu nie może stanowić uzasadnienia dla skreślenia go z rejestru zabytków na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków o opiece nad zabytkami. Obiekt znajdujący się nawet w złym stanie technicznym nie może zostać wykreślony jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne lub naukowe. Powyższy wniosek pośrednio znajduje uzasadnienie w brzmieniu art. 6 pkt 1 lit. c ww. ustawy, zgodnie z którym, ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące w szczególności dziełami architektury i budownictwa. W konsekwencji organ prowadzący niniejsze postępowanie nie znalazł uzasadnienia dla stwierdzenia utraty przez linię kolejki wąskotorowej [...] na odcinku [...], tj. układu torowego, budynków stacyjnych w [...] oraz budowli inżynieryjnych, walorów posiadanych w chwili wpisu do rejestru zabytków, w stopniu uzasadniającym jej skreślenie z rejestru zabytków. Odnosząc się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i podniesionego w nim zarzutu dotyczącego dokonania przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego błędnej oceny opinii Oddziału Terenowego w [...] Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] maja 2016 r., w zakresie stanu zachowania i czytelności odcinka [...] – [...] linii kolejki wąskotorowej [...], organ stwierdził, że jest on całkowicie niezrozumiały i nie znajduje potwierdzenia w treści zaskarżonej przez Gminę [...] decyzji. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydając decyzję z [...] czerwca 2016 r. działał na podstawie i w granicach prawa określonego przepisami ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz zgodnie ze swoimi kompetencjami upoważniającymi go do wypowiadania się w przedmiotowej sprawie. Oceny dotyczącej zaistnienia przesłanek uzasadniających skreślenie obiektu z rejestru zabytków, dokonał na podstawie rzetelnie ustalonego stanu faktycznego, wyczerpująco uzasadniając swoje stanowisko, odnosząc się do zgromadzonych dowodów, dostatecznie wyjaśniających okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, pozwalających na uznanie za udowodnione zachowanie przez omawiany zabytek wartości artystycznej, historycznej i naukowej. Przedstawione w zaskarżonej decyzji wnioski dotyczące stanu zachowania linii kolejki wąskotorowej [...] , w tym jej fragmentu na odcinku [...], są całkowicie spójne z oceną zawartą w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] maja 2016 r. Zatem, wbrew twierdzeniu wnioskodawcy, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie dokonał błędnej oceny materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie i nie wywiódł na jego podstawie wniosków niezgodnych z treścią opinii [...] z [...] maja 2016 r. Organ rzetelnie rozpatrzył tę opinię oraz odniósł się do jej treści w zaskarżonej decyzji, całkowicie przychylając się do postawionych w niej wniosków i oceny stanu faktycznego. Podsumowując, organ podał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków linii kolejki wąskotorowej [...] na odcinku [...], tj. układu torowego, budynków stacyjnych w [...] oraz budowli inżynieryjnych, a wobec tego zasadnym jest utrzymanie w mocy decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] czerwca 2016 r., stosownie do art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W skardze do Sądu na ww. decyzję, Prezydent Miasta [...]reprezentujący Miasto [...] zarzucił naruszenie: -art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w drugiej instancji z udziałem pracownika podlegającego wyłączeniu z mocy ustawy, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.; -art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nie zawiadomienia strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji; -art 7, 77 i 80 k.p.a. "poprzez nierzetelnie, błędnie oceniony i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy"; -art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że "budynek" nie utracił wartości historycznej uzasadniającej jego wykreślenie z rejestru zabytków oraz błędne przyjęcie, że wartość będąca podstawą wydania decyzji nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Podnosząc powyższe wniesiono o uchylenie przedmiotowej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; jednocześnie wniesiono o uchylenie decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] kwietnia 2016 r. znak: [...]