VII SA/Wa 2889/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2015 r. znak [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z dnia 12 maja 2016 r. odmawiającego przyznania T. G. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy wskazał, że T. G., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W treści wniosku oświadczył, że jest bezrobotny, pozostaje na utrzymaniu rodziców, wskazał rodziców oraz siostrę i dwóch braci jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący oświadczył, że również jego ojciec, siostra i jeden z braci są osobami bezrobotnymi, drugi brat jest uczniem, matka skarżącego uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w wysokości 1500 zł netto miesięcznie. Pismem z dnia 5 lutego 2016 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku, na które to pismo T. G. udzielił odpowiedzi pismem z dnia 29 lutego 2016 r. Postanowieniem z dnia 12 maja 2016 r. referendarz sądowy odmówił T. G. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznając, iż brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy, bowiem skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i spełnia przesłanki określone w art. 246 ustawy. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy zauważył, że odpowiadając na wezwanie z dnia 5 lutego 2016 r. T. G. nie wyjaśnił: czy podejmuje prace dorywcze, sezonowe, z tytułu umów o dzieło, zlecenia itp.; czy ojciec skarżącego uzyskuje dochody, np. z działalności gospodarczej, renty, z prac dorywczych, z tytułu umów o dzieło, zlecenia; czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej; czy rodzeństwo skarżącego uzyskuje jakiekolwiek dochody, np. z tytułu działalności gospodarczej, renty, stypendium, z prac dorywczych, z tytułu umów o dzieło, zlecenia. Referendarz sądowy uznał, iż wobec nieudzielenia przez skarżącego odpowiedzi na ww. pytania nie jest możliwe bezsporne ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie samodzielnie bądź przy pomocy rodziny, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, który został odrzucony postanowieniem z dnia 20 lipca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. sygn akt II OZ 894/16 oddalił zażalenie skarżącego wniesione na postanowienie z dnia 20 lipca 2016 r. Skarżący T. G. w dniu 20 października 2016 r. ponownie złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, który z uwagi na fakt, że jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych złożonym w niniejszej sprawie, został potraktowany jako wniosek o zmianę postanowienia z 12 maja 2016 r. w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.). Starszy referendarz sądowy odmawiając zmiany postanowienia z dnia 12 maja 2016 r. wskazał, że strona występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy powinna udowodnić, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Strona powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji finansowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów, wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. W ocenie starszego referendarza sądowego to samo odnosi się również do kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy zauważył, że prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 p.p.s.a., musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy – stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Wniosek taki może być uwzględniony tylko, jeśli nastąpiła zmiana okoliczności, które stanowiły podstawę wcześniejszego orzeczenia wydanego w przedmiocie prawa pomocy, a więc wówczas, gdy nastąpiło istotne pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawcy, zaś kwestie te winny być wykazane przez stronę w tak samo rzetelnym stopniu, jak w przypadku pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie starszego referendarza sądowego skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa się pogorszyła, zatem brak jest podstaw do uwzględnienia kolejnego złożonego przez T. G. wniosku. Starszy referendarz sądowy wskazał, że w treści wniosku z dnia 20 października 2016 r. T. G. oświadczył, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, obecnie uczęszcza do szkoły. Podał, że wspierają go rodzice, a wsparcie to polega na zakupie artykułów żywnościowych w kwocie ok. 100 zł miesięcznie. Wymienił rodziców oraz siostrę i dwóch braci jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z uwagi na niewystarczające przedstawienie sytuacji finansowej w złożonym wniosku, pismem z dnia 7 listopada 2016 r. – na podstawie art. 255 ustawy - zobowiązano T. G. do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku, poprzez: - wskazanie, czy skarżący podejmuje prace dorywcze, sezonowe, z tytułu umów o dzieło, zlecenia itp., jeżeli tak, jakiej wysokości dochody uzyskuje z tego tytułu, - nadesłanie aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej, - wskazanie, czy skarżący mieszka w domu należącym do rodziców, jeśli tak, należało podać powierzchnię domu i wskazać wysokość wydatków związanych z utrzymaniem domu (opłaty za prąd, gaz, wodę itp.), - podanie wysokości miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez rodziców i wskazanie, z jakiego tytułu je uzyskują, - wskazanie, czy rodzeństwo skarżącego uzyskuje jakiekolwiek dochody, np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, z działalności gospodarczej, renty, stypendium, z prac dorywczych, z tytułu umów o dzieło, zlecenia itp.; jeżeli tak, w jakiej wysokości, - nadesłanie – w przypadku, gdy osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym są osobami bezrobotnymi – stosownych zaświadczeń