VII SA/Wa 2924/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. H. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi W. H. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2015 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2017 r. W. H. w trakcie rozprawy w dniu 2 grudnia 2016 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a następnie w dniu 3 stycznia 2017 r. składając wniosek na urzędowym formularzu zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata/radcy prawnego. Z wniosku wynika, iż we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje żona i dwóch synów. Podając stan majątkowy W. H. wymienił: dom o powierzchni 126 m2 (współwłasność), nieruchomość rolną (1,3 ha, współwłasność 41/100, 3 budynki, szacunkowa wartość 60.000 zł). W rubryce dotyczącej mieszkania wpisał: "41/100, szacunkowa wartość 90.000 zł", natomiast w rubryce dotyczącej stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym - "mieszkanie 49 m2 współwłasność 50/100". W. H. oświadczył, że obecnie nie pracuje, zawiesił działalność gospodarczą, a z gospodarstwa rolnego nie uzyskuje żadnych dochodów. Wskazał, że źródłem utrzymania rodziny są dochody żony z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 6700 zł netto miesięcznie. Oświadczył, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą około 2500 zł miesięcznie. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 2924/15 odmówiono W. H. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że jego dochody nie pozwalają na zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika i nie pozwalają na dalsze pokrywanie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w oparciu zaś o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ten zakres pomocy zarezerwowany jest dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie, brak regularnych wpływów w postaci wypłaty wynagrodzenia za pracę, emerytury, czy renty). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim. Podsumowując, instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). W niniejszej sprawie - jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 19 stycznia 2016 r. Informacje wynikające ze złożonego wniosku nie pozwalają uznać W. H. za osobę ubogą, znajdującą się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Porównanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego z deklarowaną wysokością stałych wydatków pozwala na stwierdzenie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika oraz koszty sądowe w niniejszej sprawie, o ile takie się pojawią na dalszym etapie postępowania (skarżący uiścił wpis należny od skargi). Zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy możliwe jest wyłącznie w przypadku powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu (a więc wówczas, gdy poniesienie kosztów postępowania oznaczałoby dla strony pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb), a takiego uszczerbku poniesienie przez skarżącego wydatków związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika i kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie spowoduje. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a.