. W uzasadnieniu skargi wskazano na to, że organ analizując podstawowy dowód w sprawie tj. opinię NID wywiódł swoje stanowisko na podstawie jej części, a winien rozważyć ją pod kątem wszystkich argumentów przedstawionych przez NID m. in. dotyczących niezachowania w zasadzie torowiska, określenia stanu dworca [...] jako średni, złego stanu jego tynków zewnętrznych i spękanych ścian, stanu zachowania magazynu przesyłowego tj. zawalenia części konstrukcji dachu, zniszczenia jego szkieletowej konstrukcji ściany dachu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] grudnia 2016 r. znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu z [...] czerwca 2016 r., o odmowie skreślenia z rejestru zabytków linii kolejki wąskotorowej na odcinku [...], tj.: układu torowego, budynków stacyjnych w [...] oraz budowli inżynieryjnych, oraz o umorzeniu postępowania w sprawie skreślenia z rejestru zabytków budynku dworca [...], wchodzącego także w skład ww. linii kolejki wąskotorowej. Decyzja ta odpowiada prawu; została poprzedzona gruntowną analizą sprawy, opartą na wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym (którego zasadniczy element stanowi specjalistyczna opinia sporządzona przez Oddział Terenowy w [...] Narodowego Instytutu Dziedzictwa, poprzedzona oględzinami terenu mającymi miejsce [...] kwietnia 2016 r., oraz dokumentacja zdjęciowa); zawarto w niej prawidłową wykładnię art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nadto – odniesiono się w niej w sposób właściwy i pełny do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (kwestionującego w istocie rozstrzygnięcie tego organu w części odmawiającej skreślenia zabytku z rejestru zabytków). Rozwijając tę ocenę zważyć trzeba, że zgodnie z wymienionym powyżej przepisem prawa materialnego, zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Z przepisu tego wynika, że skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu. Przy czym, instytucja przewidziana w przywołanym przepisie winna być traktowana w kategoriach wyjątku. Wobec uzasadnienia wniosku inicjującego niniejsze postępowanie, szczególne znaczenie należało w niniejszej sprawie przypisać pierwszej z ww. przesłanek, w myśl której skreślenie zabytku z rejestru zabytków ma miejsce w sytuacji jego zniszczenia w stopniu powodującym utratę wartości prawnie chronionych. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie podkreśla się, że dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest stwierdzenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego lub całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru a utratą przez ten obiekt ww. wartości. W wyroku z 25 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 1157/10 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. Sąd Naczelny w ww. orzeczeniu podał też, że zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia (na mocy ww. art. 13 ust. 1 wskazanej ustawy). W kontekście powyżej wskazanej przesłanki, istotnego znaczenia nabiera zatem ustalenie, czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości zabytkowej. Nie każde więc zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia tego zabytku z rejestru zabytków, a jedynie takie, z którym wiąże się dla tego obiektu utrata wartości prawnie chronionych. Stopień zniszczenia zabytku ma zatem znaczenie w sprawie skreślenia go z rejestru zabytków, ale nie może on być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi wartości. Zważyć przy tym trzeba, że stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przedmiotem ochrony i opieki pozostają zabytki (w tym nieruchome) niezależnie od stanu swojego zachowania. Jak wskazał NSA w wyroku z 25 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 182/13, ten ostatni przepis "(...) ma charakter ogólny i podlega zastosowaniu przy wykładni art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Dopóki zatem stopień zniszczenie obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków. W tym kontekście jedynie techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków. Nie jest nim natomiast ocena opłacalności prowadzenia prac przy zabytku dająca