VII SA/Wa 2926/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, sędzia WSA Ewa Machlejd, Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2015 r. sprawy ze skargi D P o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2014 r. w sprawie o sygnaturze akt VII SA/Wa 1810/14 skargę oddala Pismem z dnia 30 października 2014 r., sprecyzowanym co do żądania pismem z dnia 12 grudnia 2014 r. i uzupełnionym kolejnym pismem (złożonym i sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika działającego z urzędu) w dniu 6 marca 2015 r., D P wniosła o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1810/14, zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2014 r. Orzeczeniem tym Sąd odrzucił skargę D P na decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. W uzasadnieniu skargi o wznowienie reprezentujący skarżącą pełnomocnik (działający w sprawie z urzędu) wskazał w pierwszej kolejności na to, że skarga o wznowienie wniesiona została z zachowaniem trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), gdyż skarżone orzeczenie zostało wydane w dniu 14 października 2014 r., a skarżąca wniosła skargę niezwłocznie po tym, jak dowiedziała się, że nie została wniesiona skarga kasacyjna od tego orzeczenia, co miało miejsce najpóźniej w dniu 12 grudnia 2014 r. Jako podstawę skargi o wznowienie postępowania pełnomocnik skarżącej wskazał pozbawienie jej możności działania, co wypełnia przesłankę z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., na skutek naruszenia art. 6 w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 oraz art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a., a także art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W kontekście art. 6 p.p.s.a. pełnomocnik skarżącej podniósł, iż w postępowaniu sądowym poprzedzającym wydanie kwestionowanego postanowienia, Sąd w sposób istotny uchybił treści tej normy prawnej, gdyż na żadnym etapie postępowania nie udzielił jej potrzebnych wskazówek odnośnie czynności niezbędnych do wykonania tak, aby zapobiec odrzuceniu skargi, a więc tak, aby postępowanie procesowe mogło się toczyć w sposób zapewniający gwarancje należytego jego prowadzenia. Jak bowiem wynika z akt, Sąd ograniczył się wyłącznie do przesłania skarżącej treści kilku przepisów, jednakże nie wskazał jakie powiązanie istnieje pomiędzy treścią tych przepisów, a czynnościami jakie strona musi podjąć aby skutecznie doprowadzić do rozpoznania skargi przez sąd. Pełnomocnik skarżącej wskazał przy tym, że Sąd nie przesłał skarżącej treści przepisu art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a., który określa, iż skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia i definiuje pojęcie wyczerpania środków zaskarżenia. Wskazał jednocześnie, że z art. 6 p.p.s.a. wynika, iż sąd obowiązany jest udzielać stronom wskazówek potrzebnych oraz pouczać o skutkach prawnych ewentualnych zaniedbań. W niniejszym postępowaniu Sąd ograniczył się tylko do przesłania treści przepisów prawnych, w żadnym miejscu kierowanych do strony pism nie zawarł natomiast pouczenia ostrzegającego, iż zaskarżeniu winien podlegać akt administracyjny organu II instancji i, że w przypadku błędnego określenia skarżonego aktu nastąpi odrzucenie skargi. Inaczej mówiąc, jak podniósł dalej pełnomocnik skarżącej, (Sąd nie zwrócił uwagi, że) dla wypełnienia dyrektywy z art. 6 p.p.s.a. nie jest wystarczające przesłanie treści przepisów, ale konieczne jest słowne poinformowanie strony o skutkach ewentualnego zaniedbania wykonania zobowiązania sądu. Waga bowiem konsekwencji grożących stronie w przypadku błędnego określenia zaskarżonego aktu zobowiązuje sąd do zastosowania w tym przypadku zasady udzielania informacji. Tymczasem, pełnomocnika skarżącej, w niniejszej sprawie zabrakło zarówno "wskazówek potrzebnych", jak i "pouczenia o skutkach zaniedbań". Pouczenie bowiem nie może ograniczać się do przesłania treści przepisów, lecz powinno być dostosowane do realiów konkretnej sprawy i konkretnej czynności procesowej, której dotyczy. Pełnomocnik skarżącej wskazał w tym miejscu na szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. W konsekwencji wywiódł, że zaistniała w sprawie przesłanka nieważności z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Sąd naruszył bowiem art. 6 tej ustawy, co doprowadziło do pozbawienia skarżącej możności działania. Zgodnie zaś z wyrokiem NSA z dnia 27 października 2009 r. sygn. akt II FSK 738/08, nieważność postępowania z tej przyczyny zachodzi wówczas, gdy strona wskutek naruszenia przepisów postępowania przed sądem I instancji nie uczestniczy w postępowaniu i zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska. Pełnomocnik skarżącej wskazał dalej, że przy analizie, czy doszło do pozbawienia strony możności działania należy rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, a następnie sprawdzić, czy uchybienie to wpłynęło na możność strony do działania w postępowaniu, a także czy wskutek zaistnienia tych przesłanek strona nie mogła bronić swoich praw. Tylko w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich trzech przesłanek można odpowiedzieć twierdząco, że strona została pozbawiona możności działania. Wszystkie te przesłanki w niniejszej sprawie zostały spełnione. Na zakończenie pełnomocnik skarżącej wskazał, że powyższe rozważania zostały przeprowadzone przy założeniu, iż skarżąca nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzut nieważności postępowania staje się jednak znacznie bardziej jednoznaczny, gdy zważy się, że Sąd w niniejszej sprawie przyznał skarżącej pełnomocnika z urzędu na mocy postanowienia z dnia 19 sierpnia 2014 r. Oznacza to, iż dalsze czynności w sprawie winny toczyć się z udziałem pełnomocnika skarżącej. W szczególności Sąd domagając się sprecyzowania skargi winien w tej kwestii zwrócić się do tego pełnomocnika, a nie bezpośrednio do skarżącej. W oparciu o powyższe pełnomocnik reprezentujący (z urzędu) skarżącą w niniejszej sprawie wniósł o: -wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym postanowieniem WSA w Warszawie z dnia 14 października 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 1810/14; -uchylenie powyższego postanowienia oraz uchylenie decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dna [...] czerwca 2014 r. nr [...]; -zasądzenie na rzecz skarżącej od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie zostały one opłacone ani w całości, ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a to z tej przyczyny, iż w sprawie nie wystąpiła wskazana w niej przesłanka wznowienia określona w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 6 tej ustawy. W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, iż analizując sprawę uznał, że skarżąca dopełniła wymogów formalnych. Wniosła o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 1810/14. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem 20 listopada 2014 r. Skarżąca pismo wskazujące na charakter jej żądania wniosła zaś w dniu 10 grudnia 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). Dlatego też Sąd przyjął, że skarżąca zachowała termin 3-miesięczny do wniesienia skargi o wznowienie uregulowany w art. 277 p.p.s.a. Przy czym Sąd miał na uwadze, iż jej pierwsze pismo w sprawie (nadane w dniu 30 października 2014 r.) zostało wniesione zanim ww. postanowienie Sądu stało się prawomocne, a żądanie wznowienia może odnosić się tylko do postępowania, które zakończyło się prawomocnym orzeczeniem (v. art. 270 p.p.s.a). Niemniej, Sąd wziął pod uwagę, iż dopiero kolejne pismo skarżącej, wniesione już po uprawomocnieniu się ww. postanowienia (i podtrzymane kolejnym) wskazywało precyzyjnie charakter żądania. Następnie Sąd uznał, iż skarżąca spełniła wymogi wynikające z art. 279 p.p.s.a. Rozpoznawana skarga o wznowienie zawiera bowiem oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia (tj. przesłankę z art. 271 pkt 2 p.p.s.a.) i jej uzasadnienie, a także okoliczności stwierdzające zachowanie terminu oraz żądanie. Skarga ta została uzupełniona w tym zakresie przez profesjonalnego pełnomocnika działającego w imieniu skarżącej (a ustanowionego z urzędu), pismem z dnia 27 lutego 2015 r. Stąd