VII SA/Wa 3188/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Ostrowska, Sędziowie: sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), asesor WSA Lucyna Staniszewska, , Protokolant: referent Radosław Fijałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 31 października 2024 r. znak [...] w przedmiocie zmiany imienia uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi M. L. ("skarżąca") jest decyzja Wojewody Mazowieckiego ("Wojewoda", "organ II instancji") z 31 października 2024 r., znak WSO-I.6233.1.23.2024, kończąca postępowanie w sprawie zmiany imienia, a wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Pismem z 22 lipca 2024 r. skarżąca zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...] ("Kierownik USC", "organ I instancji") z wnioskiem o zmianę imion M. A. na imię M.. Uzasadniając wniosek podniosła, że imienia "M." używa od ponad dwóch lat w każdej sferze życia. Rodzina, przyjaciele i znajomi skarżącej, a także przełożeni służbowi, współpracownicy, podopieczni i ich rodzice również zwracają się do skarżącej wybranym imieniem. Skarżąca wskazała, że imię "M." jej nie opisuje, a imię "M." jest neutralne znaczeniowo. Do wniosku skarżąca dołączyła materiał dowodowy potwierdzający używanie wnioskowanego imienia w korespondencji, kontaktach towarzysko-społecznych, zawodowych oraz posługiwanie się wybranym imieniem w sieci. Ponadto przedłożyła oświadczenia świadków, faktury, kopię identyfikatora oraz kopie badań okulistycznych. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, decyzją z [...] września 2024 r., znak [...], Kierownik USC, na podstawie art. 4 w zw. z art. 12 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2021 r., poz. 1988) odmówił zmiany imion skarżącej na imię M.. Uzasadniając powyższą decyzję organ I instancji przytoczył art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Wskazał, że ustawa ta utrzymuje zasadę otwartości katalogu ważnych powodów i ogranicza się jedynie do wymienienia kilku przykładów uzasadniających zmianę imienia lub nazwiska. Ustawa ta nie zawiera jednocześnie definicji legalnej "ważnych powodów". Wskazał, że noszone przez skarżącą imiona nie noszą znamion imion ośmieszających lub nielicujących z godnością człowieka. Nie zostały one bezprawnie zmienione. Skarżąca posiada tylko obywatelstwo polskie i nie ubiega się o zmianę na imię noszone zgodnie z przepisami prawa obcego państwa, z którego przepisami wnioskowane imię byłoby zgodne. Kierownik USC powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazujące, że samo posługiwanie się imieniem w kontaktach zawodowych i towarzyskich nie świadczy, że jest to okoliczność szczególna, nadzwyczajna, która uzasadniałaby wydanie decyzji zgodnej z wnioskiem. Wskazał też, że sama wola oraz żądanie zmiany imienia w świetle obowiązujących przepisów prawa nie jest samodzielną przesłanką do jego zmiany, co znajduje swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Organ I instancji podkreślił również, że wybrane przez skarżącą imię nie jest imieniem, które funkcjonuje w Polsce. Nie występuje ono również w żadnym innym kraju. Zwrócił uwagę na art. 3 powoływanej ustawy. Podsumowując Kierownik USC stwierdził, że wniosek skarżącej nie znajduje uzasadnienia prawnego. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, opisaną na wstępie decyzją z 31 października 2024 r., Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 4 ust. 1 i art. 14 ust. 3 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji przytoczył art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Podkreślił, że przepis ten wymaga zwrócenia uwagi na dwa pojęcia: "ważne powody" oraz "w szczególności". Pierwsze z nich odnosi się do sytuacji osoby wnioskującej o zmianę imienia lub nazwiska. W judykaturze wskazuje się, że pojęcie to należy do tzw. pojęć niedookreślonych, a wyrażenie