możliwość jego zachowania odnoszona do kosztów ekonomicznych tego przedsięwzięcia". Z powyższego wynika, że obiekt znajdujący się nawet w złym stanie technicznym nie może zostać wykreślony jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne lub naukowe. Z uwzględnieniem wskazanej powyżej interpretacji art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, organ przeprowadził postępowanie w niniejszej sprawie. Przy czym, dla właściwego ustalenia stanu zachowania zabytku, zlecił wykonanie specjalistycznych opinii, jednostce wyspecjalizowanej (podlegającej Ministrowi) jaką jest Narodowy Instytut Dziedzictwa, w tym przypadku Oddział Terenowy w [...]; po czym, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, stosownie do art. 80 k.p.a., dokonał ustaleń faktycznych, w oparciu o które wydał następnie decyzje, w tym zaskarżoną. Dokonując oceny w sprawie przyjął, że choć obecny stan zachowania przedmiotowego odcinka kolejki wąskotorowej jest niezadawalający, to nadal zabytek ten przedstawia wartości, dla których został objęty ochroną. Ocenę tę, biorąc pod uwagę zgromadzone dowody i przedstawioną przez organ argumentację, należy uznać za prawidłową. Zważyć jednocześnie trzeba, że wbrew zarzutom skargi, organ nie poczynił ustaleń sprzecznych z wynikającymi z ww. opinii Oddziału Terenowego w [...] NID. Z opinii tej wynika (i na to też zwrócił uwagę organ), że zasadniczo nieprzekształcony i zachowany pozostaje przebieg trasy kolejki pomiędzy [...] i [...], czytelny w zależności od ukształtowania terenu i występowania elementów infrastruktury kolejowej, wpisującej się w krajobraz kulturowy tej części regionu. W opinii tej podkreślono również, że zachowały się niemal kompletnie, choć w zróżnicowanym stanie technicznym, wszystkie objęte aktualnie ochroną konserwatorską kubaturowe elementy założenia, tj. zespoły dworcowe, jak i elementy infrastruktury kolejki, tj. przepusty, mosty i wiadukty. Wypowiadając się natomiast na temat fragmentu tej kolejki na trasie [...] w omawianej opinii wskazano, że na rozpatrywanym odcinku trasy historyczny przebieg kolejki pozostaje nieprzekształcony, choć ze względu na dość płaskie ukształtowanie terenu i małą ilość strumieni na wielu odcinkach jest stosunkowo słabo czytelny, ale: wartość tego fragmentu wiąże się również z rozmieszczeniem dwóch ocalałych, oryginalnych budowli inżynierskich, tj. przepustu na 19,619 km oraz wiaduktu na 25,182 km, jak również z zachowanymi zespołami dworców [...] i [...]. Oceniając sprawę organ miał jednocześnie na uwadze (v. str. 4 uzasadnienia zaskarżonego aktu), stwierdzony brak torowiska na większości odcinków, zły stan techniczny wiaduktu oraz budynków stacyjnych. Niemniej, na podstawie zgromadzonych dowodów przyjął, że degradacja części zabytku, tj. poszczególnych jego elementów znajdujących się w obrębie przedmiotowego odcinka linii kolejowej, nie przesądza jeszcze o utracie wartości zabytkowej, która legła u podstaw objęcia go ochroną konserwatorską. Wskazał, że nadal linia kolejki wąskotorowej na odcinku [...] posiada wartość historyczną i naukową, stanowi nośnik tożsamości regionalnej [...], świadectwo historii i rozwoju technicznego, unikalny zabytek techniki. Nadto, organ zgodził się z wnioskiem wynikającym z ww. opinii, że ewentualne skreślenie przedmiotowego odcinka kolejki z rejestru wiązałoby się również z dużym uszczerbkiem dla zabytkowej wartości całego założenia; biorąc pod uwagę usytuowanie tego odcinka, a także jego powiązanie z otaczającym krajobrazem, istnienie chronionych elementów infrastruktury, jak przepusty, nasypy oraz budynki stacyjne, korekta ta oznaczałaby obniżenie wartości całego zespołu. Zdaniem Sądu, ocena ta jest uprawniona, oparta na ustaleniach znajdujących odzwierciedlenie w aktach, nadto – na właściwej interpretacji przesłanek uregulowanych w at. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, uwzględniającej zarówno ogólny cel tej ustawy, jak i brzmienie art. 6. Uwzględnia ona także art. 13 ust. 2 ww. ustawy, na mocy którego przepis ust. 1 tego artykułu (i uregulowane w nim przesłanki) stosuje się do skreślenia z rejestru części zabytku. Na tle tego ostatniego, w wyroku z 22 grudnia 2015 r. sygn. akt II OSK 744/14, NSA dostrzegł, że ustawodawca posługując się niesprecyzowanym sformułowaniem: "część zabytku" nie zawęża możliwości zastosowania tego przepisu do wyodrębnionych elementów zabytku, których walory mogły stanowić o ich samodzielnym wpisie do rejestru zabytków, czy też ujętych w rejestrze jako poszczególne elementy chronionego zabytku. Niemniej NSA zauważył, że "Kwestia możliwości wydzielenia części zabytku, w odniesieniu do której możliwym jest rozstrzyganie w przedmiocie wykreślenia z rejestru zabytków w dużej mierze determinowana będzie dbałością o zachowanie integralności chronionego dobra. Powyższe należy jednak do merytorycznej oceny konserwatorskiej, która w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy powinna wskazywać na dopuszczalność dokonania oceny, czy w odniesieniu do danej części zabytku możliwym jest wyjęcie jej spod ochrony, wobec uznania, że doszło do utraty posiadanych przez nią wartości szczególnie chronionych w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami". W tym też również zakresie organ prowadził analizę; przyjął, że możliwość wykreślenia części linii kolejki wąskotorowej należy oceniać w kontekście jej przynależności do całego zespołu kolejki [...]; wziął pod uwagę rozwiązania konstrukcyjne i architektoniczne, powiązania przestrzenne, krajobraz kulturowy regionu; uznał na tej podstawie, że przedmiotowy odcinek linii kolejki wąskotorowej stanowi istotny czynnik świadczący o wartości całego zabytkowego zespołu linii (objętego ochroną na mocy trzech decyzji o wpisie do rejestru zabytków z 1993 r.), wobec czego jego zachowanie jest istotne także ze względu na ochronę wartości całego założenia. Organ konserwatorski dokonując takiej oceny nie naruszył ani art. 7, czy art. 77 § 1 k.p.a., ani też art. 80 k.p.a., poprzez niewystarczające zgromadzenie dowodów, czy nieprawidłową ich ocenę. Wskazać w tym zakresie jedynie trzeba, że zasada swobodnej oceny dowodów uregulowana w art. 80 Kodeksu, pozwala organowi administracji publicznej na dokonanie własnej oceny wartości poszczególnych dowodów. W kwestii natomiast zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego podnieść trzeba, że wiąże się to ściśle z zakresem niniejszego postępowania wyznaczonym treścią art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jak i argumentami wskazanymi we wniosku inicjującym to postępowanie. Skoro decydujące znaczenie w sprawie miała pierwsza przesłanka uregulowana w tym przepisie, związana z utratą przez obiekt wartości zabytkowych, to zadaniem organu było ustalenie obecnego stanu zachowania obiektu oraz dokonanie oceny obecnych jego walorów, z uwzględnieniem możliwości jego naprawy. Takie dowody, pozwalające na dokonanie ustaleń w ww. zakresie, w sprawie zostały zgromadzone, a to m. in. poprzez przeprowadzenie oględzin w terenie, sporządzenie dokumentacji fotograficznej oraz pozyskanie specjalistycznych opinii (w tym aktualnej, z 2016 r.), odnoszących się nie tylko do historii i stanu zachowania poszczególnych elementów zabytkowej linii kolejki wąskotorowej, ale też do jej walorów. Dodać należy, że z uwagi na brzmienie ww. art. 13 ust. 1, żadnego znaczenia w sprawie nie mogły mieć kwestie ekonomiczne, czy inaczej – związane z opłacalnością dalszego utrzymywania obiektu, czy też – możliwość innego wykorzystania terenu pozyskanego po ewentualnej rozbiórce zabytkowego odcinka kolejki. Dlatego też Sąd nie podzielił zarzutów procesowych podniesionych w skardze uznając, że sprawa została wyczerpująco wyjaśniona. Za niezasadny Sąd uznał także podniesiony w skardze zarzut naruszenia k.p.a. Sąd zauważa w tej kwestii, że w orzecznictwie sądowym istnieje ugruntowany pogląd, podzielany także przez Sąd w niniejszym składzie, że zarzut naruszenia k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się i składania wniosków może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Na stronie stawiającej zarzut spoczywa zatem ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy (por. m.in. wyrok NSA z 17 maja z 2 lutego 2011 r., sygn. akt). W kontrolowanej sprawie rzeczywiście organ uchybił wynikowi k.p.a. obowiązkowi zawiadomienia strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się i składania wniosków. Powyższe naruszenie prawa nie skutkuje