z urzędu pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, - wskazanie, czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej (jeżeli tak, w jakiej wysokości). W odpowiedzi na ww. wezwanie T. G. w piśmie z 17 listopada 2016 r. oświadczył, że mieszka w domu rodziców, nie podejmuje żadnej pracy, ponieważ chodzi do szkoły. Nadesłał faktury za zużycie wody i za energię elektryczną, a także kserokopię decyzji z 29 sierpnia 2016 r. o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku. Skarżący oświadczył, że jego matka uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w wysokości 1500 zł miesięcznie. Nadesłał kopię decyzji z dnia 8 lutego 2016 r. o uznaniu ojca skarżącego za osobę bezrobotną i o przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 29 stycznia 2016 r. Oświadczył, że bracia są osobami bezrobotnymi, nie posiadają żadnego ubezpieczenia, siostra ma problemy zdrowotne. Starszy referendarz sądowy zwrócił uwagę, że T. G. nie udzielił odpowiedzi na pytanie, czy rodzeństwo skarżącego uzyskuje jakiekolwiek dochody, np. z tytułu renty, z prac dorywczych, z tytułu umów o dzieło, zlecenia itp., a także czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej. T. G. nie nadesłał również zaświadczeń z urzędu pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej przez braci i siostrę. W ocenie starszego referendarza sądowego, skarżący podobnie jak w przypadku pierwotnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nie udzielił w sposób pełny i wyczerpujący odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie w trybie art. 255 ustawy, co uniemożliwia dokonanie rzetelnej i niebudzącej wątpliwości oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Ponadto w poprzednim wniosku skarżący wskazywał, że utrzymuje się wraz z rodziną jedynie z dochodu uzyskiwanego przez matkę z działalności gospodarczej w wysokości 1500 zł miesięcznie tymczasem obecnie matka skarżącego uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w wysokości 1500 zł, natomiast ojciec skarżącego otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 783,20 zł brutto miesięcznie. Wobec powyższego, w ocenie starszego referendarza sądowego, nie zaistniała przesłanka, która dawałaby podstawę do zmiany postanowienia z dnia 12 maja 2016 r., odmawiającego przyznania T. G. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. T. G. nie wykazał bowiem żadnych okoliczności, które wskazywałyby, że w okresie pomiędzy złożeniem pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a wnioskiem z dnia 20 października 2016 r., zaszły takie zmiany w jego sytuacji finansowej, które uzasadniałyby zmianę postanowienia wydanego w niniejszej sprawie. Sprzeciw od powyższego postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2016 r. wniósł T. G. wskazując, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy z powodu trudnej sytuacji rodziców mających problemy finansowe z płatnościami za podatki, prąd i wodę. Skarżący raz jeszcze wskazał, że jego ojciec jest bezrobotny, ma problemy ze zdrowiem i z podjęciem pracy. Skarżący wskazał, że również bracia P. i P. są osobami bezrobotnymi, a on sam jest na drugim roku studiów. Do sprzeciwu skarżący załączył kserokopie następujących dokumentów: upomnienie wzywające Z. G. do uregulowania należności w wysokości 1336 zł z tytułu podatku od nieruchomości, faktury sprzedawcy energii elektrycznej za okres od czerwca do grudnia 2016 r. na kwotę 430,34 i prognozy za następne dwa okresy rozliczeniowe, a także wezwanie do zapłaty wystawione na J. G. przez Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Sp. z o.o. na kwotę 1691,87 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Dodać należy, że stosownie do art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Powyższy przepis warunkuje i uzależnia możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Sąd po wszechstronnej ocenie tych okoliczności może wydać stosowne postanowienie (zob. B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 382-383). Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba tak wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II OZ 43/15). W niniejszej sprawie zasadnie starszy referendarza sądowy uznał, że skarżący podobnie jak w przypadku pierwotnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nie udzielił w sposób pełny i wyczerpujący odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie, co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej i niebudzącej wątpliwości oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, iż brak było podstaw do zmiany postanowienia odmawiającego przyznanie prawa pomocy. Uznać należy, że sytuacja finansowa skarżącego nie pogorszyła się w porównaniu do sytuacji przedstawionej w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy, a wręcz przeciwnie, dochód w rodzenie skarżącego zwiększył się o zasiłek dla bezrobotnych uzyskiwany przez ojca skarżącego. Bez znaczenia w niniejszej sprawie są kopie dokumentów wzywające do zapłaty należności, bowiem konieczność ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości była już brana pod uwagę przy uwagę pierwszym rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w dalszym ciągu nie wykazał, że jego rodzeństwo to osoby bezrobotne i pomimo wezwania nie załączył stosownych dokumentów. Wobec powyższego kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy wobec braku zmiany okoliczności sprawy, zasadnie odmówił zmiany postanowienia z dnia 12 maja 2016 r. odmawiającego przyznania T. G. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.