zgody właściwego organu na zmianę imienia i nazwiska następuje w ramach uznania administracyjnego, co powoduje, że kontrola w postępowaniu odwoławczym takiej decyzji jest ograniczona. Ważny powód zmiany imienia bądź imion powinien więc być odrębnie oceniony w każdej indywidualnej sprawie, nadto osoba ubiegająca się o zmianę swojego imienia bądź imion powinna przekonać organ, że wskazany subiektywnie przez nią powód zmiany jest na tyle istotny, by organ dokonał tej zmiany, uznając go za obiektywnie istotny. Ważne powody przemawiające za zmianą imienia i nazwiska nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny. Granicą rozważań organów powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory. Natomiast słowo "w szczególności" wskazuje, że przesłanki ważnych powodów wskazane w art. 4 ust. 1 nie posiadają charakteru wyczerpującego i ujęte zostały w sposób przykładowy. Organ II instancji zwrócił uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjęty jest pogląd o obowiązywaniu zasady względnej stabilizacji imion i nazwisk, która jest wartością prawnie chronioną. Imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przypisanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego, a ich zmiana może nastąpić tylko z ważnych względów. Wola obywatela polskiego nie stanowi przesłanki samodzielnej i wystarczającej do zmiany imienia i nazwiska. Wojewoda podał, że rozstrzygnięcie, czy zachodzą ważne powody uzasadniające uwzględnienie wniosku, wymaga wyważenia z jednej strony interesu społecznego i celów, jakie ma realizować zawarta w art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk, a z drugiej strony indywidualnego interesu strony wnioskującej o zmianę imienia i nazwiska. Dokonując takiej oceny należy mieć przy tym na uwadze, że nabycie oraz posługiwanie się własnym imieniem i nazwiskiem ma znaczenie indywidualizujące i identyfikujące daną osobę w stosunkach urzędowych i prywatnych. Powinna je zatem cechować stabilność i pewność. Zgromadzony materiał dowodowy oraz argumentacja skarżącej – w ocenie Wojewody – nie dają podstaw do stwierdzenia, że zachodzą ważne powody uzasadniające wnioskowaną zmianę. Sama okoliczność, że skarżąca od wielu lat jest znana w towarzystwie, w pracy czy w social mediach jako M., nie może świadczyć o spełnieniu ustawowej przesłanki w postaci "ważnego powodu". Podzielając argumentację Kierownika USC, organ II instancji stwierdził, że skarżąca nie wskazała żadnego czynnika, który byłby przejawem obiektywnej, zewnętrznej konieczności czy zasadności używania wnioskowanego imienia. W życiu prywatnym odwołująca mogła i może posługiwać się wybranym przez siebie imieniem, ale nie jest to okoliczność szczególna, która przemawiałaby za uwzględnieniem jej wniosku. Powołując się na orzecznictwo Wojewoda dodał, że nawet wieloletnie używanie innego imienia z wyboru, a nie konieczności, nie musi uzasadniać dopuszczalności zmiany imion, jeśli nie znajduje odzwierciedlenia w rzeczywistej, istotnej, a więc obiektywnej potrzebie dalszego używania tego przybranego imienia. Okoliczność używania imienia według subiektywnego wyboru, na potrzeby kontaktów służbowych lub towarzyskich, nie jest powodem obiektywnie uzasadniającym potrzebę dokonania takiej zmiany. Chociaż imię jest dobrem osobistym każdego człowieka, którym może on swobodnie dysponować, to swoboda ta nie ma charakteru zupełnego. Przy dokonywaniu czynności urzędowych skarżąca posługuje się danymi M. A. L. Organ II instancji dokonał również oceny podniesionych przez skarżącą w odwołaniu zarzutów, uznając je za niezasadne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) obrazę prawa procesowego: a) art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej w wyniku zaniechania poczynienia ustaleń faktycznych opartych na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, jak również zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań skarżącej, b) art. 8 § 1 k.p.a. w wyniku naruszenia zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób pogłębiający zaufanie do organów administracyjnych poprzez pominięcie przy rozstrzyganiu faktów wynikających z przedstawionych przez skarżącą dowodów, c) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez: - zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i pominięcia wynikających z niego faktów dotyczących tego, że imię "M." jest przez skarżącą używane; - zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań skarżącej, d) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę przedstawionych przez skarżącą dowodów prowadzącą do nieuzasadnionego przyjęcia, że imię "M." nie jest przez nią używane, 2) obrazę prawa materialnego tj. art. 4 ustawy o zmianie imienia i nazwiska poprzez błędną wykładnię tego przepisu prowadzącą do przyjęcia, że: a) w sprawie skarżącej nie zachodzą ważne przyczyny będące podstawą do zmiany imienia, b) słowo "M." nie jest imieniem. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i jej zmianę poprzez zmianę jej imienia na "M.". Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody znak: WSO-I.6233.1.23.2024 z 31 października 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika USC o odmowie zmiany z wniosku skarżącej imion na imię M.. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzą ważne powodu uzasadniające wnioskowaną zmianę. Ocena ta, zdaniem Sądu, nie zasługuje na akceptację, albowiem zaskarżona decyzja (jak i decyzja ją poprzedzająca) nie została poprzedzona koniecznym postępowaniem dowodowym; jako taka wydana została z istotnym naruszeniem przepisów procesowych mogących mieć wpływ na wynik sprawy i nie mogła, wobec tego pozostać w obrocie prawnym; samo rozstrzygnięcie skarżonego organu należało w takich warunkach uznać za wadliwe/przedwczesne. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowił art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, zgodnie z którym zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: 1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka; 2) na imię lub nazwisko używane; 3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione; 4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada. Treść tego przepisu (i użyty w nim zwrot "zmiany (...) można dokonać") wskazuje, że wydawana na jego podstawie przez właściwy organ decyzja ma charakter uznaniowy; organ dysponuje bowiem swobodą co do wyboru treści rozstrzygnięcia wówczas, gdy wnioskodawca powoła się na określoną w ww. ustawie przesłankę umożliwiającą uwzględnienie wniosku, tj. ważny powód. Innym słowy: organ może odmówić zmiany nazwiska (imienia) pomimo istnienia ustawowo wskazanych przesłanek dokonania takiej zmiany. Natomiast wyszczególnione w art. 4 ust. 1 ustawy "ważne powody" do zmiany imienia lub nazwiska mają jedynie charakter przykładowy. Oznacza to, że organ rozpatrując konkretną sprawę uprawniony jest do oceny czy wskazany przez wnioskodawcę (także inny niż wyszczególniony w ustawie) powód jest powodem ważnym i uzasadnia wydanie pozytywnej dla niego decyzji. Na taki sposób wykładni wskazał Wojewoda w uzasadnieniu kontrolowanej przez Sąd decyzji, i w tym też zakresie, tj. co do rozumienia ww. art. 4 ust. 1 Sąd nie stwierdził naruszenia prawa. Organ ten zasadnie bowiem wskazał m.in. na to, że nie jest wystarczające powołanie się na wynikającą z pkt 2 tego przepisu przesłankę używania imienia i nazwiska, by uzasadnione było uwzględnienie wniosku. Prawidłowo też zaznaczył, że zmiana imienia/imion i nazwiska, jest możliwa tylko z ważnych powodów, co oznacza, że potrzeba dokonania takiej zmiany powinna wynikać nie tylko ze względów subiektywnych, ale też z obiektywnej potrzeby, a niekiedy nawet konieczności. Względy subiektywne są oczywiście