jednak, zdaniem Sądu, koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Minister Kultury, działając z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie prowadził bowiem na tym etapie uzupełniającego postępowania dowodowego, a strona skarżąca nie wykazała jakiej to konkretnie czynności procesowej nie mogła (w związku z ww. uchybieniem organu) dokonać. To zaś wyklucza możliwość uznania, że doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie, zdaniem Sądu, nie doszło również do naruszenia przepisów prawa materialnego, a to: z przyczyn powyżej już przedstawionych. Na uwzględnienie nie zasługiwał w końcu zarzut skargi, dotyczący naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.; w konsekwencji Sąd stwierdza, że decyzja zaskarżona nie jest dotknięta wadą uzasadniającą jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Ten ostatni przepis stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Skutki naruszenia tego przepisu przewiduje art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. zgodnie z którym, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27. To zaś uzasadnia zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym ww. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Taka jednak sytuacja, wskazująca na naruszenie zakazu określonego w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., nie mała miejsca w niniejszej sprawie, choć obie decyzje (w tym zaskarżona, wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy) zostały podpisane przez tę samą osobę – [...] - Generalnego Konserwatora Zabytków. Przy wykładni art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. i możliwości jego zastosowania do Generalnego Konserwatora Zabytków, uwzględnić bowiem trzeba regulację zadań i kompetencji przewidzianych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Tak też wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 września 2014 r. sygn. akt II OSK 577/13, dostrzegając, że według art. 89 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami "Organami ochrony zabytków są: minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania i kompetencje w tym zakresie, wykonuje Generalny Konserwator Zabytków". W art. 90 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przyznano Generalnemu Konserwatorami Zabytków z mocy prawa, a nie delegacji ministra, kompetencję wydawania decyzji, postanowień i zaświadczeń w sprawach określonych w ustawie oraz przepisach odrębnych. Jak zauważył w konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, "Przypisanie z mocy prawa kompetencji do wydawania decyzji Głównemu Konserwatorowi Zabytków wyłącza przyjęcie, że jest to pracownik, który wykonuje kompetencje ministra na podstawie przyznanego upoważnienia (art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego). Artykuł 24 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego nie daje podstaw do podważenia regulacji ustaw materialnych określających kompetencje do wydawania decyzji. Przyznanie Generalnemu Konserwatorowi Zabytków w strukturze organizacyjnej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego stanowiska sekretarza lub podsekretarza stanu (art. 90 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami) nie podważa regulacji art. 90 ust. 2 pkt 6 przyznającej z mocy prawa kompetencję do wydawania decyzji. Przyjęta struktura organizacyjna Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego przez włączenie Generalnego Konserwatora Zabytków w tę strukturę i nadanie Generalnemu Konserwatorowi Zabytków w tej strukturze statusu sekretarza lub podsekretarza stanu nie może podważyć regulacji materialnego prawa administracyjnego w zakresie właściwości rzeczowej do wydawania decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 90 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami"; (por. również wyrok NSA z 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 202/13). Z tych też przyczyn, podzielając stanowisko NSA zaprezentowane ww. wyroku, Sąd uznał, że ww. art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do Generalnego Konserwatora Zabytków, a wobec tego w niniejszej sprawie nie wystąpiła sytuacja w nim przewidziana. Dlatego też, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.