też Sąd nie stwierdził, aby w sprawie wystąpiły przeszkody natury formalnej uniemożliwiające rozpoznanie skargi. Rozpoznając skargę o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1810/14 Sąd uznał jednak, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. W skardze tej wskazano na to, iż w ww. postępowaniu sądowoadministracyjnym doszło do pozbawienia skarżącej możności działania poprzez naruszenie art. 6 p.p.s.a., a to wypełnia przesłankę z art. 271 pkt 2 tej ustawy. Oceny tej nie sposób podzielić, bo nie sposób stwierdzić, biorąc pod uwagę zawartość akt sądowych o sygn. akt VII SA/Wa 1810/14, aby w sprawie tej doszło do wskazanego powyżej uchybienia mającego w konsekwencji uzasadniać wznowienie postępowania. Przypomnieć przy tym należy, iż można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W orzecznictwie NSA zauważa się, iż naruszenie przepisów p.p.s.a. wypełnia znamiona pozbawienia strony możności działania (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.) wówczas, gdy zaistniałe naruszenie przez sąd określonych przepisów postępowania godzi bezpośrednio w istotę procesu, tj. gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możności usunięcia skutków tych uchybień przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. na przykład wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 49/12, Lex nr 1252089). Dodać przy tym trzeba, iż informacje o jednostcezgodnie z treścią art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontekście tej normy prawnej zauważa się, iż obowiązek udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.) nie jest obowiązkiem nieograniczonym. Sąd nie ma obowiązku udzielania pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań; obowiązek ten odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i dających gwarancje prawa strony do obrony (v. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 28/13, Lex nr 1298510). W orzecznictwie wskazuje się także na to, że "Sąd nie jest inicjatorem postępowania, nie jest zatem jego rolą wskazywać stronie jakie pismo procesowe, w określonej sytuacji procesowej musi ona złożyć. Sąd jedynie udziela stronie potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych. (...) nie jest w stanie i nie powinien, przewidywać zamiarów stron występujących w postępowaniu i zawiadamiać je o każdym możliwym rodzaju czynności, którą strona może podjąć lub której może żądać w konkretnej sytuacji. Zadaniem sądu jest udzielenie stronie wystarczających wskazówek w sprawie i pozostawienie wyboru zachowania (...)" (v. postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2013 r., sygn. akt II OZ 8013/, Lex nr 1282999). Kierując się powyższym i podzielając w całości powyżej przedstawione poglądy w kontekście cyt. przepisów p.p.s.a. Sąd orzekając w niniejszej sprawie uznał, iż wbrew stanowisku skarżącej, w sprawie nie wystąpiła przesłanka wznowienia. W postępowaniu sądowoadministracyjnym o sygn. akt VII SA/Wa 1810/14 nie doszło bowiem naruszenia art. 6 p.p.s.a., a przez to pozbawienia skarżącej możności działania. I tak, wskazać należy, że skarżąca pismem z dnia 24 czerwca 2014 r. złożonym osobiście w tym dniu w siedzibie Sądu, wniosła o rozstrzygnięcie jej sprawy. Do pisma załączyła m. in. decyzję PINB w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] (znak: [...] ) wydaną w przedmiocie rozbiórki pomieszczenia gospodarczego na działce nr ewd. [...] obr. [...] przy ul. [...] w [...]. Wobec tego, iż ww. pismo nie spełniało wymogów formalnych, zarządzeniem z dnia 26 czerwca 2014 r. skarżąca została wezwana do sprecyzowania treści podania, a to m. in. poprzez oznaczenie organu, którego działalności lub bezczynności skarga dotyczy oraz wskazanie numeru i daty skarżonego aktu. Jednocześnie skarżąca została pouczona o treści art. 3, art. 54, art. 55 i art. 243 p.p.s.a. Z uwagi na to, iż kolejne pismo skarżącej, z dnia 7 lipca 2014 r., nie precyzowało w stopniu wystarczającym treści jej żądania, zarządzeniem z dnia 13 sierpnia 2014 r. skarżąca po raz kolejny została wezwana do wskazania konkretnego organu (pełnej