VII SA/Wa 323/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej po sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 323/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] grudnia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania i wypłacenia rekompensaty postanawia oddalić wniosek Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Ministrowi Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie z dnia 20 lutego 2013 r. referendarz sądowy - biorąc pod uwagę sytuację finansową Ministerstwa stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Brak rezerwy w budżecie Ministerstwa nie może skutkować zwolnieniem z ponoszenia kosztów sądowych, gdyż niewątpliwie Ministerstwo posiada środki na bieżącą działalność, a do takiej należy również zaliczyć koszty postępowań sądowych. Z tego względu Ministerstwo powinno zapewnić odpowiednie środki na bieżącą działalność przede wszystkim we własnym zakresie. W rozpoznawanej sprawie nie można także pominąć faktu, że decyzja organu l instancji została wydana w dniu [...] września 2011 r. Organ od dłuższego czasu winien liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego w razie wniesienia skargi do sądu przez uprawniony podmiot. W dniu 11 marca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 323/12. W sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że referendarz nie odniósł się w ww. postanowieniu do faktycznej sytuacji finansowej Ministerstwa, której prawidłowo nie ustalił, zaś Ministerstwo faktycznie dysponuje środkami w kwocie 5 000 zł - limit dzienny. W tym stanie rzeczy ww. postanowienie traci moc, a wniosek podlega ponownemu rozpatrzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawczynię sprzeciwu - na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie wskazać również należy, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawo pomocy, a także, że prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Stosownie zaś do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy strona ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie ma charakteru obowiązkowego. Następnie wskazać trzeba, że Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej jest instytucją państwową - państwową jednostką budżetową. W literaturze wskazuje się, że uprawnienie do ubiegania się o prawo pomocy przysługuje każdej ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, tj. skarżącemu, organowi, a także uczestnikowi postępowania (M.Niezgódka-Medek, w: B.Dauter, B.Gruszczynski, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. II Zakamycze 2006 s. 549). Przyjęcie powyższego stanowiska nie oznacza jednak, że wniosek Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarko Morskiej o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie spełnia przesłankę wskazaną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W szczególności nie jest trafny argument podniesiony w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie, że organ nie może uiścić wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego w niniejszej sprawie 50.000,00 zł (słownie: pięćdziesiąt tysięcy złotych) z uwagi na brak środków przewidzianych na ten cel w planie finansowym na 2013 r. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., l FZ 567/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może budzić wątpliwości teza, że możliwość składania skarg na działalność organów administracji wiąże się z wszczynaniem przez obywateli postępowań sądowych. Oznacza to, że organ administracji powinien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu Państwa. Należy uznać, że skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia organów administracji publicznej od kosztów sądowych, administracja rządowa obowiązana jest przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków. Jeżeli jednak zdecydowano się przeznaczyć posiadane środki na inne cele, nie można powoływać się na ten fakt w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., II OZ 709/07, www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto dodać, że w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, odmowa prawa pomocy następuje również w przypadkach, gdy dana jednostka nie wykorzystuje dostępnych możliwości zdobycia koniecznych środków. W tym kontekście pozytywne rozpoznanie wniosku Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarko Morskiej o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione uprzywilejowanie organu administracji w postępowaniu, w którym dysponuje on nie tylko środkami budżetowymi, ale i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym (por. postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 12 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Go 655/09, publ. www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także wskazać na pogląd wyrażony w doktrynie, że niedopuszczalne jest przyznanie prawa pomocy organowi administracji rządowej, ponieważ koszty postępowania w takim wypadku pokrywa Skarb Państwa. Nie można więc w takiej sytuacji przyjąć, że zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 246 § 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym żadnego znaczenia okoliczność, że w budżecie państwa nie przewidziano środków finansowych na koszty postępowania sądowego danego organu (zob. J.P.Tarno, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2008, s. 591). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej (np. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) W rozpoznawanej sprawie nie można także pominąć faktu, że decyzja organu l instancji została wydana w dniu [...] września 2011 r. Organ od dłuższego czasu winien zatem liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego w razie wniesienia skargi do sądu przez uprawniony podmiot. W konkluzji należy stwierdzić, że wniosek Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Z uwagi na powyższe, w oparci o art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.