ważne, bo zmiana danych dokonywana jest na wniosek zainteresowanej osoby. Powinny jednak znaleźć też potwierdzenie w obiektywnych kryteriach potrzeby dokonania takiej zmiany. Prawidłowo też podniósł, że rozstrzygnięcie, czy zachodzą ważne powody uzasadniające uwzględnienie wniosku, wymaga wyważenia interesów: społecznego i indywidualnego interesu strony wnioskującej o zmianę imienia/imion czy nazwiska. Prawidłowo w efekcie ocenił, że nawet wieloletnie używanie innego imienia dokonane z wyboru, a nie "konieczności", nie musi uzasadniać dopuszczalności zmiany imienia, jeśli nie znajduje odzwierciedlenia w rzeczywistej, istotnej, a więc obiektywnej potrzebie dalszego używania tego przybranego/używanego imienia. Okoliczność używania imienia i nazwiska według subiektywnego wyboru, na potrzeby kontaktów służbowych lub towarzyskich nie jest bowiem powodem obiektywnie uzasadniającym potrzebę dokonania takiej zmiany. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, w toku postępowania organ odwoławczy nie przeprowadził postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i należyty, a przez to nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy tak, aby umożliwić prawidłową weryfikację przesłanek zmiany imion na wnioskowane przez skarżącą imię. Sąd dostrzega zaś, że zgodnie z doktryną i orzecznictwem wypracowanym na gruncie art. 7 k.p.a. rozstrzygnięcie uznaniowe wymaga szczególnej staranności organu w podejściu do materiału dowodowego i jego oceny. W sprawach dotyczących zmiany imienia lub nazwiska ten materiał dowodowy w dużej mierze pochodzi od samego wnioskodawcy. Jeśli więc, zdaniem organu, jest niewystarczający, to organ ten powinien (wręcz jest do tego obowiązany), umożliwić wnioskodawcy przedłożenie dodatkowych dowodów. Stanowi o tym art. 79a k.p.a., który w tym przypadku nie został zastosowany; Sąd wyjaśnia zaś, że stosownie do § 1 tego artykułu, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Zgodnie natomiast z § 2 cyt. art. 79a k.p.a., w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Z tego wynika, że organ w pierwszej kolejności przed wydaniem decyzji negatywnej dla wnioskodawcy powinien stworzyć warunki, które umożliwią wydanie decyzji pozytywnej, tym bardziej jeśli chodzi o sprawy o charakterze uznaniowym, takie jak z zakresu zmiany imienia i nazwiska. "Przepis art. 79a § 1 k.p.a. stanowi bowiem konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy."; v. wyrok NSA z 28 maja 2024 r., sygn. akt II OSK 2149/21. Orzekając w niniejszej sprawie Wojewoda nie kwestionował wynikającej z akt administracyjnych okoliczności posługiwania się przez skarżącą imieniem M. - w życiu prywatnym i zawodowym. Uznał jednak, że skarżąca nie wskazała żadnego czynnika, który powodowałby taką konieczność. Przyjął, że wobec tego brak jest "ważnego powodu" uzasadniającego uwzględnienie jej żądania. Zdaniem Sądu, w takim przypadku, tj.: w sytuacji, gdy w ocenie organu przesłanka warunkująca możliwość zmiany imienia i nazwiska nie została wystarczająco wykazana, koniecznym było wystosowanie do strony zawiadomienia w trybie art. 79a § 1 k.p.a. Organ odwoławczy wymogu tego jednak nie dochował. Co więcej, analiza akt sprawy wskazuje, że żaden z orzekających w sprawie organów nie zastosował wskazanego wyżej trybu (organ pierwszej instancji poinformował skarżącą wyłącznie o prawie wynikającym z art. 10 § 1 k.p.a.). Wskazane zaniechanie mogło zaś mieć wpływ na wynik sprawy. Na rozprawie przed Sądem w dniu 22 maja 2025 r. do protokołu skarżąca podała bowiem, że jest osobą niebinarną i używanie przez nią imienia żeńskiego jest nieakceptowalne ze względu na stan psychiczny, ponieważ podkreśla różnice pomiędzy samopostrzeganiem a postrzeganiem jej przez społeczeństwo; stąd używa imienia M. od około 20 lat. Jest to proces długotrwały i zakorzeniony w jej życiu. Skarżąca