jego nazwy) oraz numeru i daty zaskarżonego aktu. W efekcie, w piśmie z dnia 25 sierpnia 2014 r. skarżąca wskazała, iż wnosi skargę na akt wydany przez PINB w [...] , znak [...], a więc ten, który uprzednio w kopii załączyła do swojego pisma z dnia 24 czerwca 2014 r. Stąd też całkowicie uprawnione było przyjęcie, iż skarga w tej sprawie dotyczy decyzji ww. organu wydanej w postępowaniu administracyjnym w I instancji. Nie sposób przy tym uznać, aby jakiekolwiek prawa skarżącej na tym etapie, mającym na celu usunięcie braków formalnych jej podania, zostały naruszone. Skarżąca dwukrotnie była wzywana przez Sąd do wskazania skarżonego organu i zaskarżonego aktu. W efekcie, przedmiot zaskarżenia w sposób wyraźny określiła. Nie sposób więc przyjąć, aby Sąd poprzez pouczenie skarżącej o treści tylko niektórych z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uniemożliwił jej działanie w sprawie i korzystanie ze swych praw, w efekcie - uzupełnienie braków podania poprzez określenie skarżonego aktu. Warto w tym miejscu raz jeszcze zauważyć, iż sąd administracyjny nie jest inicjatorem postępowania i nie może wyręczać strony w określeniu jej żądania. Dostrzec też trzeba, że Sąd w kwestionowanym postępowaniu, mając na uwadze nieporadność prawną skarżącej w prowadzeniu swoich spraw, ponowił (choć czynić tego nie musiał) wezwanie do usunięcia braków formalnych podania, dwukrotnie bowiem wzywał skarżącą do sprecyzowania pisma z dnia 24 czerwca 2014 r. Nie sposób przy tym nie dostrzec, iż w dacie wniesienia ww. pisma do Sądu, w obrocie prawnym pozostawało jedynie orzeczenie PINB w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], z prawidłowym pouczeniem o możliwości wniesienia odwołania. Odwołanie skarżącej od tej decyzji nie było wówczas jeszcze załatwione, bo decyzja [...] WINB wydana w II instancji w tej sprawie zapadła w dniu [...] września 2014 r. W tej sytuacji nie sposób przyjąć, aby skarga skarżącej (w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1810/14), wniesiona bezpośrednio do Sądu w dniu 24 czerwca 2014 r., mogła dotyczyć tej decyzji, a tylko przez wadliwe działanie Sądu skarżąca wskazała na akt organu I instancji. Należy nadto zauważyć, iż w analizowanym postępowaniu Sąd przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, przy czym uczynił to postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r. sygn. akt VII SO/Wa 17/14, a zatem już po podejmowanych czynnościach mających prowadzić do sprecyzowania pisma skarżącej z dnia 24 czerwca 2014 r. Nie można wobec tego stwierdzić, aby w sprawie doszło do pominięcia pełnomocnika przy wysłaniu korespondencji do skarżącej. Na wcześniejszym etapie, poprzedzającym wydanie ww. postanowienia Sądu z dnia 19 sierpnia 2014 r., korespondencja prawidłowo była bowiem kierowana bezpośrednio do strony postępowania. Wówczas to jeszcze pełnomocnik z urzędu nie został skarżącej przyznany, ani wyznaczony. Należy też podnieść, iż Okręgowa Rada Adwokacka w [...] o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu dla D P poinformowała (m. in. Sąd) pismem z dnia 9 września 2014 r. Orzeczenie kończące zapadło zaś w tej sprawie w dniu 14 października 2014 r. Pełnomocnik skarżącej adw. E R w dniu 22 września 2014 r. zapoznała się z aktami sprawy i nie wniosła wówczas żadnych uwag, w tym - w kwestii spornej, dotyczącej wskazania zaskarżonego aktu. Nadto, wymaga także zauważenia, iż skarżąca odrębnym pismem wniosła skargę na decyzję [...] WINB z dnia [...] września 2014 r. Wniosła również o przywrócenie terminu do jej wniesienia, a sprawa została zarejestrowana w tut. Sądzie pod odrębną sygn. akt. Z tych wszystkich przyczyn Sąd nie stwierdził, aby w sprawie doszło do naruszenia ww. art. 6 p.p.s.a., a w konsekwencji, aby w sprawie wystąpiła przesłanka wznowienia wymieniona w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., tj. nieważność postępowania spowodowana naruszeniem prawa skutkującym pozbawieniem strony możności działania. Dlatego też, na podstawie art. 282 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. informacje o jednostce