wskazała więc w istocie na to, że wnioskowana przez nią zmiana jest powodowana potrzebą zmiany imienia na neutralne – takie, które lepiej odzwierciedla jej tożsamość. Okoliczności te nie zostały ustalone w postępowaniu przed organami i nie były poddane jakiejkolwiek ocenie, a mogą - zdaniem Sądu - stanowić w przypadku skarżącej uzasadnienie dla pozytywnego załatwienia jej żądania, czy inaczej "ważny powód", o którym mowa w art. 4 ust. 1 ww. ustawy. Zatem, Sąd uznał, że sprawa nie została prawidłowo rozpatrzona; nie została poprzedzona właściwym postępowaniem dowodowym, z zachowaniem w szczególności obowiązków wynikających z art. 79a k.p.a. Nie ustalono w jej toku przyczyn, dla których skarżąca zaczęła używać (i czyni to konsekwentnie od wielu już lat) innego imienia. Nie umożliwiono skarżącej przedstawienia w pełni w tym zakresie swojego stanowisko, w tym poprzez przeprowadzenie środka dowodowego jakim jest przesłuchanie strony. Nie umożliwiono także skarżącej w końcowej fazie postępowania, a mianowicie, w trybie przewidzianym w cyt. powyżej art. 79a k.p.a., uzupełnienia dowodów czy argumentów. Nie zadano sobie trudu ustalenia powodu złożenia wniosku o zmianę imion na imię, przyczyn, dla których skarżąca od wielu lat we wszystkich sferach swojego życia używa innego imienia. Nie poinformowano skarżącej, że złożone przez nią dokumenty i wyjaśnienia są niewystarczające i wymagają uzupełnienia, bo nie wykazują "ważnych powodów", a tylko ich stwierdzenie umożliwia zmianę imienia/imion i nazwiska. Sposób procedowania organu w sprawie doprowadził więc – zdaniem Sądu – do istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 79a i art. 107 § 3 k.p.a. (z przyczyn powyżej podniesionych), jak i art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska (poprzez odmowę zmiany imion skarżącej). Dokonując takiej oceny Sąd podziela jednocześnie pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 4 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Go 941/15, w którym stwierdzono, że nie można wyłączyć spośród "ważnych powodów" uzasadniających żądanie zmiany (imienia czy) nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy, takiego trwałego stanu psychicznego i subiektywnego negatywnego nastawienia do noszonego (imienia czy) nazwiska, że w zobiektywizowanych i zracjonalizowanych kryteriach oceny, powoduje on skoncentrowanie aktywności życiowej człowieka, na dążeniu do jego zmiany, której brak utrudnia spełnienie ról społecznych. Choć przytoczony wyrok zapadł w zupełnie innych okolicznościach faktycznych, to jednak wskazuje na to, że przyczyny stojące za potrzebą zmiany imienia i/lub nazwiska obywatela, winny być każdorazowo badane przez organ z punktu widzenia wnioskodawcy, którego "ważne powody" jako obywatela mogą być osadzone także w uczuciach emocjonalno-psychicznych. Posiadane imię/nazwisko może na przykład przysparzać osobie wnioskującej cierpienia lub utrudniać funkcjonowanie społeczne we wszystkich sferach jej życia. Poza tym, wobec okoliczności niniejszej sprawy, Sąd zwraca uwagę także i na to, że imię nieprzystające do ekspresji płciowej, może być przyczynkiem do narażenia na zagrożenie zdrowia, życia i bezpieczeństwa osobistego, a jego zmiana ma pozwolić na poczucie komfortu w przypadku takiej osoby i odzwierciedlać jej tożsamość, a to może stanowić "ważny powód" dla tej osoby przemawiający za dokonaniem takiej zmiany. Orzekając ponownie w sprawie Wojewoda uwzględni stanowisko Sądu; zastosuje art. 79a k.p.a. i oceni raz jeszcze żądanie skarżącej. Weźmie przy tym pod uwagę, że w sytuacji, gdy posiadane imię stanowi wyraźną przeszkodę w poprawnej identyfikacji obywatela, w interesie państwa staje się umożliwienie takiej osobie zmiany imienia, o ile nie sprzeciwia się temu interes społeczny. W tych warunkach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.